Në Serbi, kontrolli i zgjedhjeve do të jetë i rëndësishëm, por edhe kombinatorika pas-zgjedhore.
Përvjetori i shembjes së tendës në Novi Sad, ku vdiqën 16 persona, kaloi në vazhdimësinë e lodhjes së ndërsjellë të protestuesve dhe qeverisë në Serbi. Aleksandar Vuçiq nuk arriti të shtypte, të thyente, të ndante, të diskreditonte protestat, ndërsa nga ana tjetër protestuesit nuk arritën ta detyronin Presidentin e Serbisë të shpallte zgjedhje të parakohshme parlamentare.
Serbia është, si kurrë më parë, një shoqëri e ndarë e “bllokuesve” (siç i quan qeveria protestuesit) dhe “çacije” (siç i quajnë protestuesit mbështetësit e qeverisë). Të parët nuk do të heqin dorë nga kërkesat e tyre për ndryshime politike, ndërsa këta të fundit shantazhohen ose blihen për të mbrojtur fizikisht Vuçiqin dhe Partinë Progresive Serbe.
Vuçiq i ka bërë armiq shumicën e të rinjve të Serbisë, dhe kjo është një betejë politike e humbur kur konsideron implikimet afatgjate, por ai kontrollon aparatin shtetëror dhe oligarkinë kriminale me ndihmën e të cilave mund të vazhdojë të sundojë për njëfarë kohe. Studentët kanë entuziazmin e të rinjve dhe besimin në një Serbi më të mirë. I lirë nga lakmia, Presidenti Vuçiq nuk mund t’i blejë të rinjtë me para të pista, kredi ose përfitime të tjera.
Për ta, protesta është shkollë, dhe përvojat pozitive dhe rëniet e herëpashershme të protestave e bëjnë rezultatin e rebelimit të pasigurt. Por, përveç studentëve, nuk ka asnjë aktor tjetër në skenën politike të Serbisë që mund ta mposhtë klikën e Partisë Progresive Serbe që është thellësisht e rrënjosur në shoqëri.
Si studentët ashtu edhe Vuçiq po përgatiten për zgjedhje. Studentët dhe nxënësit e shkollave të mesme, me marshimet e tyre protestuese që i ngjajnë pelegrinazheve fetare, po e ndryshojnë Serbinë, por Vuçiq po punon gjithashtu për drejtimin e protestave para zgjedhjeve të ardhshme.
Ajo që mund të quhet sukses (jo aq i dukshëm) i Vuçiqit është nacionalizmi, ndjenjat anti-BE dhe konservatorizmi që gjatë një viti kanë mbizotëruar në protestat studentore dhe qytetare. Filloi nga urbanja, liberale dhe e majta, dhe përfundoi në nacionalizëm dhe ideologjinë e së djathtës serbe. Ky është terreni i ish-Partisë Radikale Serbe, Partisë Progresive Serbe të sotme. Studentët nuk i zbulojnë emrat nga lista e tyre, të cilën qeveria e di tashmë. Edhe pse komunikimet moderne dhe rrjetet sociale janë të mira për mobilizime masive, çdo veprim që nuk ndodh shpejt dhe në mënyrë të papritur zbulohet lehtësisht nga shërbimi sekret serb.
Për një kohë të gjatë, emra të pakonfirmuar nga kryesuesit e listës së studentëve kanë qarkulluar në rrjete, siç është profesori nacionalist Milo Lompar. Informacione të tilla dhe personel i tillë i përshtaten shumë lojës politike të progresivëve. Dhe nuk është vetëm Aleksandar Vuçiq që është i interesuar për mbijetesën afatgjatë në pushtet, por ekziston një rreth i gjerë interesash të njerëzve që nuk duan të largohen ose të ndiqen penalisht nëse regjimi bie.
Edhe pse në përgjithësi në një pozicion më të keq, Vuçiq është në fushën e zgjedhjeve një hap përpara studentëve. Ndërsa studentët dhe qytetarët pa përvojë debatojnë për emrat në listën zgjedhore, për sa kolona të hyjnë në zgjedhje dhe t’i ndajnë midis tyre, Vuçiq ende ka në dispozicion burimet shtetërore dhe kriminale me të cilat mund të ndikojë në rrjedhën e zgjedhjeve.
Pyetja kryesore, megjithëse më pak e bërë në publik, është se cilin funksion po planifikon Vuçiq pas skadimit të mandatit të tij të dytë presidencial. Zgjedhjet e rregullta presidenciale në Serbi janë planifikuar për pranverën e vitit 2027, por si t’i përafrojmë ato me zgjedhjet parlamentare? Dhe a do të ishte më mirë për Vuçiqin shpallja e hershme e zgjedhjeve, ndryshe nga vendimi i keq i zgjedhjeve të parakohshme presidenciale të marra para kthesave të mëdha politike nga ish-presidentët Slobodan Milosheviq (2000) dhe Boris Tadiç (2012)? Pavarësisht nëse kriza politike do të përfundojë në mënyrë paqësore në zgjedhje, apo revolucionare në rrugë, gjithçka tregon se ndryshimet politike do të ngjajnë me largimin e Slobodan Milosheviqit, kur në krye të Serbisë erdhi nacionalisti “i ri” Vojislav Koshtunica, i cili i përshtatej shumicës së popullit, Moskës dhe Uashingtonit.
Nga ana tjetër, heterogjeniteti politik i protestave tregon se deputetët nga lista e studentëve vështirë se do të mbeten në një opsion të qëndrueshëm politik pas zgjedhjeve. Secili do të shkojë në rrugën e vet, si opozita e bashkuar e larmishme (DOS) pas 5 tetorit 2000 dhe rënies së Milosheviqit.
Ndërsa studentët i konsiderojnë partitë politike të parëndësishme, Vuçiqi dhe Partia Progresive Serbe janë në avantazh me krijimin e tyre prej vitesh të partive satelitore, lëvizjeve dhe subjekteve të tjera politike, të cilat mund të jenë të dobishme për formimin e ardhshëm të shumicave parlamentare.
Kjo përsëri i lë hapësirë Vuçiqit dhe “progresivëve” për t’u ripaketuar dhe për të qëndruar në pushtet. Kështu, Vuçiq, si një udhëheqës dhe kryeministër i ringjallur, mund të gjendej në shoqërinë e kolegëve të tij ideologjikisht të afërt të Evropës Lindore, kryeministrave Robert Fico, Viktor Orbán dhe madje edhe të rikthyerit të ri Andrej Babiš.
Nëse transferimi i pushtetit në Serbi ndodh pa gjakderdhje, nuk do të ketë revanshizëm politik. Sepse nuk ka ndryshim të paradigmës ideologjike, si në fund të komunizmit në Evropën Lindore, as ndryshim të vektorit civilizues apo të politikës së jashtme, si në Maidan në Ukrainë.
Studentët dhe qytetarët, së bashku me partitë, duhet të planifikojnë me kujdes jo vetëm monitorimin e zgjedhjeve, por edhe procesin paszgjedhor. Suksesi i listës studentore në zgjedhje, në kombinatorikat parlamentare të formimit të shumicës, mund të përjetojë humbje. Nga kjo mund të varet përmbushja e kërkesës për të ndëshkuar ata që janë përgjegjës për vdekjen e 16 personave në stacionin hekurudhor në Novi Sad dhe lufta kundër korrupsionit endemik. Zgjimi i Serbisë është një fazë emocionale, por marrja e pushtetit dhe qeverisja e shtetit është një proces i ftohtë racional.
Boris Varga. Serbian political scientist and journalist.
Materialet e publikuara në rubrikën “Opinionet” pasqyrojnë mendimin personal të autorit dhe mund të mos përkojnë me qëndrimin e Qendrës
