Në fjalimin e tij të fundit në një takim të kolegjiumit të Ministrisë së Mbrojtjes së Federatës Ruse, Presidenti Putin, duke folur për qëndrimin përbuzës të Perëndimit ndaj Rusisë pas rënies së Bashkimit Sovjetik, përmendi gjithashtu zhdukjen e Jugosllavisë nga harta politike e botës dhe, natyrisht, vuajtjet e serbëve – “ata u shpërndanë nëpër apartamente të ndryshme shtetërore”.
Kjo deklaratë e Putinit ilustron edhe një herë se në veprimet e tij në hapësirën post-sovjetike nuk ka thjesht një dëshirë për t’u hakmarrë ndaj dikujt ose për të rikthyer territorin e “humbur” sovjetik, por edhe një ngarkesë të qartë ideologjike – dhe një të tillë korporative. Pikërisht kështu i perceptuan çekët sovjetikë ngjarjet në Jugosllavi gjatë periudhës së fundit të ekzistencës së Bashkimit Sovjetik. Kjo është arsyeja pse Slobodan Millosheviçi u bë për ta një aleat që duhej ndihmuar – sepse ai mishëroi ëndrrat e tyre më të fshehta.
Në Bashkimin Sovjetik, KGB-ja, në fund të sundimit të Stalinit e pastruar nga “kozmopolitanët” me origjinë hebraike, dhe në muajt e parë pas vdekjes së udhëheqësit, e privuar edhe nga ndikimi i ish-kreut të Çekistëve Kaukazianë, Lavrentiy Beria dhe bashkëpunëtorëve të tij, u bë bartësi kryesor i ideologjisë shoviniste, një “Unifikim i Popullit Rus” i ri në Sheshin Lubyanka. Dhe tani imagjinoni që në këtë seli të mësojnë për fjalimin e famshëm të Millosheviqit në Fushë-Kosovë – vendi ku udhëheqësi i ri i Serbisë premtoi se “të gjithë serbët do të jetojnë në një shtet”.
Mbaj mend shumë mirë perceptimin e këtij fjalimi në vetë Jugosllavinë në atë kohë – ishte një tronditje e vërtetë. Në kopertinën e një prej revistave kryesore të ndryshimit – javorja sllovene “Mladina” – Millosheviq ishte përshkruar atëherë me armaturë mesjetare, duke u vërsulur me armë udhëheqësve të republikave të tjera të veshur me kostume moderne me kompjuterë dhe fletore. Të gjithë e kuptuan se po fillonte Mesjeta!
Por Çekistët sovjetikë donin pikërisht këtë Mesjetë! Në fund të fundit, programi politik i Millosheviqit, i cili me vetëdije synonte të pushtonte territoret e republikave të tjera jugosllave të banuara nga serbët, nga pikëpamja e Beogradit, përkonte pothuajse plotësisht me programin politik të shkrimtarit rus Aleksandr Solzhenitsyn. Në broshurën e tij të ngathët “Rindërtimi i Rusisë”, shkrimtari i famshëm, shovinisti dhe armiku i demokracisë propozoi krijimin e një shteti të ri rusësh nga vetë Rusia, Ukraina, Bjellorusia dhe një pjesë e territorit të Kazakistanit – domethënë, ai ndoqi të njëjtin parim etnik si Millosheviq, ndërsa u mohoi ukrainasve dhe bjellorusëve subjektivitetin kombëtar.
Mund të duket e çuditshme që çekët, të cilët e ngacmuan Solzhenicinin dhe morën pjesë në dëbimin e tij nga BRSS, i pritën pikëpamjet politike të autorit të “Arkipelagut Gulag” me një entuziazëm të tillë. Por në kohën e rënies së BRSS-së, prioritetet shoviniste në Sheshin Lubyanka ishin formuar plotësisht dhe çekët ishin gati të mirëprisnin çdo bartës të këtyre pikëpamjeve.
Aq më tepër Milosheviq. Në fund të fundit, në programin e tij politik, Moska pa gjithashtu një mundësi për hakmarrje për një disfatë gjeopolitike dhe “humbjen” e Jugosllavisë pas konfliktit të Stalinit me Josip Broz Titon. Në pamjen çeke të botës, gjithçka ishte e thjeshtë. Tito – jo një serb – e shkëputi “Jugosllavinë vëllazërore” nga Moska, ndërsa serbi Milosheviq dëshiron ta rivendosë këtë vëllazëri. Pse pra të mos ndihmohet një aleat i ri në ndërtimin e një “Serbie të Madhe”?
Mund të thuhet se kjo luftë për një “Serbi të Madhe”, edhe para Putinit, u bë një nga duelet e para të FSB-së me dëshirën perëndimore për të ruajtur ligjin ndërkombëtar dhe “jetën sipas rregullave”. Rusia Çeke nuk kishte forcë edhe sepse përfaqësuesit e saj nuk e kishin monopolizuar ende pushtetin në atë kohë. Dhe nuk kishte aftësi ekonomike në Rusi për të shkuar në një konfrontim të drejtpërdrejtë me Perëndimin.
Megjithatë, nuk duhet harruar se Rubikoni në marrëdhëniet midis Rusisë para Putinit dhe Shteteve të Bashkuara u kalua pikërisht kur Kryeministri Yevgeny Primakov e ktheu aeroplanin e tij mbi Atlantik dhe refuzoi të fluturonte për në Shtetet e Bashkuara pasi mësoi për fillimin e operacionit të NATO-s në Jugosllavi. Primakov, një ish-“gazetar” i lidhur ngushtë me FSB-në dhe kreu i inteligjencës së jashtme, ishte pikërisht një nga figurat që konsideroheshin në Lubyanka si pasardhës të mundshëm të Jelcinit. Por në fund ata vendosën për Putinin. Dhe Putini, siç mund ta shohim, nuk e harron humbjen Çeke në Jugosllavi dhe programin shovinist të Millosheviqit edhe dekada pas përfundimit të konflikteve që rezultuan të ishin një prelud i një lufte të madhe në hapësirën post-sovjetike.
Vitaly Portnikov. Ukrainian journalist, political commentator, author and opinion-maker.
Materialet e publikuara në rubrikën “Opinionet” pasqyrojnë mendimin personal të autorit dhe mund të mos përkojnë me qëndrimin e Qendrës
