- Shqipëria dhe Kosova planifikojnë të dërgojnë trupa në Gaza si pjesë e planeve të “Bordit të Paqes” të Trumpit
Më 19 shkurt në Uashington, u mbajt takimi inaugurues i “Bordit të Paqes” nën kryesinë e Donald Trump, ku morën pjesë përfaqësues të më shumë se 40 vendeve dhe vëzhgues nga një duzinë të tjera.
Në takim u diskutua nisja e forcave ndërkombëtare të stabilizimit, detyra e të cilave do të jetë monitorimi i kufijve, mbështetja e sigurisë dhe demilitarizimi i Gazës. Shqipëria dhe Kosova, së bashku me Indonezinë, Marokun dhe Kazakistanin, ishin midis pesë vendeve që ranë dakord të dërgonin kontingjentet e tyre ushtarake në Rripin e Gazës.
Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani vuri në dukje se pjesëmarrja në Bord krah për krah me vendet që ende nuk e kanë njohur pavarësinë e Prishtinës (në veçanti, Marokun dhe Kazakistanin) është një shans historik për të forcuar statusin ndërkombëtar të vendit. Përveç kësaj, pjesëmarrja e Forcës së Sigurisë së Kosovës (KBS) në mision së bashku me Shtetet e Bashkuara dhe aleatë të tjerë “do të jetë një mundësi e jashtëzakonshme për rritjen e tyre profesionale”, theksoi Osmani në një intervistë me gazetarët. Komisionerja e BE-së për Mesdheun, Dubravka SHuica (Dubravka SHuica), anëtare e Bashkimit Demokratik Kroat (HDZ), ishte në Uashington si vëzhguese.
Franca, Belgjika, Spanja, Irlanda, Sllovenia, Suedia dhe Portugalia ishin midis shteteve anëtare të BE-së që kundërshtuan pjesëmarrjen e Komisioneres në takim.
Grupet Socialdemokrate, liberale dhe “të gjelbra” të Parlamentit Evropian, në një letër të dërguar më 20 shkurt Presidentes së Komisionit Ursula von der Leyen, e quajtën vendimin e Komisionit Evropian për të dërguar një Komisioner të BE-së në takimin e Bordit të Paqes “një gabim serioz”, duke shtuar se Komisioni nuk kishte mandat për të marrë një vendim të tillë. Udhëheqësit e grupeve parlamentare deklaruan se prania e Komisionit i dha Bordit të Paqes dukshmëri dhe legjitimitet, ndërsa dobësoi autoritetin e Kombeve të Bashkuara.
Megjithatë, zëdhënësit e Komisionit Evropian theksuan se SHuica ishte i pranishëm për të marrë pjesë “në një diskutim më të gjerë për të siguruar një të ardhme të sigurt për Gazën dhe palestinezët” dhe se KE “ka të drejtë të pranojë ftesa të këtij lloji”.
Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama, duke komentuar komentet kritike nga Evropa, tha: “Shumë në Evropë thonë se Bordi i Paqes synon të zëvendësojë Kombet e Bashkuara. Mua nuk më duket si një përpjekje për të zëvendësuar OKB-në, por nëse ndihmon në shkundjen e këtij gjigandi që është në agoni dhe në zgjimin e tij – atëherë Zoti e bekoftë Bordin e Paqes.”
Trump e përdori takimin në Uashington për të folur për suksesin e tij në ndërmjetësimin e bisedimeve të paqes midis shteteve armiqësore, duke përmendur si shembull Kosovën dhe Serbinë. “Një shembull: Kosova dhe Serbia. Unë e bëra këtë”, tha Trump, duke i bërë thirrje Beogradit dhe Prishtinës ta telefononin në rast se nuk merren vesh me njëri-tjetrin. (Gjatë mandatit të parë të Trump si President i Shteteve të Bashkuara, udhëheqësit e Serbisë dhe Kosovës nënshkruan Marrëveshjen e Uashingtonit në Shtëpinë e Bardhë, e cila kishte për qëllim të vendoste bashkëpunim ekonomik dhe t’i jepte fund konfliktit).
- Hungaria dhe Sllovakia kërkojnë që Kroacia të lejojë transportin e naftës ruse përmes tubacioneve JANAF.
Hungaria dhe Sllovakia i kanë bërë zyrtarisht një kërkesë Kroacisë për të lejuar urgjentisht transportin e naftës ruse përmes tubacionit të naftës Adriatik (JANAF). Në një letër të përbashkët drejtuar Ministrit të Ekonomisë të Kroacisë, Ante Shushnjar, palët hungareze dhe sllovake theksuan se përjashtimi i tyre nga sanksionet e BE-së bën të mundur importimin e naftës ruse nga deti në rast të ndërprerjeve në furnizimin me tubacione. Më vonë, kompania hungareze e naftës MOL dhe dega e saj sllovake Slovnaft, në një deklaratë të përbashkët, theksuan se JANAF “duhet të lejojë” kalimin e naftës ruse.
Hungaria dhe Sllovakia janë vendet e fundit të BE-së që përdorin naftën ruse të furnizuar nga tubacionet dhe kërkojnë të vazhdojnë ta bëjnë këtë, duke pasur parasysh çmimin e saj më të ulët.
Pasi, më 27 janar, pas një sulmi rus, u ndalua transporti i naftës përmes tubacionit Druzhba përmes territorit të Ukrainës, kompania hungareze e naftës MOL lidhi kontrata për të furnizuar një sasi të madhe nafte nga vende të ndryshme, përfshirë Rusinë, nga deti. Tankerët duhet të dorëzojnë ngarkesën në një port kroat, nga i cili operatori kroat i tubacionit JANAF ka aftësinë të transportojë naftën në rafineritë e MOL. Ministri i Ekonomisë i Kroacisë, Ante SHushnjar, në prag të deklaratës së MOL dhe Slovnaft, shprehu gatishmërinë e vendit për të ndihmuar Hungarinë dhe Sllovakinë, por foli kundër importimit të vazhdueshëm të naftës specifike ruse. “Ne jemi të gatshëm të ndihmojmë në zgjidhjen e ndërprerjeve akute në përputhje me legjislacionin e BE-së dhe rregullat e BE-së dhe OFAC (Zyra e SHBA-së për Kontrollin e Aseteve të Huaja). Askush nuk duhet të lihet pa karburant”, theksoi ai, duke shtuar se Kroacia ka vepruar me përgjegjësi dhe transparencë nga pikëpamja e sigurisë rajonale të energjisë dhe do ta bëjë këtë përsëri për Hungarinë, me respekt të plotë për aleatët e saj ukrainas dhe vuajtjet e përditshme që po përjetojnë.
“Një fuçi e blerë në Rusi mund t’u duket më e lirë disa vendeve, por ndihmon në financimin e luftës dhe sulmeve ndaj popullit ukrainas”, vuri në dukje ministri.
- Një takim i dytë ministror kushtuar Korridorit VIII u mbajt në Tiranë.
Korridori VIII i transportit pan-evropian, me një gjatësi totale prej 1,300 km hekurudhë dhe 960 km rrugë, fillon në portin shqiptar të Durrësit në Detin Adriatik (ku mbërrijnë tragetet nga portet italiane të Barit dhe Brindisit). Nga Durrsi, rruga kalon nëpër Tiranë (Shqipëri), Shkup (Maqedonia e Veriut) dhe Sofje (Bullgari). Pika e fundit janë portet e Detit të Zi të Bullgarisë – Varna dhe Burgas.
Pas takimit, përfaqësuesit e Shqipërisë, Italisë, Bullgarisë, Maqedonisë së Veriut dhe Rumanisë nënshkruan një deklaratë të përbashkët që e përcakton Korridorin VII si një “bosht strategjik Lindje-Perëndim që lidh Detin Adriatik dhe Detin e Zi” dhe si çelës “për integrimin ekonomik, lëvizshmërinë ushtarake dhe sigurinë në Evropën Juglindore”.
Në prag të takimit në Tiranë, në takimin e ministrave të mbrojtjes të NATO-s më 12 shkurt, Korridori VIII u përfshi në listën e objekteve kritike të infrastrukturës së Aleancës. • Deklarata thekson se Korridori VIII është një përparësi për forcimin e lëvizshmërisë ushtarake brenda bashkëpunimit BE-NATO, i cili kontribuon drejtpërdrejt në sigurinë e “krahëve juglindorë dhe lindorë të Aleancës”.
Një vend i veçantë në Deklaratë i jepet përmendjes së Ukrainës. Përfaqësuesit e Shqipërisë, Italisë, Bullgarisë, Maqedonisë së Veriut dhe Rumanisë dënuan fuqimisht luftën agresive të Rusisë kundër Ukrainës dhe riafirmuan mbështetjen për përpjekjet politike dhe diplomatike ndërkombëtare që synojnë vendosjen e një paqeje të drejtë dhe të qëndrueshme.
- Në Mal të Zi, të gjithë të pandehurit në rastin e “tentativës për grushtin e shtetit” të vitit 2016 u liruan nga akuzat, përfshirë edhe qytetarët rusë.
Gjykata e Apelit e Malit të Zi hodhi poshtë ankesën e Zyrës së Prokurorit të Posaçëm të Shtetit (SDT) dhe la në fuqi vendimin lirues të Gjykatës së Lartë në Podgoricë në lidhje me të gjithë të pandehurit në tentativën për grusht shteti të vitit 2016. Gjykata zbuloi se gjatë rigjykimit në Gjykatën e Lartë në korrik 2024, kur u dha vendimi lirues, nuk u kryen shkelje të rëndësishme të procedurës penale. Pas një shqyrtimi të gjatë dhe një konsultimi të fshehtë, Gjykata e Apelit arriti në përfundimin se prokuroria nuk arriti të provonte fajësinë e të pandehurve. Kështu, gjyqtarët lanë në fuqi vendimin lirues që u dha pas ndryshimit të pushtetit në Mal të Zi në vitin 2020, kur politikanët e akuzuar për organizimin e tentativës për grusht shteti u bënë pjesë e koalicionit qeverisës.
Vendimi konfirmon pafajësinë e të gjitha figurave në këtë rast:
– Shtetasit rusë Eduard Shishmakov dhe Vladimir Popov, të cilët hetimi i quajti oficerë të GRU-së; – figurat politike Andrija Mandiq, Kryetari i Parlamentit të Malit të Zi dhe Anëtari i Parlamentit të Malit të Zi Milan Kneževiq, të cilët në vitin 2016 ishin udhëheqës të Frontit Demokratik (DF) pro-rus,
– disa qytetarë të Serbisë, përfshirë ish-gjeneralin e xhandarmërisë serbe Bratislav Dikiq.
Në apelin e saj, Zyra e Prokurorit Special këmbënguli se Shishmakov dhe Popov organizuan një rrjet kriminal për të financuar dhe koordinuar grushtin e shtetit. Prokuroria argumentoi se pajisjet taktike të sekuestruara dhe dëshmia e dëshmitarit bashkëpunues Sasha Sinđeliq janë prova të pakundërshtueshme të përgatitjeve për një sulm terrorist më 16 tetor 2016. Qëllimi i supozuar i komplotit ishte pushtimi i parlamentit dhe eliminimi i kryeministrit të atëhershëm dhe udhëheqësit të Partisë Demokratike të Socialistëve (DPS) Milo Gjukanoviq, me qëllim ndalimin e integrimit të Malit të Zi në NATO.
Pas lirimit nga akuzat të të gjitha figurave në rastin e “tentativës për grusht shteti”, Partia Demokratike e Socialistëve, e cila tani është në opozitë, lëshoi një kritikë të ashpër ndaj vendimit të Gjykatës së Apelit.
“Vendimi lirues për të gjithë të pandehurit në rastin e njohur si ‘përpjekja për grusht shteti’ është një nga goditjet më serioze ndaj integritetit të drejtësisë malazeze dhe ngre një pyetje themelore – pse gjykatat malazeze morën rolin kryesor në shtrembërimin e së vërtetës të motivuar politikisht”, tha DPS, duke shtuar se “vetëm drejtësia malazeze nuk e pa grushtin e shtetit të tentuar ditën e zgjedhjeve parlamentare të vitit 2016, në prag të pranimit të Malit të Zi në NATO”. “As nëntë të pandehurit që pranuan fajësinë; as deklarata e Presidentit të Serbisë, i cili pa me sytë e tij se në Mal të Zi po përgatitej një e keqe e madhe; as të dhënat nga shërbimet perëndimore të inteligjencës rreth agjentëve rusë Shishmakov dhe Popov, të cilët drejtuan të gjithë operacionin; as prania e ish-komandantit të xhandarmërisë serbe Bratislav Dikiq në Mal të Zi menjëherë para zgjedhjeve, në telefonin e të cilit u gjetën foto të institucioneve dhe objekteve shtetërore me rëndësi gjatë arrestimit të tij; si dhe fakti që kreu i të gjitha shërbimeve speciale ruse, Nikolai Patrushev, mbërriti në Serbi disa ditë pas zgjedhjeve në Mal të Zi për të “mbyllur gojën” Aleksandar Vuçiçit dhe për të siguruar evakuimin e Shishmakov dhe Popovit në Moskë – e gjithë kjo nuk ishte e mjaftueshme që gjykatat malazeze të shihnin se çfarë skenari po përgatitej për Malin e Zi në vitin 2016”, thuhej në deklaratën e partisë.
DPS shtoi se nuk ka ndërmend të vlerësojë ndonjë përgjegjësi individuale, përfshirë përgjegjësinë e Andrija Mandiq dhe Milan Kneževiq. “Edhe kur ata u dënuan në shkallën e parë, ne nuk komentuam vendimin e Gjykatës së Lartë. Por fakti që të gjithë të pandehurit e tjerë janë liruar nga akuzat, përfshirë dy agjentë rusë, për aktivitetet e të cilëve media botërore shkroi gjatë trazirave në Moldavi, Gjeorgji dhe Poloni, dhe të cilët janë ende aktivë në shërbim, është një sinjal i rrezikshëm. Kjo padyshim do të inkurajojë nesër grupe të reja terroriste që të përpiqen të përmbysin rendin kushtetues dhe të pushtojnë me forcë institucionet e shtetit tonë, duke pritur që në fund të mos mbajnë përgjegjësi për këtë”, thekson deklarata.
- Kryeministri i Kantonit të Sarajevës, Nihad Uk, dha dorëheqjen mes protestave masive qytetare pas një aksidenti vdekjeprurës me tramvaj.
Tragjedia ndodhi më 12 shkurt në qendër të Sarajevës, pranë Muzeut Kombëtar të Bosnjës dhe Hercegovinës. Një tramvaj me shpejtësi të lartë doli nga shinat dhe u përplas drejtpërdrejt në një stacion tramvaji ku ndodheshin pasagjerët në atë moment. Goditja ishte aq e fortë sa gardhi mbrojtës i stacionit u shkatërrua plotësisht. Si pasojë e aksidentit, një student 23-vjeçar nga Brçko, Erdoan Morankiq, u vra, dhe disa persona të tjerë pësuan lëndime, përfshirë ato më të rënda – mjekët u detyruan t’i amputonin këmbën një vajze 17-vjeçare.
Më 14 shkurt, në Sarajevë u shpall ditë zie.
Shoferi i tramvajit u ndalua. Prokuroria kërkoi një muaj paraburgim për shoferin e tramvajit, duke pretenduar se shkaku i aksidentit ishte “faktori njerëzor”. Gjatë seancës dëgjimore, shoferi nuk u deklarua fajtor dhe deklaroi se aksidenti ndodhi për shkak të një mosfunksionimi teknik të tramvajit. Gjykata Kantonale e Sarajevës hodhi poshtë kërkesën e Prokurorisë së Kantonit të Sarajevës për ta lënë atë në paraburgim. Të nesërmen pas aksidentit, qindra qytetarë, kryesisht të rinj, dolën në një protestë në vendin e tragjedisë. Pjesëmarrësit mbanin fotografi të të ndjerit Erdogan dhe postera me mbishkrimet: “Mund të kishim qenë ne”, “Nuk ndihemi të sigurt”, “Fokus – siguri, jo politikë”. Protestuesit janë të indinjuar që pavarësisht rindërtimit të fundit të shinave, tramvajet e vjetra, teknikisht të dëmtuara (disa prej tyre mbi 50 vjeç) ende vihen në qarkullim. Aktivistët kërkuan jo vetëm ndëshkimin e shoferit, por edhe dorëheqjen e menaxhmentit të kompanisë së transportit GRAS dhe hapa konkretë nga qeveria e Kantonit të Sarajevës në lidhje me rinovimin e inventarit lëvizës. Në ditët në vijim, protestat vazhduan.
Në sfondin e protestave, Kryeministri i Kantonit të Sarajevës, Nihad Uk, dha dorëheqjen. Drejtori i ndërmarrjes publike komunale që ofron shërbime të transportit publik urban gjithashtu dha dorëheqjen. Megjithatë, organizatorët e protestave thonë se kjo nuk është e mjaftueshme.
Më 21 shkurt, në Sarajevë u zhvillua protesta e shtatë qytetare për aksidentin vdekjeprurës, me disa mijëra qytetarë që morën pjesë, midis të cilëve një numër i madh studentësh dhe nxënësish të shkollave të mesme. Pjesëmarrësit në protestë, ndër të tjera, kërkuan zbulimin e emrave të personave përgjegjës dhe masa specifike, përfshirë afatet për zgjidhjen e problemit të transportit me tramvaj.
- Pala italiane është optimiste për perspektivat e bashkëpunimit midis Romës dhe Tiranës në sferën ushtarako-industriale.
Ambasadori i Italisë në Shqipëri, Marco Alberti, në një intervistë me gazetarët shqiptarë, theksoi se pas hyrjes në fuqi të plotë të marrëveshjes midis KAYO dhe Fincantieri për rindërtimin e bazës detare të Pashalimanit me qëllim ndërtimin e anijeve detare, do të krijohen vende të reja pune dhe do t’i jepet një shtysë zhvillimit të sektorëve të lidhur industrialë. Megjithëse, sipas ambasadorit, “shumë janë skeptikë dhe pyesin nëse kjo marrëveshje do të funksionojë”, ai është i bindur se KAYO dhe Fincantieri do të arrijnë gradualisht sukses.
Kompania shtetërore e mbrojtjes shqiptare KAYO dhe gjigandi italian i ndërtimit të anijeve Fincantieri, pronari kryesor i të cilit është shteti, nënshkruan një marrëveshje për të krijuar një sipërmarrje të përbashkët të specializuar në prodhimin detar në nëntor 2025. Marrëveshja u përfundua zyrtarisht në portin shqiptar të Durrsit në prani të Kryeministrit Edi Rama dhe ministrave të mbrojtjes të Italisë dhe Shqipërisë.
Marrëveshja parashikon rindërtimin e bazës detare të Pashalimanit në Gjirin e Vlorës dhe transformimin e saj në një kantier modern detar ku do të vendoset prodhimi i anijeve detare.
Baza e Pashalimanit u krijua në vitet 1950 nga Bashkimi Sovjetik si një bazë nëndetësesh. Në vitet 1960, objekti iu kalua Shqipërisë. Në fillim të viteve 1990, baza ishte në rrënim, por u restaurua pjesërisht me ndihmën e Turqisë dhe aktualisht përdoret nga marinat e Shqipërisë dhe të NATO-s.
