Regjimi po përpiqet të rivendosë sundimin e frikës, por represioni vetëm sa e rrit më tej pakënaqësinë publike
Protesta është shuar, studentët janë të lodhur, po dorëzohen… – këto sentimente mund të thuhen nga pesimistët. Presidenti serb Aleksandar Vuçiq është i kënaqur, duke numëruar në mënyrë cinike demonstruesit, duke u ofruar të rinjve groshë për të dalë përsëri në rrugë. Nuk ka protesta, bllokada apo marshime të shpeshta dhe masive. A është zbehur vërtet revolta studentore, apo ka hyrë në një fazë të re?
Zakonisht, protestat kanë dinamikën e një ndeshjeje – një shpërthim, mobilizim masiv dhe një arritje përfundimtare të qëllimeve ose shpërndarje të demonstruesve. Protestat në Serbi, për herë të parë në një sistem shumëpartiak, kanë natyrën e një maratone sociale dhe një vazhdimësi të taktikave të rraskapitjes.
Protesta që shënon përvjetorin e shembjes së tendës në Novi Sad tregoi se numri i atyre që janë të gatshëm të dalin në rrugë nuk është ulur. Protesta në Novi Pazar në dhjetor të vitit të kaluar tregoi se revolta ekziston, megjithëse nuk është masive, dhe se nuk ka nevojë të kthehet në fazën e “zgjimit të Serbisë” nga dimri i kaluar.
Ndërsa presin që Presidenti i Serbisë, i cili pretendon se mposhti një “revolucion me ngjyra”, të shpallë zgjedhje të parakohshme parlamentare, studentët dhe autoritetet janë përqendruar në zgjedhjet që me siguri do të zhvillohen këtë vit, përkatësisht zgjedhjet lokale në dhjetë komuna.
Të rinjtë nuk po largohen nga Serbia
Qeveria e sigurt në vetvete nuk i ndryshon taktikat e saj të provuara të fitores në zgjedhje – mbjelljen e frikës dhe mashtrimin e hapur zgjedhor. Të gjitha këto zgjedhje lokale janë të rëndësishme për Vuçiqin në mënyrë që të paraqesë një imazh fitoreje, të vonojë shpalljen e zgjedhjeve parlamentare dhe të shterojë lëvizjen studentore.
Megjithatë, edhe studentët po mësojnë. Të shtysh kundër kordoneve të policisë është një veprim taktik proteste, por jo një mënyrë për të fituar pushtet. Kjo është fjalë për fjalë shija e hidhur e gazit lotsjellës dhe një shkollë kurthesh të dhunshme të regjimit nga viti i kaluar.
Zgjedhjet janë strategji dhe matematikë; ky tani është një provim i ri për të rinjtë që do të kalohet, por pyetja është nëse me përpjekjen e parë. Studentët dhe opozita nuk mund të bien dakord për një performancë të përbashkët zgjedhore, dhe formula e sigurt për fitoren e një regjimi autokratik është – uniteti.
Kjo është arsyeja pse është mirë që praktika studentore të zhvillohet në zgjedhjet lokale, dhe jo menjëherë në zgjedhjet parlamentare. Në fund të fundit, duke gjykuar nga gjithçka, mandati i dytë presidencial i Aleksandar Vuçiq po i afrohet fundit, dhe ai me shumë gjasa po përgatitet për pozicionin e kryeministrit në zgjedhjet parlamentare në mënyrë që të ruajë strukturën e plotë të pushtetit.
Në të njëjtën kohë, Serbia po përjeton shtypje kundër disidentëve të paprecedentë që nga fillimi i viteve 1990. Nuk ka të dhëna zyrtare të viktimave të shtypjes në Serbi në vitet 2024-26, por kudo që shteti ka ndikim, regjimi i Partisë Progresive Serbe po kryen shkarkime masive, shkarkime nga puna dhe ndërprerje të kontratave. Jo vetëm që po largohen krerët e institucioneve publike që mbështetën protestat studentore, por edhe ata që nuk bënë asgjë për të shtypur revoltën. E gjithë kjo po ndodh në një atmosferë shënjestrimi, linçimi publik dhe poshtërimi.
Serbia është një Bjellorusi e re. Por të rinjtë nuk po largohen nga vendi si më parë, sepse besojnë në fitoren e tyre.
Prej kohësh dihet se regjimi i Partisë Progresive Serbe kontrollonte gjithçka, nga projekti kombëtar Expo 2027 deri te shoqatat kulturore dhe artistike të fshatrave. Metodat e presionit, shantazhit dhe blerjes së votave po bëhen gjithnjë e më pak të fshehta. Zyrtarët shtetërorë nga radhët e Partisë Progresive Serbe koordinojnë listat e mbështetësve dhe armiqve të qeverisë dhe, me plane të detajuara, vizitojnë komunitetet lokale dhe kryejnë veprime të parapërgatitura mirë më parë për fitore të dhunshme në zgjedhje. Serbia nuk ka pasur përvojë me stalinizmin, por putinofilia është bërë themeli shoqëror për zbatimin e metodave të tilla neototalitare.
Kujdes – “Skenari iranian”
Studentët po përgatiten gjithashtu për zgjedhje lokale dhe parlamentare. Shumë ankohen për ta sepse nuk duan të publikojnë një listë me emrat e kandidatëve nga lista kryesore e studentëve për zgjedhjet parlamentare. Ata janë gjithashtu të zemëruar me studentët që nuk duan të bashkëpunojnë me shumë, që nuk duan të bashkojnë opozitën serbe dhe që janë narcisistë. Por të gjitha këto janë karakteristika të të rinjve.
Partitë opozitare në Serbi nuk duhet të bëjnë dramë nga kjo, por duhet të përgatiten për zgjedhje në mënyrë të pavarur nga studentët. Duke bashkëpunuar me studentët ku dhe sa më shumë që të munden.
Asambletë qytetare që studentët thirrën një vit më parë dhe taktika e “një studenti në çdo fshat” kanë dhënë rezultate organizative. Ngadalë dhe në heshtje, po formohen selitë bashkiake dhe lokale për listat e studentëve në zgjedhjet lokale.
Me një dozë të pashmangshme paranoje, të rinjtë janë të vetëdijshëm se regjimi jodemokratik po i përgjon, po i ndjek dhe po kërkon materiale kompromentuese për ta dhe të afërmit e tyre.
Përndjekja e profesorëve të universitetit, gazetarëve, artistëve dhe shkatërrimi i institucioneve dhe festivaleve kulturore nuk do të çojë në kolapsin shoqëror të Serbisë, por në një zëvendësim më të shpejtë të një regjimi të kriminalizuar. Regjimi po përpiqet të rivendosë sundimin e frikës, por njerëzit tashmë janë të lirë prej tij. Represioni vetëm sa rrit pakënaqësinë dhe zemërimin.
Komunitetet lokale janë nën një presion kaq të fortë politik saqë rezistenca po rritet edhe midis brezave të vjetër, të cilët, në disa fshatra të Vojvodinës me komunitete minoritare, mbrojnë kolektivisht priftërinjtë e tyre që mbështetën protestat dhe bllokadat studentore.
Serbia është më e ndarë se kurrë në “ćacije” (mbështetës të qeverisë) dhe “blokues” (mbështetës të studentëve), dhe pas rënies së regjimit të Aleksandar Vuçiq, pasojat e represionit do të ngrenë në mënyrë të pashmangshme çështjen e lustracionit, i cili nuk ndodhi pas “5 tetorit” në vitin 2000. Serbia atëherë ishte në luftë me fqinjët e saj, dhe tani me veten.
Pas 15 muajsh protestash, është e qartë se ndryshimet në Serbi nuk do të ndjekin modelin e “Revolucionit të 5 tetorit”. Trendet e Gjeneratës Z në mbarë botën tregojnë paparashikueshmërinë dhe impulsivitetin e tyre, të cilat mund të shkaktojnë kaos gjatë transferimit të pushtetit.
Ajo që është e sigurt është se autoritarizmi zgjedhor në Serbi nuk mund të mposhtet as teorikisht në zgjedhje të manipuluara ose të vjedhura me dhunë. Vuçiq ka deklaruar se nuk është Slobodan Milosheviqi dhe ka shprehur gatishmërinë për të mbrojtur pushtetin me forcë, që do të thotë, nëse është e nevojshme – me shumë viktima. Qetësia aktuale mund të jetë, siç thotë populli, qetësia para stuhisë. Si një paralajmërim metaforik – vijat e kuqe globale të dhunës janë zhvendosur dhe kryengritja në Serbi mund të bjerë diku midis “skenarit nepalez” dhe “skenarit iranian” të kohëve të fundit, në të cilin u vranë mijëra njerëz.
Boris Varga. Serbian political scientist and journalist.
Materialet e publikuara në rubrikën “Opinionet” pasqyrojnë mendimin personal të autorit dhe mund të mos përkojnë me qëndrimin e Qendrës
