- Vuçiq dha dorëheqjen nga posti i presidentit
Aleksandar Vuçiq, i cili mbante postin e presidentit të Serbisë që nga viti 2017, dha dorëheqjen në mbrëmjen e 27 shtatorit. Më herët gjatë këtij muaji, Partia Progresive Serbe (SNS), në pushtet, e nominoi zyrtarisht Vuçiqin kandidat për kryeministër në zgjedhjet parlamentare të planifikuara për 25 tetor 2026.
Vuçiq më parë ka mbajtur postin e kryeministrit të Serbisë nga viti 2014 deri në vitin 2017. Partia e tij është në pushtet në Serbi që nga viti 2012.
Vuçiq dha dorëheqjen nga posti i presidentit rreth tetë muaj para përfundimit të mandatit të tij të dytë presidencial, i cili duhej të përfundonte më 31 maj 2027. Kushtetuta ia ndalonte të kandidonte për president për herë të tretë.
Në qershor, Vuçiq kishte njoftuar tashmë dorëheqjen nga posti i presidentit, duke thënë se nuk dëshironte ta përdorte postin presidencial në favor të tij gjatë fushatës zgjedhore. „Dua të garoj si një njeri i zakonshëm, si një njeri i popullit, me ata që janë kundër popullit“, tha Vuçiq në konferencën e tij të fundit për shtyp si president.
Dorëheqja e Vuçiqit do të thotë se edhe zgjedhjet e parakohshme presidenciale në Serbi duhet të mbahen brenda tre muajve të ardhshëm, pra deri në fund të vitit.
Pas dorëheqjes së Vuçiqit, detyrën e presidentit që nga 28 shtatori e ushtron kryetarja e Kuvendit të Serbisë, Ana Bërnabiq.
Sipas Vuçiqit, zgjedhjet presidenciale do të caktohen për fundin e dhjetorit.
- Biseda e Vuçiqit me Putinin. Marrëveshja për gazin. NIS
Në ditën e tij të parafundit të punës si president i Serbisë, Aleksandar Vuçiq zhvilloi një bisedë telefonike njëorëshe me presidentin rus Vladimir Putin. „Folëm për bashkëpunimin ndërmjet Serbisë dhe Federatës Ruse, për marrëdhëniet tona dypalëshe, për konfliktin në Ukrainë, për situatën në Ballkan“, tha Vuçiq. Sipas tij, biseda ishte përmbajtësore dhe e mirë. Palët, ndër të tjera, diskutuan çështjet energjetike: zgjatjen e marrëveshjes për gazin me kushte të favorshme dhe „problemin“ e Naftna Industrija Srbije (NIS).
***
Më 30 shtator u bë e ditur se Serbia dhe Rusia e kishin zgjatur marrëveshjen për furnizimin me gaz natyror edhe për tre muaj, deri në fund të këtij viti. Sipas Dušan Bajatoviqit, drejtues i kompanisë shtetërore „Srbijagas“, furnizimi me gaz do të vazhdojë me kushtet e mëparshme të favorshme. Importi i gazit rus mbulon deri në 90 për qind të nevojave të Serbisë.
***
Më 30 shtator, Zyra e Kontrollit të Pasurive të Huaja (OFAC) e Departamentit të Thesarit të SHBA-së zgjati për një muaj, deri më 30 tetor, licencën që i lejon Naftna Industrija Srbije (NIS) të vazhdojë veprimtarinë.
Në fillim të vitit 2025, administrata amerikane vendosi sanksione ndaj NIS-it, pronarët shumicë të të cilit janë kompani ruse, për të penguar Rusinë që të përdorë të ardhurat nga energjia për luftën në Ukrainë. Pronarët rusë kontrollojnë 56,15 për qind të aksioneve të NIS-it, prej të cilave 44,85 për qind i përkasin kompanisë shtetërore Gazprom Neft.
Pas vendosjes së sanksioneve ndaj NIS-it, MOL-i hungarez nisi negociatat për blerjen e paketës ruse të aksioneve. Në këtë kontekst, licenca e OFAC-ut që lejon funksionimin e NIS-it rinovohet vazhdimisht, duke e shtyrë kështu zbatimin e plotë të sanksioneve.
Sipas analistëve serbë, OFAC-u qartazi nuk dëshiron ta vështirësojë më tej gjendjen ekonomike të Serbisë përmes vendosjes së sanksioneve, duke u nisur nga vlerësimi se zbatimi i masave kufizuese do t’i shkaktonte Serbisë shumë më tepër dëm sesa Gazpromit.
- Lista opozitare studentore serbe publikoi qëndrimin për Kosovën dhe Rusinë
Lista zgjedhore opozitare „Lista Studentore – Studentët Fitojnë“ e konsideron Kosovën pjesë të Serbisë dhe nuk do të vendosë sanksione ndaj Rusisë. Kjo thuhet në deklaratat e bartësit të listës, Ilija Srdanoviq, dhe të lëvizjes protestuese „Studentët në Bllokadë“, e cila mbështet Listën Studentore.
„Qëndrimi i Listës Studentore ndaj Kosovës përcaktohet nga Kushtetuta e Republikës së Serbisë. Kosova dhe Metohia janë pjesë përbërëse e vendit tonë“, theksoi Ilija Srdanoviq, i pari në listën „Lista Studentore – Studentët Fitojnë“, në një intervistë për BBC në gjuhën serbe.
Në Memorandumin për Kosovën dhe Metohinë, të cilin „Studentët në Bllokadë“ e publikuan më herët këtë vit, pohimi se „Kosova dhe Metohia janë pjesë përbërëse e Republikës së Serbisë“ cilësohet si „jo vetëm kategori kushtetuese, por edhe imperativ historik dhe moral, thelbi i të cilit nuk është objekt diskutimi“.
Sa u përket marrëdhënieve me Rusinë, pas fillimit të fushatës së tanishme zgjedhore, „Studentët në Bllokadë“ publikuan platformën e tyre zyrtare të politikës së jashtme. Në deklaratën me titull „Programi Studentor për Politikën e Jashtme dhe Sanksionet“, ata thanë se Serbia duhet të mbajë një qëndrim parimor dhe të përmbahet nga vendosja e masave kufizuese ndaj Federatës Ruse. Sipas deklaratës, lëvizja studentore konsideron se vendosja e sanksioneve ndaj çdo shteti, subjekti apo individi është një hap thjesht politik që nuk ndihmon në zgjidhjen e krizave globale të sigurisë dhe politike. Në arsyetimin e tyre, ata iu referuan përvojës historike të vetë Serbisë dhe ndikimit negativ të masave të tilla drejtpërdrejt mbi popullsinë civile.
Duke iu përgjigjur një pyetjeje të BBC-së për marrëdhëniet e ardhshme me Rusinë, Ilija Srdanoviq tha se Serbia duhet të kujdeset për interesat e veta strategjike, veçanërisht duke pasur parasysh varësinë energjetike dhe bashkëpunimin ndërmjet dy vendeve. „Interesat e qytetarëve të Serbisë janë gjithmonë në vend të parë“, tha ai.
Kështu, qëndrimet e listës zgjedhore „Lista Studentore – Studentët Fitojnë“ për dy çështje kyçe të politikës së brendshme dhe të jashtme të Serbisë, çështjen e Kosovës dhe marrëdhëniet me Rusinë, në thelb nuk ndryshojnë nga qëndrimet e Partisë Progresive Serbe (SNS) në pushtet të ish-presidentit Aleksandar Vuçiq, ndonëse Lista Studentore është kundërshtari kryesor i SNS-së në zgjedhjet parlamentare të planifikuara për 25 tetor.
- Dodik u takua me Putinin
Përfaqësuesit e Republikës Serbe (Bosnjë dhe Hercegovinë), kryetari i Aleancës së Socialdemokratëve të Pavarur (SNSD) në pushtet, Milorad Dodik, dhe kryeministri i RS-së Savo Miniq, i cili është kandidat i SNSD-së për president, u takuan më 29 shtator në Moskë me presidentin rus Vladimir Putin.
Putin shprehu mbështetjen e tij për koalicionin qeverisës në Republikën Srpska para zgjedhjeve të përgjithshme në Bosnjë dhe Hercegovinë të planifikuara për 4 tetor dhe deklaroi se partneriteti ndërmjet Federatës Ruse dhe Republikës Serbe do të vazhdojë.
Gjatë takimit, Dodik e siguroi Putinin se Republika Serbe do të vazhdojë të bllokojë vendosjen nga Bosnja dhe Hercegovina të sanksioneve ndaj Rusisë dhe do të mbrojë „neutralitetin ushtarak“, domethënë do ta pengojë BiH-në të afrohet me NATO-n. Udhëheqësi i SNSD-së shprehu gjithashtu mbështetje për „operacionin special ushtarak“ të Rusisë kundër Ukrainës.
Pas takimit, Dodik tha se çmimi i gazit për Republikën Srpska mbetet në nivelin e mëparshëm. Përveç kësaj, sipas tij, Rusia është e interesuar për bashkëpunim me uzinën e aviacionit Orao në Bijeljina. Siç tha ai, pala ruse premtoi të ofrojë mundësi konkrete për zhvillimin e këtij bashkëpunimi.
Ky ishte takimi i 11-të i Dodikut me Putinin që nga fillimi i pushtimit rus në shkallë të plotë të Ukrainës.
- Kuvendi i Kosovës e konsideron të papranueshëm aktgjykimin ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së. BE-ja kërkon respektimin e Dhomave të Specializuara
Kuvendi i Kosovës miratoi një deklaratë lidhur me aktgjykimin e Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë ndaj katër ish-udhëheqësve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Deputetët e cilësuan të papranueshëm „përfundimin për ekzistencën e një qëllimi kriminal të përbashkët“.
Deklarata u mbështet nga deputetët e Lëvizjes Vetëvendosje (LVV) në pushtet, Partisë Demokratike të Kosovës (PDK), Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) dhe grupit parlamentar shumetnik. Dokumenti, i datës 28 shtator, u miratua me 99 vota „pro“; nuk pati vota „kundër“ apo abstenime. Përfaqësuesit e Listës Serbe nuk morën pjesë në votim.
Në deklaratë, Kuvendi shpreh „shqetësimin e tij të thellë“ për aktgjykimin e shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, të dënuar për krime lufte.
Kuvendi thekson se „asnjë aktgjykim nuk mund ta zhbëjë të vërtetën historike të luftës në Kosovë“. Në dokument thuhet se krimet ndaj shqiptarëve të Kosovës ishin sistematike dhe kryheshin nga aparati shtetëror serb. Kuvendi u bën thirrje institucioneve shtetërore të ndërmarrin veprimet e nevojshme për „mbrojtjen e së vërtetës dhe të pastërtisë së luftës çlirimtare të popullit të Kosovës“ dhe të hartojnë një strategji të përbashkët juridike, institucionale dhe diplomatike.
Deputetët gjithashtu kërkuan nga Dhomat e Specializuara „të respektojnë mandatin në përputhje me vullnetin e Kuvendit të Republikës së Kosovës“ dhe kundërshtuan çdo përpjekje për të përmbysur të vërtetën historike të Kosovës, për të vënë në dyshim luftën çlirimtare apo për të barazuar popullin që luftoi për liri me regjimin që e shtypi atë.
Deklarata ka karakter politik dhe synon të fiksojë qëndrimin e Prishtinës zyrtare në sfondin e protestave të vazhdueshme kundër aktgjykimit të gjykatës. Parulla kryesore e protestave është „Jo në Emrin Tim“. Kjo është përgjigje ndaj formulimit të gjyqtarit të Dhomave të Specializuara, i cili e lexoi aktgjykimin „në emër të popullit të Kosovës“.
Më 1 tetor, një marsh i madh protestues në Prishtinë përkoi me vizitën e presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen.
Duke folur për aktgjykimin e Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë, presidentja e Komisionit Evropian tha se „aktgjykimi u dha nga një institucion gjyqësor i pavarur dhe mandati i tij duhet të respektohet plotësisht“. „Por një gjë është e qartë: ky aktgjykim ka të bëjë me përgjegjësinë individuale të të akuzuarve; rezistenca e Kosovës nuk ishte objekt i gjykimit dhe ne duhet ta ruajmë kujtesën për të gjitha viktimat nga të gjitha komunitetet“, shtoi ajo.
- Athina kërkon nga Shkupi heqjen e „përmbajtjes irredentiste“ nga tekstet shkollore
Qeveria greke u dërgoi një kërkesë zyrtare autoriteteve të Maqedonisë së Veriut për të hequr nga tekstet shkollore formulimet „revizioniste dhe irredentiste“ që, sipas Athinës, shkelin dispozitat e Marrëveshjes së Prespës të vitit 2018. Këtë e deklaroi, duke folur në parlamentin grek, zëvendësministrja e Punëve të Jashtme e Greqisë, Alexandra Papadopoulou. Sipas saj, Athina vazhdon të këmbëngulë në paraqitjen e saktë të ngjarjeve historike, terminologjisë dhe figurave të lashtësisë, përfshirë Aleksandrin e Maqedonisë (në versionin maqedonas – Aleksandrin e Madh). Një tjetër vërejtje e politikanëve grekë është se tekstet e botuara në Shkup nuk bëjnë dallimin e duhur ndërmjet maqedonasve të lashtë dhe identitetit bashkëkohor të qytetarëve të Maqedonisë së Veriut.
Sipas Marrëveshjes së Prespës, të lidhur në vitin 2018 dhe që hyri në fuqi në shkurt 2019, palët u zotuan t’i japin fund mosmarrëveshjes së gjatë për emrin e vendit dhe trashëgiminë historike. Përveç ndryshimit të emrit zyrtar të vendit në „Republika e Maqedonisë së Veriut“, marrëveshja parashikoi krijimin e një Komisioni të Përbashkët të Ekspertëve për çështje historike, arkeologjike dhe arsimore. Detyra kryesore e këtij komisioni është të rishikojë tekstet shkollore, programet mësimore dhe hartat gjeografike në të dy vendet dhe të heqë nga materialet arsimore çdo përmbajtje që përmban pretendime territoriale (irredentizëm) ose shtrembërime të historisë.
Greqia deklaroi se do të vazhdojë ta ngrejë çështjen e përmbajtjes së teksteve shkollore si në mbledhjet e komisionit të përbashkët, ashtu edhe në të gjitha forumet ndërkombëtare, derisa formulimet e diskutueshme të hiqen përfundimisht nga programet mësimore të Maqedonisë së Veriut.
