Prej katër muajsh e gjysmë, çdo ditë zhvillohen protesta kundër qeverisë. Tashmë, protestuesit kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama – një kërkesë e paprecedentë në Shqipëri që nga rënia e diktaturës komuniste në vitin 1991.
Gjatë verës, shumë njerëz dëgjuan për “Revolucionin e Flamingove”: protestat masive paqësore kundër resortit që Jared Kushner dhe Ivanka Trump planifikojnë të ndërtojnë në zonën e mbrojtur Vjosë-Nartë dhe në ishullin e Sazanit – vend ku jetojnë flamingot, së bashku me një larmi speciesh të tjera zogjsh. Vendi ideal për një resort, apo jo?
Imazhet e krijuara nga inteligjenca artificiale që ju prezantuan popullit sugjeronin se, për Trump-in dhe Kushner-in, termi “miqësor ndaj mjedisit” nënkupton një resort gjigant me mure në ngjyrë kafe neutrale dhe disa shkurre. Nuk u pa e nevojshme të bëhej asnjë studim për ndikimin e mjedisit; Rama dha dritën jeshile për të nisur menjëherë rrethimin e zonës dhe ndërtimet. Më 31 maj, vendasit protestuan, por u përballën me një brutalitet të pashembullt nga banditë të paguar, të maskuar si personel sigurie private, ndërsa policia vëzhgonte duarkryq dhe me sytë përtokë. Të nesërmen, protesta u zhvendos në Tiranë, duke mbledhur një turmë masive, dhe shumë shpejt u shndërrua në një protestë kundër të gjithë sistemit politik.
Për 137 ditë, protestat mbetën krejtësisht paqësore. Arritëm disa fitore të vogla, por kryesisht u përballëm me kërcënime, përbuzje dhe indiferencë nga Rama. Një nga goditjet më të rënda ishte dhurimi i 4.2 milionë eurove për koncertin e Kanye West – fonde të marra nga buxheti i emergjencave, pikërisht në kohën kur zjarret po përfshinin Shqipërinë, ndërsa spitali QSUT hapi një fushatë “GoFundMe” për shkak të kushteve të mjerueshme.
Si u përshkallëzua protesta e flamingove
Me kalimin e verës, numri i protestuesve erdhi duke u zvogëluar. Duke mos dashur që përpjekjet tona të shkonin dëm, shpresonim se studentët do t’i jepnin sërish vrull protestës me fillimin e vitit të ri akademik. Studentët, të mërzitur me gjendjen e mjerueshme të sistemit arsimor shqiptar, bojkotuan universitetet dhe gjimnazet, duke dalë në rrugë në protesta të dhunshme.
Që nga 13 tetori, ndërtesa qeveritare janë përfshirë nga flakët, banka dhe biznese janë shkatërruar, tabela rrugore janë rrëzuar, kosha plehrash janë djegur, ndërsa gurët e rrugëve janë shkulur për t’u hedhur mbi policinë. Kanë ikur tubimet paqësore të mbrëmjes me tabela me flamingo rozë dhe zona për fëmijë. Protestat tani zgjasin nga mëngjesi deri pas mesnate. Edhe pse protesta mbetet ende paqësore për intervale të ndryshme kohore, të gjithë e dinë se dhuna mund të shpërthejë në çdo moment.
Përgjigja e Shtetit
Përgjigja e policisë ka qenë një katalog në rritje i shkeljeve të të drejtave të njeriut: rrahje me shkopinj gome dhe shufra hekuri; plumba gome në pjesën e sipërme të trupit dhe në kokë, duke verbuar të paktën dy protestues; gaz lotsjellës pothuajse vazhdimisht; bote uji; rrëmbime nga oficerë të veshur si civilë që nuk tregojnë asnjë identifikim, kështu që nuk mund të dallosh nëse po arrestohesh apo po trafikohesh; dhe arrestime masive të paligjshme, përfshirë të mitur, me shumë histori abuzimi ekstrem në stacionet e policisë. Protestuesit e plagosur nuk pranohen në spitale ose arrestohen sapo mbërrijnë, dhe policia i ndjek njerëzit në shtëpi natën për t’i arrestuar në mëngjes.
Edhe shërbimet e emergjencës janë kthyer kundër nesh. Një ambulancë kalon rregullisht përmes turmës, dhe protestuesit gjithmonë i hapin rrugë, duke menduar se dikush ka nevojë për ndihmë. Por zakonisht është plot me policë që hedhin gaz lotsjellës në turmë, ose vetëm transporton furnizime për policinë. Pika jonë e improvizuar e ndihmës së shpejtë dhe ushqimit është goditur vazhdimisht me bot uji dhe gaz lotsjellës.
As gazetarët nuk kanë shpëtuar: shumë prej tyre janë kërcënuar apo edhe janë sulmuar nga policia.
Kohët e fundit, disa persona – të cilët supozoj se ishin policë, pasi nuk treguan asnjëherë ndonjë dokument identifikimi – më ndaluan në rrugë, më detyruan të zbrazja çantën dhe të tregoja fotot e fundit në telefon. Kjo është ajo që shteti u bën të rinjve që kërkojnë një jetë më të mirë.
Policët në vijën e parë të protestës u shpërblyen gjithashtu me një shumë prej 2500 eurosh secili – pothuajse e gjithë shuma që kishte mbetur nga fondi ynë i emergjencës. Rama deklaron se kushdo që ndodhet pranë një protestuesi të dhunshëm do të trajtohet si i dhunshëm dhe do të arrestohet. Ai pretendon se është krijuar një grup i posaçëm qeveritar për të futur protestuesit në një “listë të zezë”, duke thënë se ata do të detyrohen të paguajnë për dëmet, nuk do të lejohen të përdorin transportin publik (si trenat – ndonëse Shqipëria nuk ka trena), nuk do të mund të qëndrojnë në hotele, të udhëtojnë drejt vendeve të BE-së, etj.
Dialog apo Dorëheqje
Kryeministri ynë, dikur artist, ka ngritur një lloj ekspozite të çuditshme: çdo ditë, në shkallët e zyrës së tij vendos karrige të ndryshme, mbi të cilat ka letra ku shkruhet fjala “dialog”. Protestuesit e kuptojnë se kjo është një kurth dhe e refuzojnë. Kjo është pikërisht mënyra se si Rama i neutralizoi protestat masive studentore të vitit 2018, duke i reduktuar kërkesat e tyre në minimumin absolut – kërkesa që mbeten ende të paplotësuara. E vetmja gjë që kërkohet prej tij është dorëheqja.
Rama thotë se nuk do të japë dorëheqjen. Ai akuzon opozitën se ka orkestruar trazirat – ndonëse politikanët e opozitës janë vërshëllyer nga turmat në protesta – dhe ka përmendur Iranin, Rusinë, Greqinë, lëvizjen “Antifa” e të tjerë si nxitësit kryesorë. Së fundmi, ai përmendi emrat e disa protestuesve, duke pretenduar se ata ishin kriminelë dhe trafikantë droge, e jo studentë. Këta protestues dolën hapur, pa maska dhe duke treguar dokumentet e tyre të identifikimit, për ta përgënjeshtruar atë. Njëri prej tyre ishte një student i mjekësisë me rezultate të shkëlqyera, ndërsa të tjerët ishin qytetarë të zakonshëm me precedentë të pastër; e vetmja gjë që kishin të përbashkët ishte fakti se ishin arrestuar të paktën një herë gjatë protestave paqësore.
137 Ditë Paqe, 13 Ditë Zjarr
Kthesa drejt dhunës thjesht u ka dhënë të drejtë protestuesve që ishin të pranishëm gjatë atyre 137 ditëve paqësore. Ata janë ende në vijën e parë, duke ndihmuar të lënduarit dhe duke larguar kapsulat e gazit lotsjellës nga turma.
Njerëzit duan të jetojnë në një vend demokratik. Kjo është pasojë e 35 viteve të një frustrimi të akumuluar që nga rënia e diktaturës komuniste. Protesta të tilla janë të rralla në Shqipëri dhe zakonisht paralajmërojnë një ndryshim të madh të regjimit. Kjo është një revolucion, dhe një revolucion nuk është paqësor.
Në marshimin në Tiranë, studentët thërrisnin: “Revolucion!”, “Rama, jepe dorëheqjen!” dhe “Polici e krimit!”. Protestuesit, në shumicën e tyre, e mbështetën këtë formë proteste, por dënuan dëmtimet – ndonëse të rralla – të pronës private.
Mbështetja nga njerëzit e thjeshtë ishte e qartë dhe e padiskutueshme. Tirana është shtëpia e pothuajse gjysmës së popullsisë së Shqipërisë; ndërsa protestuesit vraponin nëpër qytet për t’u shpëtuar policisë, topave të ujit dhe gazit lotsjellës, shoferët u binin borive, ndërsa njerëzit ngrinin grushtet në shenjë solidariteti. Shumë të tjerë na mbështesin, por nuk guxojnë të protestojnë nga frika se mos humbasin vendet e tyre të punës në sektorin shtetëror. Megjithatë, edhe pa ta, lëvizja tërheq njerëz nga i gjithë spektri politik.
Jo BE me Ramën!
Shqipëria ndodhet në një krizë të thellë, por Edi Rama vazhdon me propagandën e tij turistike, duke u nxituar t’u shesë tokën dhe fuqinë punëtore të shqiptarëve atij që ofron më shumë, e duke deklaruar në transmetime të drejtpërdrejta se vetëm ai mund ta fusë Shqipërinë në BE.
Të shndërrosh një nga vendet më pro-perëndimore dhe pro-BE në botë në një vend euroskeptik, nuk është arritje e vogël. Dikur shqiptarët e vlerësonin jashtëzakonisht shumë BE-në, por tani, as premtimi për anëtarësim nuk mund t’i shërojë plagët e jetesës në një vend ku asgjë nuk funksionon. Çfarë rëndësie ka nëse hyjmë në BE, kur në shtëpi asgjë nuk është në rregull? Kjo do të thotë thjesht një largim masiv më të shpejtë, pasi emigrimi bëhet më i lehtë.
E gjithë kjo ndodh ndërsa turistët hanë në restorante të lira, ku shërbehen nga fëmijë 12-vjeçarë – nga të cilët pritet të dinë edhe italisht – dhe pushojnë në hotele luksoze për 50 euro nata. Ndërkohë, njerëzit kanë humbur shtëpitë dhe tokat e tyre, dhe 450,000 shqiptarë janë larguar vetëm në dekadën e fundit; vendi tani ka rreth 2.5 milionë banorë, ndonëse shumë vlerësojnë se shifra është edhe më e ulët. Nëse Shqipëria do të kishte rrugë të pastra, një sistem shëndetësor të besueshëm dhe mundësi zhvillimi, shumë njerëz do të zgjidhnin të ktheheshin në shtëpi, në parajsën e tyre mesdhetare. Në fakt, me shpresën e zbehtë për një ndryshim të mundshëm, të ndezur nga kjo protestë, shumë vetë janë kthyer tashmë për të marrë pjesë.
Për perëndimorët, Tirana është si një diamant i papërpunuar: jeta është e mirë dhe gjithçka është e lirë, për sa kohë që paguhesh nga një kompani jashtë vendit. Qiratë nuk ndryshojnë shumë nga ato në qytete të tjera evropiane, ndërsa jashtë gjen rrugë të shkrumbuara, fëmijë zbathur që shesin fara luledielli dhe pensionistë që jetojnë me 100 euro në muaj, mes mureve të mykura.
A kështu do të hyjmë në BE? Me kokën ulur? Gjatë vizitës së saj në Tiranë më 30 shtator, Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, tha se Shqipëria po bën përparim të madh drejt integrimit dhe se ajo dhe Rama “e shohin botën me të njëjtët sy”. Reagimi i BE-së ka qenë tejet i vakët; dhe nëse ajo i konsideron taktikat e tepruara të qeverisë sonë diktatoriale për kontrollin e protestave – në rastin më të mirë si diçka që mund të shpërfillet, e në rastin më të keq si diçka të lavdërueshme – atëherë kjo paralajmëron probleme jo vetëm për shqiptarët, por edhe për qytetarët e BE-së.
Materialet e publikuara në rubrikën “Opinionet” pasqyrojnë mendimin personal të autorit dhe mund të mos përkojnë me qëndrimin e Qendrës
