Agencija za nacionalnu sigurnost Sjeverne Makedonije saopćila je da je otkrila propagandnu infrastrukturu koju čine portali, stranice na društvenim mrežama i pojedinci koji su, prema navodima Agencije, služili ruskim interesima.
Mreža za širenje dezinformacija
U okviru koordinirane operacije Agencije za nacionalnu sigurnost, Ministarstva unutrašnjih poslova i Osnovnog javnog tužilaštva za gonjenje organizovanog kriminala i korupcije, 18. septembra izvršen je pretres doma jednog makedonskog državljanina. Ta osoba, čije ime nije objavljeno, sumnjiči se za tri krivična djela:
- izazivanje nacionalne, rasne i vjerske mržnje, razdora i netrpeljivosti;
- odavanje službene tajne;
- širenje rasističkih i ksenofobnih materijala putem računarskih sistema.
Prema navodima Agencije, „stvarni akteri” koji stoje iza „propagandne mreže koja služi ruskim interesima kriju se iza kloniranih pseudo-portala registrovanih pod makedonskim internet domenom”.
Otkrivena medijska infrastruktura korištena je za:
- širenje lažnih vijesti i dezinformacija,
- manipulaciju aktuelnim pitanjima putem izmjene ili promjene konteksta narativa o tekućim događajima,
- te kreiranje sadržaja koji podriva povjerenje u institucije i podstiče etničku i nacionalnu netrpeljivost.
Agencija povezuje ovu mrežu sa regionalnim proruskim političkim strukturama i tvrdi da je mreža djelovala u interesu Rusije, te da su njene aktivnosti bile usmjerene na ometanje procesa europskih integracija Sjeverne Makedonije. Prema navodima Agencije za nacionalnu sigurnost, pomenuti makedonski državljanin širio je rusku propagandu uoči nedavne posjete predsjednice Europske komisije Ursule fon der Lajen Skoplju.
U saopćenju Agencije nisu zvanično navedena imena pojedinaca niti portala koji šire dezinformacije i vrše manipulacije. Ipak, Agencija je naglasila da „navedene aktivnosti predstavljaju nastavak ranije osujećenih proruskih hibridnih aktivnosti koje je sprovodio jedan makedonski državljanin povezan s ovim propagandnim mrežama, a protiv kojeg je već pokrenut krivični postupak zbog širenja rasističkih i ksenofobnih materijala putem računarskog sistema, u skladu sa članom 394-d Krivičnog zakonika”.
Borba protiv hibridnog uticaja
Trenutne aktivnosti sigurnosnih službi i organa za provođenje zakona Sjeverne Makedonije posmatraju se kao nastavak ranije započete borbe protiv hibridnog uticaja. U martu 2026. godine, Agencija za nacionalnu sigurnost (ANS) objavila je da je osujetila hibridne aktivnosti određenih pojedinaca, navodeći da su, u saradnji s Državnim tužilaštvom i Ministarstvom unutrašnjih poslova, koordinirano poduzete mjere i radnje radi krivičnog gonjenja tih osoba i zapljene propagandnih materijala namijenjenih izazivanju etničke i nacionalne netrpeljivosti, neprijateljstva i mržnje među građanima. „Predmetne osobe planirale su izazvati mržnju prema makedonskoj državi i identitetu, te stvoriti tenzije štampanjem i distribucijom propagandnih materijala, dok su putem društvene mreže Facebook, na stranici ‘Historijski podaci za Makedoniju’, širile sadržaj koji je uzrokovao nacionalnu i etničku diskriminaciju”, navela je Agencija.
Državno tužilaštvo je potom najavilo krivično gonjenje jedne osobe zbog širenja rasističkih i ksenofobnih materijala putem računarskog sistema, u skladu s članom 394-D Krivičnog zakonika. „Putem posebno kreirane stranice na društvenoj mreži Facebook, osumnjičeni je širio sadržaj koji je uzrokovao nacionalnu i etničku diskriminaciju, te time poticao mržnju prema makedonskoj državi i identitetu. Prema preliminarnim informacijama Agencije za nacionalnu sigurnost, policijski službenici izvršili su pretres i zaplijenili propagandne materijale koje je tridesetogodišnji stanovnik Skoplja odštampao s namjerom da ih distribuira u zemlji”, navodi se u saopćenju. „Na takve aktivnosti, osumnjičenog je potaknuo državljanin Bugarske koji je tokom dužeg vremenskog perioda na društvenim mrežama i drugim portalima objavljivao sadržaje usmjerene na izazivanje mržnje, netrpeljivosti i nasilja”, objavilo je tada Državno tužilaštvo.
Mediji su kasnije izvijestili da Ministarstvo unutrašnjih poslova i Agencija za nacionalnu sigurnost istražuju aktivnosti oko dvadeset portala i stranica na društvenim mrežama zbog širenja govora mržnje povezanog sa sporom između Sjeverne Makedonije i Bugarske.
U julu je makedonski medij „360 stepeni” objavio vlastito istraživanje o medijskoj mreži za širenje dezinformacija i propagande.
Novinarsko istraživanje
Istraživanje novinara medija „360 stepeni“ otkrilo je najmanje pet Facebook stranica na makedonskom jeziku, kojima se upravljalo iz Bugarske, a koje su se predstavljale kao medijske kuće. One su objavljivale vijesti sa pet web-stranica registrovanih u Sjevernoj Makedoniji i jedne iz inostranstva – Vestimak.mk, Vestimk.mk, 24mk.mk, Mk24.mk i Utre.mk. Istraživanje „360 stepeni“ je utvrdilo da su stranice objavljivale gotovo identičan sadržaj, dok su portali imali gotovo identičan dizajn i međusobno preuzimali tekstove.
Prema podacima bugarskog registra domena MARNET, koje su novinari analizirali, dva portala – Vestimak.mk i Vestimk.mk – registrovao je Aleksandar Smiljkov, dok su 24mk.mk, Mk24.mk i Utre.mk registrovani na ime Asena Petrovskog. Grupe portala koristile su zajedničke kontakt-adrese, a „360 stepeni“ je otkrio da su neke od tih adresa povezane sa fondacijom „Makedonija“ (Macedonia Foundation) iz Sofije, koju je osnovao bugarski političar Viktor Stojanov. Stojanovu je zabranjen ulazak u Sjevernu Makedoniju zbog optužbi za izazivanje neprijateljstva i negiranje makedonskog identiteta.
Prema rezultatima istraživanja, dio sadržaja mreže odnosio se na relacije između Makedonije i Bugarske, Makedonaca i Albanaca, kao i na druga pitanja koja lako mogu izazvati oštre političke i identitetske podjele.
Cilj mreže koju je činilo više online izvora bio je osigurati da sadržaj dopre do što većeg broja ljudi, uz istovremeno stvaranje utiska da je riječ o spontano formiranom javnom mnijenju. Objavu sa jedne web-stranice prenosile su ostale četiri, nakon čega je ta objava intenzivno širena na Facebooku putem preuzetih objava i kratkih videozapisa. Čitaocu se stvarala iluzija da je riječ o „aktuelnoj temi“ o kojoj raspravljaju „desetine nezavisnih izvora“, dok je u stvarnosti kružila ista manipulativna poruka.
Ništa novo
Ako se pažljivo pročita najnovije saopćenje Agencije za nacionalnu sigurnost, metode koje je osumnjičeni koristio i mreža kojoj je pripadao gotovo se u potpunosti poklapaju sa metodama portala i Facebook stranica koji su bili predmet istraživanja medija „360 stepeni“ iz jula. Međutim, sigurnosna služba sada raspolaže dokazima da otkrivena infrastruktura djeluje u interesu Rusije.
Komentarišući saopćenje ANS-e, makedonska organizacija za ljudska prava CIVIL – koja već više od deset godina prati rusku propagandu i različite oblike hibridnog uticaja u medijima, politici, civilnom društvu, ekonomiji i javnom diskursu – istakla je da sigurnosna služba nije otkrila ništa što prethodno nije bilo poznato. U brojnim posebnim izvještajima, studijama i publikacijama, CIVIL je precizno mapirao obrasce koje sada opisuje Agencija za nacionalnu sigurnost: lokalne posrednike, medijske i digitalne kanale, proruske političke i ideološke narative, te mehanizme za podrivanje povjerenja u demokratske institucije i europsku perspektivu zemlje. Ipak, kako organizacija napominje, „godinama su takva upozorenja nailazila na umanjivanje značaja, ismijavanje, pritiske, prijetnje i kampanje diskreditacije”, dok se „u političkom i medijskom diskursu, kao i u dijelovima civilnog društva, ruski uticaj često predstavljao kao beznačajan, marginalan ili izmišljen”. „Današnje institucionalne aktivnosti ne potvrđuju automatski svaki zaključak koji je CIVIL objavio tokom niza godina. One, međutim, predstavljaju snažnu institucionalnu potvrdu ključnog upozorenja: ruski hibridni uticaj u Sjevernoj Makedoniji predstavlja stvarnu prijetnju sigurnosti i demokratiji, uz postojanje domaćih i regionalnih kanala, te organizirane informacijske infrastrukture”, naglašava ova organizacija za ljudska prava.
Procjena ANS-e također je u skladu sa zvaničnim procjenama Europske unije o stanju hibridnih prijetnji u Sjevernoj Makedoniji. Dokumenti EU-a označavaju Rusiju kao aktera u operacijama strane manipulacije informacijama usmjerenim protiv Sjeverne Makedonije, dok Europska komisija u Izvještaju o Sjevernoj Makedoniji za 2025. godinu navodi da hibridne prijetnje i dalje predstavljaju rizik, posebno kroz zlonamjerno strano uplitanje, ekonomske instrumente uticaja, operacije u informacijskom prostoru i kibernetičke napade.
Uprkos tome, Sjeverna Makedonija još uvijek nema zakon koji regulira strani uticaj i radikalizaciju u online prostoru. Takav zakon je, prema izvještajima makedonskih medija, još uvijek u fazi izrade: uključeni su stručnjaci iz EU-a, ali domaće institucije još uvijek nisu uspjele formirati radnu grupu.
Zaključci
Razotkrivanje mreže za širenje dezinformacija označava kvalitativnu transformaciju hibridnih alata Ruske Federacije na Zapadnom Balkanu. Nakon što je u pojedinim zemljama regiona, uključujući Sjevernu Makedoniju, obustavljeno emitovanje programa ruskih propagandnih kanala – poput RT-a (Russia Today) i Sputnjika – Kremlj se preusmjerio na izgradnju decentralizovanih mreža posrednika. Ovaj model kombinuje upotrebu nacionalnih domena, tehničko kloniranje resursa i angažovanje aktera iz susjednih zemalja.
Slučaj Makedonije pokazuje da novinarska provjera činjenica i analize civilnog društva nisu dovoljne za suprotstavljanje hibridnim prijetnjama. Trenutna situacija zahtijeva sistematske protivmjere protiv informacionih prijetnji u sajber prostoru i koordinaciju svih državnih organa radi zaštite od destruktivnog stranog – ruskog – uticaja.
Analitička grupa CWBS-a
