Në Konferencën Rajonale PLENUM 2026 në Podgoricë, pjesëmarrësit diskutuan kërcënimet hibride ruse dhe pasojat e tyre për Evropën dhe Ballkanin Perëndimor.
“Sabotimi, propaganda dhe dezinformimi janë pjesë e përpjekjeve të Rusisë për të destabilizuar shoqëritë evropiane, për të dobësuar mbështetjen për Ukrainën dhe për të thelluar mosbesimin e qytetarëve ndaj institucioneve. Përgjigja kërkon mbrojtje më të fortë evropiane, aftësinë për të reaguar shpejt dhe institucione më rezistente”, theksoi Balša Božoviq, themelues dhe drejtor i Akademisë Rajonale për Zhvillim Demokratik, duke përmbledhur diskutimin e mbajtur si pjesë e forumit.
“Pjesëmarrësit theksuan rëndësinë e zhvillimit të aftësive mbrojtëse evropiane në koordinim me NATO-n, si dhe përgatitjen e popullsisë civile për t’u përballur me rreziqet bashkëkohore të sigurisë”, theksoi ai.
Ballkani Perëndimor është veçanërisht i prekshëm ndaj ndikimit rus
Në sesionin tematik përmbyllës të konferencës, “Evropa midis kërcënimeve ruse dhe garancive të pasigurta të NATO-s”, diskutimi u përqendrua në kërcënimet në rritje të sigurisë për Evropën, duke përfshirë sabotimin, sulmet ndaj infrastrukturës kritike dhe operacionet hibride, si dhe besueshmërinë e mbrojtjes kolektive mes ndryshimit të marrëdhënieve politike brenda NATO-s. Vëmendje e veçantë iu kushtua forcimit të aftësive mbrojtëse evropiane, mbështetjes së Ukrainës dhe pasojave të pasigurisë së sigurisë për Ballkanin Perëndimor.
Siç u theksua, Evropa duhet të zhvillojë më intensivisht aftësitë e veta mbrojtëse, por pa dyfishuar mekanizmat ekzistues të NATO-s, sepse mbrojtja kolektive e besueshme kërkon plane ushtarake të përditësuara, aftësinë për të reaguar shpejt dhe rezistencën e popullsisë civile. Në të njëjtën kohë, përmes sabotimit, operacioneve hibride, propagandës dhe dezinformimit, Rusia po kërkon të destabilizojë shoqëritë evropiane, të dobësojë mbështetjen për Ukrainën dhe të thellojë mosbesimin e qytetarëve ndaj institucioneve. Ballkani Perëndimor është veçanërisht i prekshëm ndaj ndikimeve të tilla, prandaj janë të nevojshme institucione më të forta, rezistencë më e madhe shoqërore dhe një përgjigje e koordinuar e sigurisë.
Nikola Luniq, një analist gjeopolitik dhe i sigurisë, vuri në dukje se, në kontekstin e luftës në Ukrainë, Rusia po kërkon të destabilizojë pjesë të tjera të botës me qëllim që të devijojë vëmendjen ndërkombëtare dhe të dobësojë mbështetjen për Ukrainën, siç u demonstrua edhe gjatë përshkallëzimit të konfliktit në Lindjen e Mesme. Ai theksoi se kërcënimet hibride janë bërë pjesë përbërëse e mjedisit bashkëkohor të sigurisë, ndaj të cilit Ballkani Perëndimor është veçanërisht i ekspozuar. Ai paralajmëroi për rrezikun e sabotimit, duke përmendur shembullin e shpërthimeve në fabrikën “Sloboda” në Çaçak në vitin 2021 – rrethanat e të cilave, sipas tij, nuk janë sqaruar mjaftueshëm – si dhe gjashtë raste sabotimi në industrinë ushtarake evropiane gjatë këtij viti. Ai kujtoi se, në Samitin e Uashingtonit, NATO-ja e njohu seriozitetin e kërcënimeve hibride, të cilat mund të arrijnë një nivel që do të justifikonte aktivizimin e Nenit 5, pra të mekanizmit të mbrojtjes kolektive.
“Lëvizja studentore e kupton se e ardhmja e Serbisë është në Perëndim dhe në BE”
Duke folur për ndikimin rus në Serbi, Luniq vlerësoi se Moska nuk mbështetet te një aktor i vetëm politik, por po ndërton një rrjet të gjerë ndikimi. “Rusia nuk vë bast vetëm për një kalë në Serbi; ajo ka blerë të gjithë stallën dhe të gjithë hipodromin,” tha ai, duke e lidhur këtë veprimtari me konceptet e të ashtuquajturës “Botë Serbe”, të promovuar nga Aleksandar Vulin, dhe “integralizmit serb”, të mbrojtur nga Milo Lompar. Ai gjithashtu kritikoi mënyrën se si zbatohet politika e sigurisë në Serbi, duke vlerësuar se ministritë funksionojnë si feude të veçanta, gjë që, sipas tij, i mundësoi Vulinit të përfshinte bashkëpunimin me shërbimet ruse në dokumentet strategjike.
Duke reflektuar mbi ndryshimet politike në Serbi, ai shprehu bindjen se “lëvizja studentore e kupton se e ardhmja e vendit është në Perëndim dhe në BE”. Ai theksoi se zgjedhjet nuk ishin një referendum mbi politikën e jashtme apo Kosovën, por mbi krimin dhe karakterin e qeverisë së mëparshme. “Struktura horizontale e lëvizjes studentore i bëri më të vështira përpjekjet për ta minuar atë, por tani, ndërsa merr pushtetin, ajo do të duhet të ndërtojë edhe një strukturë vertikale,” tha Luniq, duke vënë në dukje se autoritetet e reja përballen me stabilizimin e shtetit dhe formulimin e një strategjie serioze kombëtare dhe të sigurisë.
“Propaganda mbështetet gjithnjë e më shumë te temat kulturore dhe ato të bazuara në vlera”
Nejra Veljan, menaxhere projektesh dhe studiuese në “Atlantic Initiative”, vuri në dukje se propaganda ruse nuk mund të shihet e ndarë nga mosbesimi i qytetarëve ndaj institucioneve, gjë që krijon terren pjellor për dezinformim dhe manipulim. Ajo theksoi veçanërisht konceptin e luftës njohëse (kognitive), qëllimi i së cilës nuk është domosdoshmërisht t’i bëjë qytetarët të besojnë gënjeshtra të caktuara, por t’i mbingarkojë ata me informacione në atë masë sa të humbasin aftësinë për të dalluar burimet e besueshme. “Rusia nuk përpiqet aq shumë t’i bindë qytetarët se ka të drejtë, sa t’i bindë ata se nuk mund t’i besojnë Perëndimit,” theksoi Veljan, duke shpjeguar se propaganda mbështetet gjithnjë e më shumë te temat kulturore dhe ato të bazuara në vlera.
Sipas hulumtimit të “Atlantic Initiative”, çështjet që lidhen me familjen tradicionale, pozitën e grave dhe pakicat seksuale shfrytëzohen në mënyrë të veçantë; përmes tyre, Perëndimi paraqitet si kërcënim për traditën, ndërsa Rusia si mbrojtëse e saj. Këto narrativa synojnë qëllimisht të prekin emocionet e qytetarëve, veçanërisht në shoqëritë patriarkale. Si shembull, ajo përmendi rrjetin rus të propagandës “Rybar”, i cili është aktiv në Bosnjë dhe Hercegovinë, Serbi dhe Mal të Zi, dhe aktivitetet e të cilit, sipas saj, përfshijnë jo vetëm krijimin e përmbajtjes propagandistike, por edhe lidhje me institucionet.
Skepticizmi lidhur me gatishmërinë e institucioneve të Bosnjë dhe Hercegovinës për t’iu kundërvënë ndikimit rus
Nejra Veljan shprehu skepticizëm lidhur me gatishmërinë e institucioneve të Bosnje-Hercegovinës për t’iu kundërvënë ndikimit rus, duke paralajmëruar se disa politikanë vendas mbrojnë qëndrime që përputhen me interesat ruse, ndërsa shërbimet e sigurisë nuk kanë kapacitete të mjaftueshme për të reaguar.
“Në Bosnje-Hercegovinë, aktualisht kemi më shumë se 150 rrjete aktive në Telegram, përfshirë grupe ekstremiste dhe të krahut të djathtë, si dhe kanale pro-ruse që shpërndajnë përmbajtje rreth NATO-s, Ukrainës, Ballkanit Perëndimor dhe çështjeve gjinore,” deklaroi Veljan. Ajo paralajmëroi se një përmbajtje e tillë ka vërshuar në rrjetet sociale, të cilat janë burimi kryesor i informacionit për të rinjtë; ndërkohë, modele të ngjashme ndikimi mund të vërehen edhe në Gjermani, përmes mbështetjes për partinë AfD. Ajo theksoi se në Bosnje-Hercegovinë mungon ende një mobilizim më i fuqishëm shoqëror i të rinjve, i ngjashëm me atë që shihet në disa vende të tjera të rajonit dhe të Evropës.
“Sot ka një vetëdije më të madhe për ndikimin rus”
Milica Pejanoviq Đurišiq, ish-Ministre e Mbrojtjes e Malit të Zi dhe diplomate, duke folur për ndikimin rus gjatë sesionit “Mali i Zi në prag të Bashkimit Evropian: E ardhmja evropiane e Ballkanit Perëndimor mes demokracisë dhe gjeopolitikës”, vuri në dukje se Mali i Zi i identifikoi relativisht herët rreziqet që ky ndikim paraqiste për proceset demokratike dhe integrimin evropian e euroatlantik. Ajo përmendi përpjekjet për të polarizuar shoqërinë dhe për të ngadalësuar reformat gjatë procesit të anëtarësimit në NATO, duke shtuar se më vonë u bë e qartë se kundërshtimi i Rusisë synonte procesin më të gjerë të integrimit. “Sado që përpjekja për të tërhequr vëmendjen ndaj këtij ndikimi mund të jetë dukur ndonjëherë donkishoteske, shoqëria jonë i njohu rreziqet dhe rriti nivelin e kujdesit,” tha ajo.
Ajo vlerësoi se sot ekziston një vetëdije më e madhe për ndikimin rus, ndërsa institucionet, pavarësisht dobësive të tyre, po forcojnë gradualisht kapacitetet për ta identifikuar dhe kundërshtuar atë, me mbështetjen e Komisionit Evropian dhe mekanizmave të tij. “Nuk është e përsosur, por është më mirë se dhjetë vite më parë,” përfundoi Pejanoviq Đurišiq, duke shprehur njëkohësisht pakënaqësi për situatën aktuale në institucionet përkatëse.
* * *
Konferenca Rajonale PLENUM 2026 u organizua bashkërisht nga Qendra për Edukim Qytetar (CCE) nga Podgorica, Akademia Rajonale për Zhvillim Demokratik (ADD) nga Novi Sadi, Fakulteti i Shkencave Politike i Universitetit të Sarajevës (FPN) dhe Fondi Evropian për Ballkanin (EFB). Forumi mblodhi së bashku më shumë se 70 përfaqësues të institucioneve, komunitetit akademik dhe shoqërisë civile, si dhe ekspertë nga Mali i Zi, rajoni i Ballkanit Perëndimor dhe Bashkimi Evropian.
Publikimi është përgatitur bazuar në materialet e Akademisë Rajonale për Zhvillim Demokratik.
Grupi Analitik i CWBS
