- Ratko Mladić varroset në Beograd me nderime ushtarake
Ratko Mladić, ish-komandanti i Ushtrisë së Republikës Srpska, i dënuar nga Tribunali i Hagës me burgim të përjetshëm për gjenocidin në Srebrenicë, rrethimin e Sarajevës dhe krime të tjera lufte e krime kundër njerëzimit, u varros më 7 shtator në një varrezë në Beograd me nderime të plota ushtarake. Arkivoli u mbulua me flamujt e Serbisë dhe Republikës Srpska, ndërsa ushtarakët e shoqëruan deri në vendin e varrimit.
Një shërbesë përkujtimore për Mladićin u mbajt në Kishën e Shën Lukës në prani të zyrtarëve të Serbisë dhe Republikës Srpska. Shërbesën e udhëhoqi Patriarku Porfirije i Kishës Ortodokse Serbe.
Ministri i Kulturës i Serbisë Nikola Selaković, ministri i Drejtësisë Nenad Vujić, ministri i Investimeve Publike Darko Glišić, ministri i Mbrojtjes Bratislav Gašić dhe ministri pa portofol Nenad Popović u shprehën ngushëllime anëtarëve të familjes së Mladićit në kishë. Në ceremoninë mortore morën pjesë gjithashtu anëtarja serbe e Presidencës së Bosnjë e Hercegovinës Željka Cvijanović, presidenti i Republikës Srpska Siniša Karan, kryeministri i Republikës Srpska Savo Minić, kryetari i Asamblesë Kombëtare të Republikës Srpska Nenad Stevandić, kryetari i Banja Lukës Draško Stanivuković, si dhe udhëheqësi i Aleancës së Socialdemokratëve të Pavarur dhe ish-presidenti i Republikës Srpska Milorad Dodik.
Mes të pranishmëve në ceremoninë e lamtumirës ishin ambasadori i Rusisë në Serbi Alexander Botsan-Kharchenko, si dhe ambasadori i Bosnjë e Hercegovinës në Serbi Aleksandar Vranješ.
Arkivi i Tubimeve Publike, një organizatë që vlerëson pjesëmarrjen në tubimet publike që nga viti 1991, deklaroi se në funeralin e Mladićit morën pjesë deri në 16.000 persona.
Presidenti i Serbisë Aleksandar Vučić nuk mori pjesë në funeral, duke iu referuar një vizite të planifikuar më herët të homologut të tij nga Uzbekistani. Djali i Vučićit, Danilo, mori pjesë në ceremoninë mortore.
Vëzhguesit e interpretuan mungesën e presidentit të Serbisë në ceremoninë e lamtumirës për Ratko Mladićin si përpjekje për t’u dërguar partnerëve perëndimorë një sinjal se vendi po ruan një kurs të balancuar dhe proevropian. Megjithatë, atmosfera e përgjithshme në Serbi rreth nderimit të kriminelit të luftës shkaktoi kritika të ashpra nga BE-ja.
Komisionerja Evropiane për Zgjerim Marta Kos anuloi një vizitë në Serbi në shenjë proteste, duke argumentuar se glorifikimi i Ratko Mladićit në Serbi ishte „i papajtueshëm me vlerat mbi të cilat ndërtohet rruga drejt BE-së“.
Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen shkroi në një postim në X se pamjet nga funerali i Mladićit, i dënuar për gjenocid dhe krime lufte, ishin tronditëse dhe se elementet e mbështetjes zyrtare dhe prania e disa zyrtarëve të lartë të Serbisë në funeralin në Beograd „dëshmojnë dështim për t’u përballur me një kapitull të errët të historisë së afërt të Evropës dhe bien ndesh me vlerat që qëndrojnë në themel të rrugës së Serbisë drejt Bashkimit Evropian“.
Presidenti i Këshillit Evropian António Costa më vonë bëri të njëjtën deklaratë.
- Krizë diplomatike mes Sarajevës dhe Beogradit
Ministria e Punëve të Jashtme e Bosnjë e Hercegovinës tërhoqi nga Beogradi të gjithë punonjësit e Ambasadës së BiH-së, tërheqja e të cilëve nuk kërkon miratimin e Presidencës së BiH-së. Ministri i Punëve të Jashtme i Bosnjë e Hercegovinës Elmedin Konaković më 7 shtator e shpjegoi vendimin me ngjarjet në Serbi pas vdekjes së Ratko Mladićit, përfshirë funeralin, përkujtimet dhe mesazhet që u shfaqën në vende publike.
Sipas kreut të Ministrisë së Jashtme të BiH-së, në Beograd mund të qëndrojnë vetëm ambasadori dhe konsulli, pasi vendimet për emërimin dhe tërheqjen e tyre të mëvonshme merren nga Presidenca e Bosnjë e Hercegovinës, ndërsa pjesa tjetër e stafit do të tërhiqet. Çështjet konsullore do t’u transferohen ambasadave të Bosnjë e Hercegovinës në Zagreb dhe Podgoricë, si dhe Konsullatës së Përgjithshme në Novi Pazar. „Po të mundja, do t’i ndërprisja menjëherë marrëdhëniet diplomatike me Serbinë. Por ajo që mund të bëj është t’i ul marrëdhëniet në nivelin më të ulët të mundshëm“, deklaroi Konaković.
Siç vërejnë ekspertët, ky është një hap i paprecedentë në marrëdhëniet mes Bosnjë e Hercegovinës dhe Serbisë që nga vendosja e marrëdhënieve diplomatike në vitin 2000. Megjithëse dy vendet kanë kaluar nëpër kriza të shumta politike dhe diplomatike, përfshirë mosmarrëveshjet pas vendimit të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, përkujtimet e gjenocidit në Srebrenicë dhe tensionet politike rreth Republikës Srpska, nuk është regjistruar asnjë rast kur Bosnjë e Hercegovina të ketë tërhequr pothuajse të gjithë stafin e ambasadës së saj në Beograd.
Përveç reduktimit të përfaqësimit të saj diplomatik në Serbi, Ministria e Jashtme e BiH-së vendosi të dëbojë dy punonjës të Ambasadës së Serbisë në Bosnjë e Hercegovinë — atasheun ushtarak dhe një këshilltar që shërben si përfaqësues i BIA-s (Agjencia e Informacionit të Sigurisë). „Po ua anulojmë kartat diplomatike në Bosnjë e Hercegovinë dhe po i bëjmë thirrje trupit diplomatik të mos bashkëpunojë më me ta“, tha Konaković më 8 shtator.
- Paraqitet nisma për shkarkimin e kryetarit të Kuvendit të Malit të Zi, Andrija Mandić
Tridhjetë e pesë deputetë nga partitë opozitare dhe qeverisëse mbështetën nismën për shkarkimin e kryetarit të Kuvendit (parlamentit) të Malit të Zi, Andrija Mandić. (Kuvendi i Malit të Zi ka gjithsej 81 deputetë.)
Nisma për shkarkimin e Mandićit u paraqit nga Partia Demokratike e Socialistëve (DPS) në opozitë. Shkaku i drejtpërdrejtë për paraqitjen e propozimit ishte vendimi i Mandićit për të shprehur publikisht ngushëllime për vdekjen e ish-komandantit të Ushtrisë së Republikës Srpska, Ratko Mladić, i dënuar nga Tribunali i Hagës me burgim të përjetshëm për krime kundër njerëzimit dhe krime lufte, përfshirë gjenocidin në Srebrenicë.
Në arsyetimin e propozimit për shkarkimin e Mandićit thuhet se posti i kryetarit të Kuvendit sjell përgjegjësi të veçantë politike dhe institucionale, si dhe detyrimin për të ruajtur autoritetin dhe integritetin e organit përfaqësues të të gjithë qytetarëve. Theksohet se nderimi i një krimineli lufte të dënuar, të dënuar për gjenocid në Srebrenicë, është i papajtueshëm me përgjegjësinë e kryetarit të parlamentit të një shteti që është i detyruar të respektojë vendimet e gjykatave ndërkombëtare, të kultivojë kulturën e kujtesës dhe të nxisë pajtimin dhe marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë. Propozimi thekson se fakti që Mandić shprehu ngushëllime në emrin e tij dhe në emër të partisë nuk e çliron nga përgjegjësia institucionale, pasi ai njëkohësisht mban postin e kryetarit të Kuvendit.
Gjithashtu thuhet se Komisioni Evropian e cilësoi glorifikimin e kriminelëve të luftës si të papajtueshëm me vlerat evropiane, ndërsa Ministria e Punëve të Jashtme dhe Evropiane e Kroacisë e konsideroi shprehjen e ngushëllimeve nga Mandić si të papranueshme dhe në kundërshtim me vlerat e Bashkimit Evropian. „Kur një veprim i kryetarit të parlamentit të një vendi kandidat shkakton një reagim të tillë nga institucionet e BE-së dhe një shtet anëtar fqinj, ai nuk mund të paraqitet më si çështje bindjesh personale apo partiake“, theksojnë autorët e Nismës.
Theksohet se Mali i Zi po hyn në një fazë vendimtare të integrimit evropian dhe se anëtarësimi në BE, përveç përmbushjes së kushteve teknike, kërkon një përkushtim të qartë ndaj vlerave evropiane. „Me veprimin e fundit të kryetarit të Kuvendit u kalua një vijë përtej së cilës çështja e përgjegjësisë së tij nuk mund të relativizohet më me nevojën për ruajtjen e shumicës parlamentare apo të stabilitetit politik“, thuhet në dokument. Sipas autorëve të Nismës, Andrija Mandić nuk ka autoritetin politik dhe institucional të nevojshëm për të mbajtur postin e kryetarit të Kuvendit.
Kërkesën për thirrjen e një seance të jashtëzakonshme për shqyrtimin e nismës për shkarkimin e Mandićit e nënshkruan 29 deputetë. Propozohet që seanca për diskutimin e kësaj çështjeje të mbahet më 24 shtator.
