- Christian Schmidt Jep Dorëheqjen nga Pozicioni i Përfaqësuesit të Lartë në Bosnjë dhe Hercegovinë
Përfaqësuesi i Lartë në Bosnjë dhe Hercegovinë, diplomati gjerman Christian Schmidt, ka dhënë dorëheqjen pas gati pesë vitesh në detyrë. Ai e ka njoftuar tashmë Bordin Drejtues të Këshillit të Zbatimit të Paqes (PIC SB) për qëllimin e tij dhe ka kërkuar fillimin e procedurës për zgjedhjen e një Përfaqësuesi të Lartë të ri.
Schmidt do të vazhdojë të ushtrojë të gjitha detyrat e rregullta në mënyrë të plotë deri në përfundimin e procesit të emërimit të pasardhësit të tij.
Zyra e Përfaqësuesit të Lartë (OHR) ekziston që nga mbarimi i luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë, me mision mbikëqyrjen e rendit pas luftës dhe sigurimin e pajtueshmërisë me Marrëveshjen e Paqes të Dejtonit. Mandati i Schmidt është i dyti më i gjatë në historinë e këtij institucioni. Ai u emërua në këtë pozicion më 27 maj 2021 dhe mori detyrën më 2 gusht të të njëjtit vit.
Gjatë mandatit të tij, Schmidt theksoi vazhdimisht nevojën për të ruajtur integritetin territorial të vendit, për t’iu kundërvënë retorikës separatiste dhe për të ndërmarrë reforma në fushën e sundimit të ligjit, sistemit gjyqësor dhe procesit zgjedhor. Ndër vendimet e tij më të spikatura ishin ndërhyrjet në legjislacionin zgjedhor dhe mekanizmat kushtetues të Federatës së Bosnjës dhe Hercegovinës në vitin 2022, si dhe ndryshimet në rregullat zgjedhore në vitin 2024, të cilat i justifikoi me nevojën për të forcuar transparencën dhe funksionalitetin e procesit zgjedhor. Gjithashtu, Schmidt përdori rregullisht kompetencat e tij për të bllokuar ose anuluar vendimet e autoriteteve të Republika Srpska, të cilat sipas tij minonin rendin kushtetues, institucionet shtetërore dhe zbatimin e Marrëveshjes së Paqes së Dejtonit.
Një tipar i veçantë i mandatit të tij ishin konfliktet e vazhdueshme me udhëheqësit e Republika Srpska, kryesisht me Milorad Dodik. Banja Luka këmbënguli që në fillim se Schmidt nuk ishte një Përfaqësues i Lartë legjitim, duke argumentuar se emërimi i tij duhej të ishte miratuar shprehimisht nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së. Autoritetet e Republika Srpska e akuzuan atë gjithashtu për keqpërdorim të të ashtuquajturave “kompetenca të Bonit” dhe për ndërhyrje të paligjshme në legjislacionin zgjedhor, çështjet e pronës shtetërore dhe vendimet e institucioneve të RS.
Një qëndrim të ngjashëm mbajti edhe Rusia, e cila gjithashtu insistoi se pa miratim të shprehur nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së, Schmidt i mungonte legjitimiteti i duhur ligjor ndërkombëtar.
Ndërkohë, sipas Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ), Shtetet e Bashkuara kanë ushtruar presion prej disa muajsh, duke kërkuar që Schmidt të japë dorëheqjen sa më shpejt, ndërsa Uashingtoni dyshohet se synon të emërojë një pasardhës “më të lehtë për t’u menaxhuar”. FAZ pretendon se Schmidt i tjetërsoi amerikanët nga vetja nëpërmjet kritikave ndaj projektit të gazsjellësit nga Kroacia në Bosnjë dhe Hercegovinë (projekti “Ndërlidhja Jugore”), në ndërtimin e të cilit është e përfshirë një kompani amerikane e lidhur me ekipin e Donald Trump.
- Më 4 tetor, Bosnja dhe Hercegovina do të mbajë zgjedhje “me teknologji të lartë” për herë të parë
Janë shpallur zgjedhjet për Presidencën e Bosnjës dhe Hercegovinës, Dhomat e Përfaqësuesve në parlamentin shtetëror dhe në Asamblenë Kombëtare të Republika Srpska, Presidentin dhe Zëvendëspresidentët e Republika Srpska, si dhe asambletë e dhjetë kantoneve të Federatës së Bosnjës dhe Hercegovinës.
Do të zgjidhen gjithsej 518 zyrtarë në autoritete të niveleve të ndryshme.
Fushata zgjedhore do të nisë më 4 shtator. Rezultatet duhet të shpallen jo më vonë se më 20 nëntor.
Më shumë se 3.4 milionë votues janë të regjistruar në listën e zgjedhësve. Do të hapen rreth 5,300 qendra votimi.
Zgjedhjet e 4 tetorit do të jenë të parat “me teknologji të lartë” — identiteti i qytetarëve do të verifikohet biometrikisht dhe fletët e votimit do të numërohen elektronikisht. Aktualisht, Komisioni Qendror Zgjedhor i Bosnjës dhe Hercegovinës po punon për futjen e identifikimit biometrik të votuesve dhe skanimit të fletëve të votimit.
- Delegacioni i Republika Srpska vizitoi Moskën
Presidenti i Republika Srpska, Sinisha Karan, Kryetari i Asamblesë Kombëtare të RS, Nenad Stevandić, dhe kryetari i Aleancës së Social Demokratëve të Pavarur, Milorad Dodik, morën pjesë në paradën e 9 majit dhe u takuan me Presidentin e Federatës Ruse, Vladimir Putin, në Kremlin. Nga pala ruse, në takim morën pjesë Ministri i Jashtëm Sergey Lavrov, Zëvendëskryeministri Alexander Novak dhe Këshilltari Presidencial Yuri Ushakov.
Në fjalën e tij, Putin theksoi se pala ruse është e vendosur të vazhdojë bashkëpunimin e frytshëm me Republika Srpska dhe të zhvillojë partneritetin në sferat politike, ekonomike, kulturore dhe humanitare. Ai vuri në dukje gjithashtu vizionin e përbashkët historik dhe konvergjencën e qasjeve ndaj situatës në Bosnjë dhe Hercegovinë, Ballkan dhe Evropë.
Presidenti i RS, Sinisha Karan, falënderoi Putinin duke theksuar se Federata Ruse është partneri më i rëndësishëm strategjik i Republika Srpska në skenën ndërkombëtare. “Ne do të vazhdojmë të ndërtojmë një themel edhe më të fortë për marrëdhëniet tona”, deklaroi ai. Në një intervistë me agjencitë TASS të publikuar kohët e fundit, Karan theksoi se Republika Srpska do të vazhdojë të zhvillojë bashkëpunim gjithëpërfshirës me Rusinë dhe nuk do të lejojë vendosjen e sanksioneve. Ai mbështeti gjithashtu luftën e Rusisë kundër Ukrainës (të ashtuquajturin “operacion special ushtarak”).
Pas kthimit nga Moska, në konferencën për shtyp të mbajtur në Banja Luka më 11 maj, Sinisha Karan deklaroi se me zyrtarët rusë ishte diskutuar çështja e ruajtjes së pozicionit kushtetues të Republika Srpska, me theks të veçantë mbi nevojën për të mbyllur Zyrën e Përfaqësuesit të Lartë dhe për të rishikuar vendimet e miratuara nga Christian Schmidt. Takimi me Presidentin rus u përqendrua gjithashtu në zbatimin e projekteve të infrastrukturës, si zhvillimi i rrjetit të gazit dhe Ndërlidhja Lindore.
- Vendet e Ballkanit Perëndimor Mund të Humbasin 700 Milionë Euro të Parashikuara nga Plani i Rritjes i BE-së
Vendet e Ballkanit Perëndimor po mbeten prapa në reformat dhe hapat e nevojshëm për të përfituar fonde nga Plani Evropian i Rritjes dhe si rrjedhojë rrezikojnë të humbasin mbi 700 milionë euro nëse nuk i plotësojnë kushtet e nevojshme deri në fund të qershorit të këtij viti. Kjo u konfirmua nga Komisioni Evropian në Bruksel, ndërsa Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Kos, i paralajmëroi vendet e rajonit për rreziqet nëpërmjet një letre zyrtare.
Plani i Rritjes parashikon gjithsej 6 miliardë euro për Ballkanin Perëndimor, nga të cilat 2 miliardë janë grante dhe 4 miliardë kredi koncesionare. Pagesat kryhen vetëm pas konfirmimit të reformave në fushën e sundimit të ligjit, administratës publike, liberalizimit ekonomik dhe përdorimit transparent të fondeve. Komisioni Evropian thekson se instrumenti është “i kufizuar në kohë” dhe afati i fundit për reformat që duhej të ishin përfunduar në vitin 2025 skadon më 30 qershor 2026.
Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi kanë qenë deri tani më të suksesshmit në përthithjen e fondeve evropiane: ato kanë marrë tashmë disa transhe dhe kanë vlerësime pozitive për zbatimin e reformave.
Serbia mori pagesën e parë, por ritmi i përmbushjes së detyrimeve është ngadalësuar dhe është konstatuar regres në fusha të caktuara. Komisioni Evropian aktualisht po vlerëson nëse Beogradi mund të kualifikohet për transhët e ardhshme.
Kosova ka marrë vetëm pagesat fillestare nga “financimi paraprak”, kushti për të cilin ishte nënshkrimi dhe ratifikimi i marrëveshjes për fondet dhe marrëveshjes së kredisë me BE-në. Prishtina nuk ka paraqitur kërkesë zyrtare për transhët e ardhshme të lidhura me reformat — kjo për shkak të krizës së zgjatur politike dhe përgatitjeve për zgjedhjet e dyta të parakohshme brenda gjashtë muajve të fundit.
I vetmi vend që nuk i ka plotësuar as kushtet minimale dhe nuk ka marrë as parafinancim është Bosnja dhe Hercegovina. Për shkak të mos-ratifikimit të marrëveshjes kryesore financiare me BE-në, Bosnja dhe Hercegovina nuk mund të paraqesë as kërkesën e parë zyrtare për pagesë. Rreth 100 milionë euro janë humbur tashmë, ndërsa 373.9 milionë euro të tjera janë nën kërcënim. Bosnja dhe Hercegovina rrezikon kështu të humbasë plotësisht aksesin në fondet e parashikuara nga Plani i Rritjes së BE-së.
Komisioni Evropian thekson se nëse vendet e rajonit nuk i plotësojnë kushtet deri në fund të qershorit, do të humbasin kolektivisht mbi 700 milionë euro — pothuajse 12% të të gjithë paketës. Një pjesë e këtyre fondeve mund të rishpërndahet ndërmjet shteteve që tregojnë përparim më të mirë.
- Protestat e Opozitës Vazhdojnë në Shqipëri
Më 8 maj, një protestë tjetër e forcave opozitare në kryeqytetin shqiptar, Tiranë, u përshkallëzua në përballje të hapur me forcat e rendit. Pas përleshjeve, policia arrestoi të paktën tre persona. Tensionet filluan të ngriheshin kur një kolonë protestuesish u drejtua nga ndërtesa e Ministrisë së Punëve të Brendshme, por rruga iu bllokua nga një kordon i dendur policor. Situata u eskalua pasi disa pjesëmarrës filluan të hidhnin fishekzjarre dhe materiale shpërthyese drejt forcave të rendit, të cilat iu përgjigjën me gaz lotsjellës dhe topa uji.
Kryetari i Partisë Demokratike, Sali Berisha, dënoi ashpër veprimet e forcave të sigurisë, duke e cilësuar incidentin “krim të tmerrshëm” dhe duke deklaruar se marshimi kishte qenë i konceptuar si veprim paqësor, ndërsa dhuna ishte provokuar nga autoritetet që penguan ushtrimin e të drejtës kushtetuese për të protestuar.
Protestat janë pjesë e krizës së zgjatur politike në Shqipëri. Opozita akuzon qeverinë e Ramës për korrupsion dhe përqendrim pushteti, duke kërkuar dorëheqjen e saj dhe formimin e një kabineti teknik për organizimin e zgjedhjeve të reja.
