Hyrje: “Kur një Përfaqësues i Lartë mund të shkarkohet me një marrëveshje midis Uashingtonit dhe Banja Lukës, duke anashkaluar Sarajevën, atëherë është e qartë se sa i brishtë është sovraniteti i vërtetë i këtij vendi. Dhe sa poshtë ka rënë Bosnja dhe Hercegovina në listën e prioriteteve të Perëndimit.”
Christian Schmidt po largohet në heshtje. Pa bujë, pa fjalime madhështore lamtumire, pa atë seriozitet teatral ndërkombëtar me të cilin u prit kur erdhi në Bosnje dhe Hercegovinë si “shpëtimtar i stabilitetit”. Dhe pikërisht në atë heshtje fshihet mesazhi më i rëndësishëm politik i Bosnje dhe Hercegovinës së sotme: Perëndimi nuk ka më as plan dhe as durim për këtë vend.
Dhe kjo është arsyeja pse Schmidt nuk po bie për shkak të dobësisë. Po bie sepse është bërë i panevojshëm.
Kjo është e vërteta brutale që skena politike e brendshme po mundohet ta fshehë nga qytetarët. Për vite me radhë, publikut i shitej historia se bashkësia ndërkombëtare po mbikëqyrte nga afër Bosnjën dhe Hercegovinën, se OHR ishte vija e fundit e mbrojtjes së shtetit, se Perëndimi do të ndalonte këdo që guxonte të minonte Marrëveshjen e Dejtonit. Sot po bëhet e qartë se shumë nga këto narrativa nuk ishin gjë tjetër veçse anestezi politike për qytetarët.
Sepse kur një Përfaqësues i Lartë mund të largohet pas një marrëveshjeje midis Uashingtonit, Moskës dhe Banja Lukës, ndërsa Sarajeva e mëson këtë nga deklaratat e Milorad Dodik, atëherë bëhet e qartë se sa e dobët është fuqia e vërtetë politike e Bosnjës dhe Hercegovinës.
Dhe Dodik i paralajmëroi të gjitha këto shumë kohë më parë.
Ndërsa televizionet e Sarajevës e tallnin dhe e shpallnin politikisht të vdekur, Dodik thoshte vitin e kaluar se Schmidt do të “largohej” si pjesë e një marrëveshjeje me amerikanët. Në atë kohë, mbështetësit politikë të Trojkës e siguronin publikun se ishte thjesht një bllof. Flitej për sanksione, izolim, arrestime dhe “fundin përfundimtar të politikës separatiste”.
Sot?
Schmidt po përgatitet të largohet. Rusia po lajmëron një iniciativë për të anuluar vendimet e tij në Këshillin e Sigurimit të OKB-së. Uashingtoni hesht. Dhe Dodik sillet si dikush që e njeh skenarin paraprakisht.
Dhe pikërisht aty fillon pjesa më e rrezikshme e historisë.
Sepse këtu nuk ka më vend për hile politike. Mbeten vetëm dy mundësi.
E para: autoritetet e Sarajevës e dinin se çfarë po përgatitej dhe i gënjyen me vetëdije qytetarët.
E dyta: ata nuk kishin asnjë ide se çfarë po ndodhte dhe shërbyen si dekor politik, ndërsa të tjerët vendosnin fatin e vendit.
Të dyja janë shkatërruese.
Nëse e dinin, atëherë u shisnin qytetarëve historinë e mbrojtjes së shtetit për muaj të tërë, ndërsa në heshtje shikonin largimin e njeriut që e kishin paraqitur si mbrojtësin kryesor të Bosnjës dhe Hercegovinës.
Nëse nuk e dinin, atëherë Bosnja dhe Hercegovina ka një qeveri që nuk i kupton as proceset elementare gjeopolitike që zhvillohen rreth saj.
Dhe ndoshta ky është pikërisht përshkrimi më i saktë i gjithë situatës.
Vitet e fundit, establishmenti politik i Sarajevës është sjellë si një administratë që beson se do të shpëtohet nga fjalë boshe mbi vlerat evropiane dhe të drejtën ndërkombëtare, ndërsa bota ka ndryshuar pa u njohur. Amerika sot ndjek politikë interesi të zhveshur. Rusia shfrytëzon çdo boshllëk për të zgjeruar ndikimin e saj. Bashkimi Evropian vepron i rraskapitur, i ngadaltë dhe pa asnjë strategji të vërtetë për Ballkanin.
Në një botë të tillë, Bosnja dhe Hercegovina bëhet thjesht një monedhë negocimi.
Christian Schmidt është vetëm një simptomë e këtij ndryshimi.
Që nga fillimi, mandati i tij ishte politikisht i diskutueshëm. Pa miratim nga Këshilli i Sigurimit të OKB-së, me legjitimitet ndërkombëtar gjithnjë e më të holluar dhe me kundërshtim të hapur nga Moska, Schmidt veproi më shumë si menaxher krizash i Perëndimit sesa si autoritet serioz ndërkombëtar.
Dhe pastaj bëri gabimin kryesor.
Pezulloi Kushtetutën e Federatës së Bosnjës dhe Hercegovinës për të mundësuar formimin e qeverisë Trojkë-HDZ. Në atë moment, pushoi së qeni arbitër neutral dhe u bë aktor politik. Shumë paralajmëruan atëherë se Përfaqësuesi i Lartë po hynte drejt e në baltën politike nga e cila nuk do të mund të dilte më i pastër.
Dhe kjo është pikërisht ajo që ndodhi.
Amerika e shfrytëzoi atë për aq kohë sa i nevojitej për rikompozimin e pushtetit. Sapo puna u mbarua, Schmidt u bë barrë. Sidomos pas konfliktit mbi pronën shtetërore dhe projektet energjetike strategjike për Uashingtonin, të cilat lidhen me frenimin e ndikimit rus.
Në politikën e re amerikane, nuk ka sentimentalizëm ndaj atyre që kanë shërbyer.
Kjo është arsyeja pse sot është pothuajse groteske të shohësh një njeri që për vite me radhë zbatoi udhëzimet politike të Perëndimit të largohet pa asnjë mbështetje reale nga pikërisht ai Perëndim.
Dodik e kuptoi këtë shumë përpara Sarajevës.
Kjo është arsyeja pse sot flet si fitues. Kjo është arsyeja pse feston hapur afërsinë e tij me Moskën dhe rrethet politike të Trump. Kjo është arsyeja pse duket më i sigurt se disa vite më parë, kur fundi i tij politik shpallej çdo ditë.
Sepse ai e kupton atë që shumë në Bosnjë dhe Hercegovinë ende refuzojnë ta pranojnë:
Perëndimi nuk ka më asnjë strategji për këtë vend.
Dhe kur fuqitë e mëdha humbasin interesin, vendet e vogla mbeten vetëm me krizat e tyre.
Kjo është arsyeja pse largimi i Schmidt është shumë më tepër se thjesht zëvendësimi i një Përfaqësuesi të Lartë. Ky është fundi i një iluzioni politik. Fundi i besimit se dikush nga jashtë do ta mbrojë përgjithmonë Bosnjën dhe Hercegovinën nga nacionalizmat e brendshëm, korrupsioni dhe marrëveshjet nëpër duar.
Ky iluzion u shemb në çastin kur Milorad Dodikut iu bë e mundur të fliste më shumë për fatin e Përfaqësuesit të Lartë sesa vetë institucionet e shtetit.
Dhe këtu qëndron tragjedia më e thellë e gjithë kësaj historie.
Bosnja dhe Hercegovina sot duket si një vend për të cilin negociojnë të gjithë, përveç vetes. Uashingtoni llogarit interesat e veta. Moska zgjeron ndikimin e saj. Zagrebi shtyn përpara agjendën e vet politike. Beogradi balancon mes Lindjes dhe Perëndimit. Dhe Sarajeva ende mundohet të besojë se deklaratat dhe frazat diplomatike do ta shpëtojnë.
Por bota është bërë një vend shumë më brutal.
Në atë botë, nuk fitojnë ata që kanë argumente morale. Fitojnë ata që i kuptojnë marrëdhëniet e pushtetit.
Dodik e kupton këtë.
Establishmenti politik i Sarajevës ende jo.
Dhe kjo është arsyeja pse Christian Schmidt po largohet sot si simbol i një disfate të madhe politike — jo vetëm i disfatës së tij personale, por edhe i disfatës së gjithë idesë se Bosnja dhe Hercegovina gëzon mbrojtje serioze ndërkombëtare.
Gjithçka pas kësaj do të jetë shumë më e rrezikshme.
Dragan Bursać. Profesor i filozofisë, kolumnist dhe gazetar (BeH).
Materialet e publikuara në rubrikën “Opinionet” pasqyrojnë mendimin personal të autorit dhe mund të mos përkojnë me qëndrimin e Qendrës
