Anatomija vladavine Aleksandra Vučića – Balša Božović

Uvod

Politički sistem u Srbiji pod vodstvom Aleksandra Vučića u 2026. godini postoji kao napredni oblik hibridne autokratije i radikalno zarobljene države koja neumoljivo klizi u tiraniju. U kritičkim osvrtima, ovaj sistem se često netačno naziva „mafijaškim režimom“. Međutim, ovdje postoji fundamentalna razlika: klasičnom mafijaškom sistemu nedostaje ideologija, dok je Vučićev režim duboko i žestoko ideološki. Dok mafijaški sistemi funkcionišu prema određenim internim kodeksima, Vučićev režim je potpuno oslobođen bilo kakvih pravila koja bi ograničila njegovu agresiju i destruktivnu prirodu.

To je duboko anticivilizacijski ideološki projekat koji sistematski udaljava Srbiju od ostatka demokratskog svijeta, trajno je izopštavajući iz evropskih integracija i regionalne saradnje. Njegova vladavina je najtačnije definisana terminom „šešeljizam“ – nazvanim po Aleksandrovom političkom ocu i osuđenom ratnom zločincu, Vojislavu Šešelju. Stoga je za ovaj aparat daleko precizniji naziv kriminalno-radikalni kartel, čiji ideološki i operativni okvir predstavlja koncept velikosrpskog nacionalizma Vojislava Šešelja.

U ovom sistemu nema crvenih linija, niti postoji moralno dno ispod kojeg se neće potonuti. Progon disidenata sprovodi se potpuno otvoreno, uz užasnu dehumanizaciju i kriminalizaciju protivnika putem poluga javnog servisa i režimskih tabloida. Mete se pažljivo biraju: prvo se izoluju kroz stalne negativne kampanje, zatim se sistematski dehumanizuju, sve dok se konačno javnost direktno ne podstakne na njihovu moralnu, političku, pa čak i fizičku eliminaciju. U tom procesu nisu pošteđena ni djeca ni porodice onih koji odbijaju da se povinuju vlastima.

Režim perfidno pomaže u „slamanju“ svojih kritičara, dok se pred međunarodnom i domaćom javnošću licemjerno distancira od kobnih posljedica takvog progona. Jedan od najupečatljivijih primjera ove monstruozne matrice je političko ubistvo Olivera Ivanovića, lidera kosovskih Srba i otvorenog političkog protivnika Vučićevog projekta jedinstvene srpske liste na Kosovu. Prava pozadina ovog zločina, kao i mnogih drugih političkih likvidacija i progona, ostaće skrivena unutar struktura zarobljenog državnog aparata sve do neizbježnog pada ovog režima s vlasti.

Danas su državne institucije Srbije „klinički mrtve“ i svedene na puke odrede za zaštitu Vučićeve neograničene moći i prljavog kapitala koji generiše ovaj kriminalno-radikalni kartel. Srbija proživljava duboku, istorijsku agoniju.

Vanjska politika: Krah „četiri stuba“ vanjske politike

Decenijama duga Vučićeva farsa „vojne neutralnosti“ i geopolitičkog balansiranja između četiri stuba vanjske politike (Brisel, Vašington, Moskva i Peking) doživjela je potpuni slom. Od te četiri stolice, Beogradu je na kraju ostala samo jedna – i to je ta koja ga nemilosrdno pritiska.

Rusija – Slom odnosa i geopolitička marginalizacija

Uprkos decenijama zaklinjanja na lojalnost Vladimiru Putinu, odnosi s Moskvom su ozbiljno i trajno narušeni tajnim izvozom oružja u Ukrajinu. Ovaj potez nije bio izraz proevropske podrške Kijevu – budući da je Vučić i dalje jedini lider u Evropi koji još nije uveo sankcije Rusiji – već iznuđeni, pragmatični sporazum s američkom administracijom iz kojeg se Vučić više ne može jednostavno povući.

Odmazda Kremlja trenutno je najočitija u dubokoj krizi koja okružuje Naftnu industriju Srbije (NIS). Kako bi izbjegao prijeteće američke sankcije, Vučić je, u dosluhu sa svojim regionalnim partnerom Viktorom Orbanom, pokušao da navodno zamijeni ruski većinski udio u NIS-u mađarskim MOL-om. Međutim, Moskva je prozrela ovaj manevar. Rusi sada potpuno ignorišu Beograd, odbijajući direktne pregovore sa Srbijom o sudbini ovog energetskog giganta i o svemu razgovaraju isključivo i direktno s Budimpeštom, tretirajući Vučića kao potrošnog i nebitnog pijuna.

EU – Potpuna blokada integracije i istorijski pad podrške

Odnosi s Briselom su u nezaustavljivom slobodnom padu. Uprkos upornom zatvaranju očiju i blagosti Ursule fon der Lajen i Evropske narodne stranke (EPP), koja i dalje pruža Vučiću političko pokriće u evropskim tijelima, evropske integracije Srbije su u suštini mrtve.

Vučićeva toksična, višegodišnja medijska kampanja potpuno je uništila proevropsko raspoloženje, uzrokujući da podrška građana članstvu Srbije u EU padne na istorijski minimum od ispod 32%. Srbija je formalno odustala od Evrope. Proces integracije je potpuno zaustavljen, a čak osam država članica EU otvoreno i odlučno se protivi otvaranju Klastera 3, sigurno ostavljajući Srbiju na periferiji moderne Evrope.

Vašington – Korupcijski debakl i zatvorena vrata Bijele kuće

Vučićev očajnički pokušaj da kupi trajnu naklonost Vašingtona direktnim korumpiranjem porodice Donalda Trampa završio je potpunim fijaskom. Poklanjanje vrijednog državnog zemljišta i istorijskog kompleksa bivšeg sjedišta Generalštaba u centru Beograda Trampovom zetu pretvorilo se u prvorazredni međunarodni skandal.

Reakcije građana Srbije na borbu protiv korupcije odjeknule su u uticajnim američkim i globalnim medijima, potpuno razotkrivajući profitersku prirodu ovog posla. Zbog takvih transparentnih manevara, kao i njegovih paralelnih, dubokih veza s Kinom, Vučić je izgubio svaki kredibilitet kod ključnih ličnosti u najužem krugu američkog predsjednika. Svi njegovi zloglasni pokušaji da se približi Bijeloj kući putem fotografisanja ili lobiranja nisu dali rezultate. Uprkos milionima eura državnog novca koji se slivaju u lobističke firme u Vašingtonu i očajničkom nuđenju svojih usluga, Vašington potpuno ignoriše Vučića.

Kina – Ekonomska omča i zamka zavisnosti od jednog dobavljača

Peking ostaje jedina adresa kojoj se Vučić u potpunosti predao, svjesno transformišući Srbiju u kinesku stratešku enklavu u srcu Evrope. Međutim, iza ovog „čeličnog prijateljstva“ krije se surova istina: čak i Kina počinje da usporava svoja ulaganja. Tokom 2025. godine, kineske strane direktne investicije (SDI) su pretrpjele nagli pad, strmoglavivši se sa stabilnih godišnjih ulaganja od preko milijardu eura na samo 50 miliona eura godišnje.

Međutim, ove niske investicije ne ukazuju na povlačenje Kine iz Srbije, već na uspješno izvršen proces uspostavljanja ekonomske i bezbjednosne zavisnosti od jednog dobavljača (vendor lock-in). Jednostavno rečeno, faza ekspanzije kapitala je završena; kineski kapital je sada duboko ukorijenjen u sektorima rudarstva i teške industrije (Zijin, Linglong), koji su postali nepokretni stubovi BDP-a Srbije. Srbija je ekonomski zarobljena, svedena na platformu za kinesku regionalizaciju proizvodnje i zaobilaženje carina EU. Istovremeno, kroz želju za nabavkom odbrambenih vojnih sistema (sistemi protivvazdušne odbrane FK-3 i HQ-9) i uvođenjem totalnog biometrijskog nadzora putem projekta „Pametni grad“, Srbija je tehnološki i bezbjednosno odsječena od NATO standarda, trajno vezana za softverske protokole, enkripciju i logistiku Pekinga.

Međutim, vrhunac ove bezbjednosne zavisnosti i demonstracija regionalne prijetnje je uvođenje supersoničnih balističkih raketa vazduh-zemlja CM-400. Ove ofanzivne rakete, kakve u Evropi rijetko ko posjeduje, u režimskim tabloidima se cinično i zlokobno nazivaju „Zagrepčanke“ – direktno aludirajući na njihov domet i potencijalnu metu, glavni grad Hrvatske. Ovim potezom, uvođenjem ofanzivnog supersoničnog oružja u svoj arsenal po prvi put, Vučićev režim potpuno gazi i ruši vlastiti državni koncept i odbrambenu strategiju, koja je decenijama strogo nalagala nabavku isključivo odbrambenog oružja.

Ova prijetnja dobija dodatnu, zastrašujuću dimenziju jer Srbija sada ima jasnu ambiciju i otvoreno razmatra nabavku kineskih borbenih aviona na koje bi ove rakete bile integrisane. Osnovni razlog za to jeste činjenica da srpskim avionima MiG-29 operativni vijek trajanja ističe u narednih nekoliko godina. Stoga, vojni analitičari i međunarodni istraživački instituti kupovinu dodatnih količina raketa CM-400 u julu 2026. godine nedvosmisleno smatraju direktnim uvodom u skoru nabavku kineskih borbenih aviona, što će na kraju dovesti do potpunog vojnog vezivanja Srbije za Peking.

Regionalna politika: Destabilizacija i projekat „Srpski svijet“

Vučićev režim funkcioniše kao glavni generator permanentnih kriza na Zapadnom Balkanu, koristeći metode hibridnog ratovanja kako bi sistematski ograničavao suverenitet susjednih država i iskorištavao ih kao jeftinu diplomatsku valutu za cjenkanje. Doktrina „Srpskog svijeta“ prvenstveno predstavlja direktan operativni akcioni plan za ideološki koncept stvaranja Velike Srbije, a tek sekundarno pragmatično sredstvo za goli politički opstanak režima i kamuflažu njegovog unutrašnjeg sloma. Danas je ova agresivna matrica najočitija u odnosu na Crnu Goru – zvanični Beograd nikada nije politički prihvatio obnovu crnogorske nezavisnosti 2006. godine, tretirajući ovu državu isključivo kao „odmetnutu teritoriju“ koja se po svaku cijenu mora apsorbovati nazad u vlastitu orbitu.

Najupečatljiviji primjer ovog neskrivenog državnog terora je sabotaža izvršena na aerodromu Tivat uoči ključnog evropskog samita, kada su državne strukture Srbije organizovale zloglasni čarter let pun muškaraca sa teškim kriminalnim dosijeom. Po direktnom naređenju i uz logističku podršku Beograda, specijalna vojna i operativna oprema je prokrijumčarena na tlo Crne Gore s ciljem kompromitovanja Podgorice i sabotiranja njenog evropskog puta.

Regionalna hegemonija Beograda doživjela je svoju najkrvaviju eskalaciju na Kosovu, kroz teroristički čin u selu Banjska, predvođen Milanom Radoičićem, funkcionerom Srpske liste koji djeluje pod apsolutnim patronatom Aleksandra Vučića. Iako ga kosovske institucije progone zbog terorizma, Beograd ga otvoreno štiti unutar granica Srbije i koristi kao instrument stalne prijetnje, dokazujući da je ovaj kriminalno-radikalni kartel spreman da u svakom trenutku pređe granicu političkog djelovanja i skliznuti u oružano nasilje.

Ista destruktivna matrica primjenjuje se u Bosni i Hercegovini, gdje Vučić, preko satelitskog režima u Republici Srpskoj, trajno blokira funkcionalnost države i manipuliše strahom od secesije manjinskog entiteta pod kontrolom Beograda. Njegova strategija je potpuno transparentna: on samostalno podmeće požare širom regije kako bi se potom mogao pozicionirati pred Zapadom kao jedini, nezamjenjivi „vatrogasac“ i garant mira, beskrupulozno trgujući bezbjednošću svojih komšija kako bi od međunarodne zajednice kupio oprost za goli teror i svoj kontinuirani uticaj na vlast u samoj Srbiji.

Unutrašnja represija

Unutar Srbije, režim je skinuo sve svoje maske i prešao u fazu otvorenog terora. Ovo je sistem zasnovan isključivo na brutalnoj sili, nemilosrdnom progonu i sistemskom suzbijanju svake kritičke misli, sistem koji se ne ustručava da koristi najmračnije metode obračuna sa vlastitim građanima.

Da bi zaštitio svoj kriminalno-radikalni kartel, Aleksandar Vučić je preuzeo apsolutnu kontrolu nad pravosuđem, namjerno demontirajući Tužilaštvo za organizirani kriminal kroz takozvane Mrdićeve zakone. Više javno tužilaštvo (VJT), na čelu s Vučićevim imenovanim Nenadom Stefanovićem, svedeno je na puku režimsku inkviziciju koja progoni političke disidente i sprovodi lov na vještice po stranačkom nalogu vladajuće stranke.

Vrhunac ove institucionalne represije dogodio se 15. marta 2025. godine, kada je zvučno oružje korišteno protiv vlastitih građana i studenata tokom masovnih protesta. Nakon što je režim u početku lagao da uopšte posjeduje takvu opremu, zvučni topovi su nedvosmisleno uočeni na ulicama. Umjesto sankcionisanja policijskog aparata, VJT je pokrenuo užasavajući progon građana, opozicionih ličnosti i analitičara – poput Aleksandra Radića i Zdravka Ponoša – koji su svjedočili o upotrebi ovog oružja, apsurdno ih optužujući za „simuliranje topa“ i „rušenje ustavnog poretka“. Kao vrhunac antizapadnog cinizma i krajnje gaženje državnog suvereniteta, vlada je naručila i usvojila izvještaj ruske FSB kao službeni „dokaz“ u ovom postupku, negirajući upotrebu zvučnih topova i zvučnog oružja.

Zatrovana atmosfera i neprestani medijski progoni u Vučićevoj Srbiji sada direktno rezultiraju fizičkim nasiljem na ulicama. Studenti se rutinski prebijaju na protestima, a režimski huligani više ne prezaju ni od gaženja demonstranata automobilima tokom blokada uličnog saobraćaja. Svaki glas razuma u društvu je pod teškim napadom – od razbijanja automobila porodice profesora Dinka Gruhonjića, fizičkih napada na novinara Vuka Cvijića i prijetnji Danici Vučenić, pa sve do izdavanja zvanične zabrane ulaska u Srbiju crnogorsko novinaru Petru Komneniću pod nebuloznom, izmišljenom optužbom za „hibridni rat“.

Da se ovaj sistem ne zaustavlja ni pred čim i da je spreman čak i na fizičku likvidaciju svojih najvećih nacionalnih legendi ako mu se javno suprotstave, nedvosmisleno dokazuju prijetnje i spominjanja atentata na proslavljenog srpskog fudbalera Nemanju Vidića u komunikaciji među najbližim Vučićevim saradnicima preko aplikacije „Sky“. Njegovo javno protivljenje kriminalizaciji srpskog fudbala učinilo ga je direktnom metom režimskih dželata, čime je Vučić praktično pokazao da su unutar ideologije „šešeljizma“ sve granice odavno pređene i da apsolutno niko ko odbija da bude pokoran nije siguran.

Zaključak: Tri opcije za rješavanje krize i crvena linija EU

Suočen s potpunim slomom sistema, institucionalnom entropijom i nepopustljivim pritiskom masovnog studentskog pokreta koji mu diše za vratom, Aleksandar Vučić više nema mogućnost mirne tranzicije. Za najviši ešalon režima, odlazak s vlasti više ne znači samo politički kraj, već prije svega potencijalni gubitak slobode, suočavanje s pravdom i krivično gonjenje za korupciju na visokom nivou i organizovani kriminal.

U očajničkom pokušaju da osigura opstanak i prebaci svu moć s predsjedničke funkcije na Vladu Srbije – koju planira da vodi nakon najavljene ostavke – na raspolaganju su tri taktičke opcije:

• Institucionalna rokada (premijer bez izbora): Vučić podnosi ostavku, a apsolutno pokorna vladajuća većina u parlamentu odmah mu daje mandat za formiranje nove vlade. Ovim manevrom preuzima izvršnu vlast i potpuno izbjegava suočavanje s biračima do redovnog izbornog ciklusa u decembru 2027. godine.
• Prijevremeni parlamentarni izbori: Raspisivanje prijevremenih izbora odmah nakon ostavke, s ciljem da se opozicija i nezavisni studentski pokret uhvate organizaciono nespremnima. Kroz izuzetno kratku kampanju, uz neizbježnu i masovnu izbornu prevaru, on nastoji da osigura novi mandat prije nego što se akumulirani javni bijes može dalje kanalisati i mobilisati. U ovom scenariju, sadašnja predsjednica parlamenta – Vučićeva marioneta, Ana Brnabić – preuzela bi ulogu vršiteljice dužnosti predsjednika Srbije i dala mu mandat za formiranje vlade.
• Totalna izborna mobilizacija (Kombinovani izbori): Iako su redovni predsjednički izbori zakazani za proljeće 2027. godine, a parlamentarni izbori tek za decembar 2027. godine, Vučić ih prijevremeno raspisuje na isti dan. Stavljajući sve na kocku, kao titularni nosilac svih izbornih lista, Vučić bi državu gurnuo u stanje apsolutne paranoje i referendumske „odbrane ustavnog poretka od unutrašnjih neprijatelja“ u pokušaju da se održi na vlasti.

Upravo se tu povlači apsolutna i nepremostiva crvena linija za Evropsku uniju. Brisel više ne može da dozvoli da zastarjela politika smirivanja legitimiše Vučićevo brutalno gušenje demokratske volje građana samo da bi ostao na vlasti, jer bi to Srbiju dovelo na rub haosa i nasilja. EU postaje sve svjesnija svoje obaveze da hitno preduzme korake koji će pokazati njenu aktivnu ulogu u vlastitom dvorištu i osigurati tranziciju vlasti koja neće rezultirati krvoprolićem i nemirima na ulicama srpskih gradova.

Konkretni prijedlozi za aktivno učešće u smirivanju tenzija i sprečavanju diktature sve su jasnije predstavljeni Briselu:

• Raspoređivanje stalne misije s punim mandatom za direktan i neposredan rad na poboljšanju i praćenju izbornog procesa i samog dana izbora, za koji analitičari predviđaju da će biti najneregularniji u istoriji Srbije zbog očajnog stanja Vučićevog rejtinga.
• Formalno usvajanje opcije nepriznavanja izbornih rezultata ukoliko dođe do masovne i sistemske izborne prevare, koju radikalni aparat već intenzivno priprema na terenu.
• Uspostavljanje operativnog okvira za upravljanje krizama u iščekivanju praktično izvjesnih masovnih nemira nakon izbora, čime se jasno definiše uloga EU u posredovanju između padajućeg hibridnog, radikalnog režima i nove, demokratske građanske većine.

Tolerisanje bilo kakvih daljih manevara od strane Vučića značilo bi potpunu kapitulaciju Evrope pred nasilnim kriminalno-radikalnim režimom. EU zna da bi to predstavljalo saučesništvo u gaženju osnovnih ljudskih prava i nagrađivanje sistema koji ubija, tuče i progoni disidente ne samo unutar Srbije već i širom cijelog Zapadnog Balkana.

Srbija, kao najveća zemlja u regionu, posjeduje demokratski kapacitet da se konačno riješi ovog hibridnog režima. Odgovornost Evropske unije je da onemogući manjinskom radikalnom režimu da nastavi da vlada većinom isključivo upotrebom gole sile i straha. Demontaža ovog anticivilizacijskog, kriminalno-radikalnog režima biće najveći istorijski test za samo srpsko društvo, kao i fundamentalni test kredibiliteta za cijelu Evropsku uniju.

Članci objavljeni u rubrici „Stavovi“ odražavaju lično mišljenje autora i ne moraju se podudarati sa stavom Centra