Anatomia e sundimit të Aleksandar Vuçiçit – Balsa Bozovic

Hyrje

Në vitin 2026, sistemi politik në Serbi nën udhëheqjen e Aleksandar Vuçiçit mund të quhet një formë e përparuar e autokracisë hibride dhe e një shteti të poseduar rrënjësisht, që po rrëshqet në mënyrë të pashmangshme drejt tiranisë. Në vlerësimet kritike, ky sistem shpesh quhet gabimisht “regjim mafioz”. Megjithatë, këtu ekziston një ndryshim themelor: një sistem klasik mafioz nuk ka ideologji, ndërsa regjimi i Vuçiçit është thellësisht ideologjik. Ndërsa sistemet mafioze funksionojnë sipas kodeve të caktuara të brendshme, regjimi i Vuçiçit është plotësisht i përjashtuar nga çdo rregull që mund të kufizonte agresionin dhe potencialin shkatërrues.

Është një projekt ideologjik thellësisht anti-qytetar që e izolon sistematikisht Serbinë nga pjesa tjetër e botës demokratike, duke e përjashtuar përgjithmonë nga integrimi evropian dhe bashkëpunimi rajonal. Ky lloj sundimi përcaktohet më saktë nga termi “Sheshelizëm” — i emëruar sipas babait politik të Aleksandar Vuçiçit dhe kriminelit të dënuar të luftës, Vojislav Sheshel. Prandaj, emri më i saktë për këtë aparat shtetëror është karteli kriminal-radikal, korniza ideologjike dhe operative e të cilit përfaqësohet nga koncepti i nacionalist i Serbisë së madhe tiVojislav Sheshelit.

Në këtë sistem nuk ka vija të kuqe, as një dysheme morale poshtë të cilës nuk mund të zhytemi. Persekutimi i disidentëve kryhet tërësish haptazi, i shoqëruar nga dehumanizimi dhe kriminalizimi i kundërshtarëve nëpërmjet transmetuesve publik dhe tabloidëve të paguara nga i njëjti regjim. Shënjestrat zgjidhen me kujdes: fillimisht izolohen përmes një numri fushatash negative, pastaj dehumanizohen sistematikisht, derisa publiku nxitet drejtpërdrejt drejt eliminimit të tyre moral, politik dhe madje fizik. Në këtë proces nuk kursehen as fëmijët apo familjet e atyre që refuzojnë të gjunjëzohen.

Regjimi ndihmon me besnikëri në “shtypjen” e kritikëve të vet, ndërkohë që distancohet hipokritisht nga pasojat fatale të një persekutimi të tillë para opinionit ndërkombëtar dhe vendas. Një nga shembujt më tronditës të kësaj labirinti monstruoz është vrasja politike e Oliver Ivanoviqit — udhëheqës i serbëve të Kosovës dhe kundërshtar i hapur i projektit të Aleksandar Vuçiçit për një listë të unifikuar serbe në Kosovë. Sfondi i vërtetë i këtij krimi, si dhe shumë likuidimeve dhe persekutimeve të tjera politike, do të mbetet i fshehur brenda strukturave të aparatit shtetëror, deri në rënien e pashmangshme të këtij regjimi.

Sot, institucionet shtetërore të Serbisë janë “klinikisht të vdekura” dhe të reduktuara në skuadra për mbrojtjen e pushtetit të pakufizuar të Vuçiçit dhe kapitalit të ndyrë të gjeneruar nga ky kartel kriminal-radikal. Serbia po përjeton një agoni të thellë historike.

Politika e jashtme: Rënia e “katër shtyllave”

Farsa dhjetëvjeçare e Vuçiçit mbi “neutralitetin ushtarak” dhe balancimin gjeopolitik midis katër shtyllave të politikës së jashtme — Bruksel, Uashington, Moskë dhe Pekin — ka pësuar kolaps të plotë. Nga ato katër karrige, Beogradit i ka mbetur vetëm një — dhe është ajo që po e mbyt pa pushim.

Rusia — Prishja e marrëdhënieve dhe marginalizimi gjeopolitik. Pavarësisht dekadave të besnikërisë ndaj Vladimir Putinit, marrëdhëniet me Moskën janë dëmtuar rëndë dhe në mënyrë të pakthyeshme nga eksporti sekret i armëve në Ukrainë. Ky veprim nuk ishte shprehje e mbështetjes pro-evropiane për Kievin — pasi Vuçiç mbetet i vetmi udhëheqës në Evropë që ende nuk ka vendosur sanksione ndaj Rusisë — por një marrëveshje pragmatike e bazuar në shantazh me administratën amerikane, nga e cila nuk mund të tërhiqet më. Hakmarrja e Kremlinit është tashmë e dukshme në krizën e thellë rreth Industrisë së Naftës së Serbisë (NIS). Për të shmangur sanksionet e SHBA-së, Vuçiç, në bashkëpunim me Viktor Orbánin, u përpoq të zëvendësonte në dukje aksionet ruse të shumicës në NIS me MOL-in hungarez. Moska e kuptoi mirë manovrën. Rusët tani e injorojnë plotësisht Beogradin, duke refuzuar negociatat e drejtpërdrejta me Serbinë dhe duke diskutuar gjithçka ekskluzivisht me Budapestin — duke e trajtuar Vuçiçin si një kukull të kushtueshme dhe të parëndësishme.

BE-ja — Bllokadë totale e integrimit. Marrëdhëniet me Brukselin janë në ajër. Pavarësisht qëndrimeve të buta të Ursula von der Leyen dhe Partisë Popullore Evropiane, e cila vazhdon t’i ofrojë Vuçiçit mbulim politik në organet evropiane, integrimi evropian i Serbisë është, në thelb, i vdekur. Fushata mediatike toksike e Vuçiçit ka shkatërruar ndjenjën pro-evropiane, duke e çuar mbështetjen e qytetarëve për anëtarësim në BE në një minimum historik prej nën 32%. Serbia zyrtarisht i ka kthyer shpinën Evropës. Procesi i integrimit ka ngrirë plotësisht, dhe deri në tetë shtete anëtare të BE-së kundërshtojnë hapur hapjen e Grupit 3.

Uashingtoni — Katstrofë korrupsioni dhe dyer të mbyllura. Përpjekja e dëshpëruar e Vuçiçit për të blerë favorin e Uashingtonit duke korruptuar drejtpërdrejt familjen e Donald Trump dështoi plotësisht. Dhënia e tokës shtetërore dhe kompleksit historik të ish-selisë së Shtabit të Përgjithshëm dhëndrit të Trump u shndërrua në skandal ndërkombëtar të klasit të parë. Reagimi i qytetarëve serbë pati jehonë në mediat me ndikim global, duke ekspozuar natyrën fitimprurëse të marrëveshjes. Për shkak të manovrave të tilla, si dhe lidhjeve të tij paralele me Kinën, Vuçiç ka humbur çdo besueshmëri me figurat kryesore në rrethin e ngushtë të presidentit amerikan. Pavarësisht miliona eurove, të cilat ishin para shtetërore, të derdhura në firma lobimi në Uashington, Vuçiç nuk merret parasysh nga askush.

Kina — Laku ekonomik dhe kurthi i “bllokimit të furnitorëve”. Pekini mbetet adresa e vetme ndaj së cilës Vuçiç është dorëzuar plotësisht, duke e shndërruar me vetëdije Serbinë në enklavë strategjike kineze në zemër të Evropës. Megjithatë, edhe Kina ka filluar të ngadalësojë investimet: gjatë vitit 2025, investimet e huaja kineze ranë nga mbi një miliard euro në vit në vetëm 50 milionë euro. Por kjo nuk tregon tërheqje — tregon se faza e zgjerimit të kapitalit ka përfunduar. Kapitali kinez është tashmë thellësisht i rrënjosur në sektorët e minierave dhe industrisë së rëndë (Zijin, Linglong), të cilët janë bërë shtylla të palëvizshme të PBB-së serbe. Serbia është e bllokuar ekonomikisht dhe teknologjikisht: nëpërmjet sistemeve ushtarake kineze (FK-3, HQ-9) dhe projektit “Smart City” të mbikëqyrjes biometrike totale, është e shkëputur nga standardet e NATO-s dhe e lidhur përgjithmonë me protokollet e Pekinit.

Kulmi i kësaj varësie është futja e raketave balistike supersonike CM-400 – armë sulmuese pa precedent – në Evropë, të quajtura cinikisht “Zagrebçanke” në tabloidët e regjimit, duke aluduar drejtpërdrejt në objektivin e tyre të mundshëm: kryeqytetin e Kroacisë. Me këtë hap, regjimi i Vuçiçit shkel dhe shkatërron plotësisht doktrinën e vet të mbrojtjes, e cila për dekada urdhëronte blerjen ekskluzivisht të armëve mbrojtëse. Dimensioni tjetër i tmerrshëm është se Serbia shqyrton hapur blerjen e avionëve luftarakë kinezë, në të cilët do të integroheshin këto raketa — duke u bërë preludë i drejtpërdrejtë për lidhjen e plotë me skalionin ushtarak të Pekinit.

Politika rajonale: Destabilizimi dhe projekti “Bota Serbe”

Regjimi i Vuçiçit është prodhuesi parësor i krizave të përhershme në Ballkanin Perëndimor, duke përdorur metoda të luftës hibride për të kufizuar sistematikisht sovranitetin e shteteve fqinje dhe për t’i shfrytëzuar si monedhë diplomatike. Doktrina “Bota Serbe” përfaqëson kryesisht një plan operativ për konceptin ideologjik të Serbisë së Madhe — dhe vetëm në plan të dytë një mjet për mbijetesën politike të regjimit dhe kamuflazhin e rënies së tij të brendshme.

Kjo matricë agresive është sot më e dukshme ndaj Malit të Zi — Beogradi zyrtar nuk e ka pranuar kurrë politikisht rivendosjen e pavarësisë malazeze në vitin 2006, duke e trajtuar këtë shtet ekskluzivisht si “territor renegat” që duhet riabsorbuar në orbitën e vet me çdo kusht. Shembulli më i habitshëm i këtij terrori shtetëror të hapur është sabotimi i aeroportit të Tivatit në prag të samitit evropian, kur strukturat shtetërore serbe organizuan fluturimin famëkeq çarter të mbushur me individë me precedentë të rëndë kriminalë dhe futën kontrabandë pajisje speciale operacionale në tokën malazeze me qëllim kompromentimin e Podgoricës.

Hegjemonia rajonale e Beogradit pati përshkallëzimin e vet më të përgjakshëm në Kosovë, nëpërmjet aktit terrorist në fshatin Banjska, të udhëhequr nga Milan Radoiçiç — zyrtar i Listës Serbe që vepron nën patronazhin e drejtpërdrejtë të Vuçiçit. Megjithëse institucionet e Kosovës e ndjekin penalisht për terrorizëm, Beogradi e mbron hapur dhe e përdor si instrument kërcënimi të vazhdueshëm — dëshmi se ky kartel kriminal-radikal është gati në çdo moment të kalojë nga politika në dhunë të armatosur.

E njëjta matricë zbatohet në Bosnjë dhe Hercegovinë, ku Vuçiç, nëpërmjet regjimit satelitor në Republika Srpska, bllokon funksionalitetin e shtetit dhe manipulon frikën e shkëputjes. Strategjia e tij është plotësisht transparente: ai ndez vatra në të gjithë rajonin për të pozicionuar veten para Perëndimit si i vetmi “zjarrfikës” i domosdoshëm — duke tregtuar pa skrupuj sigurinë e fqinjëve për të blerë falje nga bashkësia ndërkombëtare për terrorin e tij të vazhdueshëm brenda Serbisë.

Shtypja e brendshme

Brenda Serbisë, regjimi ka hequr të gjitha maskat dhe ka kaluar në fazë terrori të hapur. Ky është sistem i themeluar ekskluzivisht mbi forcën brutale, persekutimin e pamëshirshëm dhe shtypjen sistematike të çdo mendimi kritik.

Për të mbrojtur kartelin e tij, Vuçiç ka marrë kontrollin absolut mbi gjyqësorin, duke çmontuar qëllimisht Zyrën e Prokurorit për Krimin e Organizuar nëpërmjet të ashtuquajturave ligje Mrdiç. Zyra e Prokurorit të Lartë Publik (VJT), e udhëhequr nga i emëruari i Vuçiçit, Nenad Stefanoviq, është kthyer në inkuizicion regjimi që persekuton disidentët politikë me urdhër partiak.

Kulmi i shtypjes institucionale ndodhi më 15 mars 2025, kur armët sonike u përdorën kundër qytetarëve dhe studentëve gjatë protestave masive. Pasi regjimi fillimisht gënjeu për posedimin e pajisjeve të tilla, topat zanorë u vunë re qartë në rrugë. Në vend të sanksionimit të aparatit policor, VJT nisi persekutimin e qytetarëve, figurave të opozitës dhe analistëve — si Aleksandar Radiç dhe Zdravko Ponoš — që dëshmuan për përdorimin e këtyre armëve, duke i akuzuar absurdisht për “simulimin e një topi” dhe “përmbysjen e rendit kushtetues”. Kulmi i cinizmit: qeveria porositi dhe paraqiti si “provë” zyrtare një raport të FSB-së ruse, duke mohuar përdorimin e armëve sonike.

Atmosfera helmuese po rezulton drejtpërdrejt në dhunë fizike. Studentët rrihen në mënyrë rutinore në protesta dhe huliganët e regjimit nuk tërhiqen as nga goditja e demonstruesve me makina gjatë bllokadave. Çdo zë arsyeje është nën sulm: goditja e makinës së familjes së profesor Dinko Gruhonjiç, sulmet fizike ndaj gazetarit Vuk Cvijiç, kërcënimet ndaj Danica Vuqeniç dhe ndalimi i hyrjes në Serbi për gazetarin malazez me akuza të fabrikuara.

Se ky sistem nuk ndalet para asgjëje — madje as para likuidimit fizik të figurave të mëdha kombëtare — dëshmohet nga kërcënimet ndaj futbollistit Nemanja Vidiq, të dokumentuara në komunikimet e aplikacionit “Sky” mes bashkëpunëtorëve më të afërt të Vuçiçit. Kundërshtimi i tij publik ndaj kriminalizimit të futbollit serb e bëri objektiv të drejtpërdrejtë — duke dëshmuar se brenda ideologjisë së “Sheshelizmit”, të gjithë kufijtë janë kapërcyer prej kohësh dhe absolutisht askush që refuzon të përkulë gjurin nuk është i sigurt.

KONKLUZION: Tre opsione dhe vija e kuqe e BE-së

Përballë prishjes totale të sistemit, entropisë institucionale dhe presionit të lëvizjes masive studentore, Aleksandar Vuçiç nuk ka më opsionin e një tranzicioni paqësor. Për nivelin e lartë të regjimit, largimi nga pushteti nënkupton jo vetëm fund politik, por humbje e mundshme e lirisë dhe ndjekje penale për korrupsion të nivelit të lartë dhe krim të organizuar.

Në përpjekje të dëshpëruar për të siguruar mbijetesën dhe për të zhvendosur pushtetin nga presidenca në Qeveri — të cilën planifikon ta drejtojë pas dorëheqjes — ai ka në dispozicion tre opsione taktike:

• Kalaja institucionale (Kryeministër pa zgjedhje): Vuçiç jep dorëheqjen dhe një shumicë plotësisht e nënshtruar parlamentare i jep menjëherë mandatin për të formuar qeveri të re. Nëpërmjet kësaj manovre, merr pushtetin ekzekutiv dhe shmang çdo përballje me elektoratin deri në ciklin e rregullt zgjedhor të dhjetorit 2027.
• Zgjedhjet e parakohshme parlamentare: Shpallja e zgjedhjeve menjëherë pas dorëheqjes, me qëllim kapjen e papërgatitur të opozitës dhe lëvizjes studentore. Nëpërmjet një fushate jashtëzakonisht të shkurtër, me mashtrime masive zgjedhore, kërkon të sigurojë mandat të ri përpara se zemërimi publik të mobilizohet plotësisht. Në këtë skenar, Ana Brnabiq do të merrte rolin e Presidentit në detyrë dhe do t’i jepte atij mandatin për të formuar qeverinë.
• Mobilizimi total zgjedhor (zgjedhjet e kombinuara): Edhe pse zgjedhjet presidenciale janë caktuar për pranverën 2027 dhe ato parlamentare për dhjetor 2027, Vuçiç i thërret para kohe në të njëjtën ditë. Duke vënë gjithçka në një gjuajtje të vetme, do ta zhyste shtetin në paranojë absolute dhe në narrativën e “mbrojtjes së rendit kushtetues kundër armiqve të brendshëm” — një lloj referendumi i manipuluar për t’u kapur pas pushtetit.

Pikërisht këtu vihet vija e kuqe absolute dhe e pakapërcyeshme për Bashkimin Evropian. Brukseli nuk mund të lejojë më një politikë qetësimi që legjitimon shtypjen brutale të vullnetit demokratik të qytetarëve vetëm për ta mbajtur Vuçiçin në pushtet — kjo do ta çonte Serbinë në prag të kaosit dhe dhunës. BE-ja po bëhet gjithnjë e më e vetëdijshme për detyrimin e saj për të ndërhyrë urgjentisht, për të siguruar një tranzicion pushteti që nuk rezulton në gjakderdhje.

Propozimet konkrete të vendosura përpara Brukselit janë:

• Vendosja e një misioni të përhershëm me mandat të plotë për monitorimin e procesit zgjedhor dhe ditës së zgjedhjeve — të cilat analistët parashikojnë se do të jenë më të parregulltat në historinë e Serbisë.
• Zbatimi zyrtar i opsionit të mosnjohjes së rezultateve zgjedhore në rast mashtrimi masiv dhe sistematik, të cilin aparati radikal tashmë po e përgatit.
• Krijimi i një kuadri operacional të menaxhimit të krizave në pritje të trazirave pas zgjedhjeve, duke përcaktuar qartë rolin e BE-së si ndërmjetëse midis regjimit hibrid në rënie dhe shumicës qytetare demokratike.

Tolerimi i çdo manovrimi të mëtejshëm nga Vuçiçi do të nënkuptonte kapitullimin total të Evropës ndaj një regjimi kriminal-radikal të dhunshëm. BE-ja e di se kjo do të përbënte bashkëpunim në shkeljen e të drejtave themelore të njeriut dhe shpërblimin e një sistemi që vret, rrah dhe persekuton disidentë jo vetëm brenda Serbisë, por në të gjithë Ballkanin Perëndimor.

Serbia, si vendi më i madh në rajon, posedon kapacitetin demokratik për t’u çliruar përfundimisht nga ky regjim hibrid. Përgjegjësia e Bashkimit Evropian është ta bëjë të pamundur për një regjim radikal të pakicës të vazhdojë të sundojë mbi shumicën vetëm nëpërmjet forcës dhe frikës. Shpërbërja e këtij regjimi anticivilizues kriminal-radikal do të jetë testi më i madh historik për shoqërinë serbe — dhe një test themelor i besueshmërisë për të gjithë Bashkimin Evropian.

Materialet e publikuara në rubrikën “Opinionet” pasqyrojnë mendimin personal të autorit dhe mund të mos përkojnë me qëndrimin e Qendrës