Putin više ne mora slati tenkove na Varšavu da bi zaratio s Evropom. Dovoljni su dron s eksplozivom u Lajpcigu, sabotaža u Poljskoj, zapaljena infrastruktura, diverzanti i vojska korisnih idiota koja će poslije svakog ruskog udara objašnjavati da rat još nije počeo. Dok Evropa oprezno bira riječ kojom će nazvati ono što joj Rusija radi, Kremlj je tu riječ odavno izabrao.
Prije nekoliko mjeseci pitanje je glasilo hoće li Vladimir Putin, satjeran u ukrajinski ćošak, pokušati da proširi rat prema Evropi. Danas to pitanje zvuči gotovo zastarjelo. Pokušaj napada dronom s eksplozivom na ukrajinski Antonov na aerodromu Lajpcig/Hale, sabotaže, požari, napadi na infrastrukturu, obavještajne operacije i sve agresivnije opipavanje evropskih granica pokazuju da Putin više ne mora da šalje tenkove prema Varšavi kako bi ratovao sa Evropom. Rat je već prebacio preko ukrajinske granice, samo ga vodi dovoljno pažljivo da evropske vlade još uvijek mogu da raspravljaju o tome kako da ga nazovu.
Njemačka vlada sada otvoreno tvrdi da iza pokušaja napada u Lajpcigu stoje ruske državne strukture. Meta je bio ukrajinski transportni avion Antonov, dron je nosio eksploziv, a aerodrom predstavlja jednu od važnih logističkih tačaka preko kojih prolazi pomoć Ukrajini. Moskva odbacuje optužbe, Berlin odgovara zatvaranjem ruskog konzulata i kulturnog centra, dok evropski vrh govori o ozbiljnoj eskalaciji na teritoriji Evropske unije. Istovremeno se u Njemačkoj, Poljskoj i Danskoj istražuju sabotaže, pokušaji sabotaža i ruske obavještajne operacije.
Dobro došli u evropski mir 2026. godine, u kojem dron s eksplozivom na njemačkom aerodromu još uvijek može biti nešto drugo osim rata samo zato što nema rusku zastavu na repu.
Upravo je to prostor u kojem Putin želi ratovati. Rusiji danas vojno ne treba pohod na Varšavu, Berlin ili Viljnus, jer bi takav poduhvat mogao da izazove upravo ono što Kremlj godinama pokušava da izbjegne: jedinstven, vojno mobilizovan NATO i direktan sukob koji Moskva teško može da kontroliše. Mnogo je korisnije proizvesti desetine Lajpciga, sabotaža, požara, eksplozija, dronova, hakovanja i političkih kriza, a nakon svakog od njih posmatrati koliko Evropa može podnijeti prije nego što prestane da bira terminologiju i počne da brani sopstvenu teritoriju.
To je savršena zona ruskog rata: dovoljno nasilja da proizvede strah, dovoljno nejasnoće da proizvede raspravu i taman toliko suzdržanosti da Član 5. ostane iza stakla sa natpisom „Razbiti u slučaju opasnosti“. Putin tako dobija rat bez formalne objave rata, front bez rovova i neprijatelja koji troši više vremena dokazujući sebi da još nije napadnut nego agresor planirajući sljedeći napad.
Tu se priča ponovo vraća Ukrajini i onome što Kremlj već godinama pokušava da sakrije iza sve grandioznije propagande. Četiri i po godine nakon početka sveobuhvatne invazije Kijev je ostao ukrajinski, ukrajinska država postoji, ukrajinska vojska postoji, NATO se proširio, evropske zemlje povećavaju vojne budžete, a Njemačka, koja je decenijama gotovo ritualno bježala od ozbiljne militarizacije, gradi vojsku kakvu Evropa nije vidjela decenijama. Putin je svojim ratom proizveo upravo onu naoružanu Evropu kojom danas plaši sopstveno stanovništvo.
Zato Lavrov i ostala kremljovska propagandna mašinerija sve češće posežu za Hitlerom, nacizmom i „četvrtim rajhom“. Njemačko naoružavanje postaje obnova nacizma, evropska pomoć Ukrajini dokaz je zavjere protiv Rusije, a NATO nekakva panevropska nacistička koalicija. Ta groteskna istorijska reciklaža ima vrlo konkretnu političku svrhu, jer ruskom stanovništvu treba objasniti kako je država s najvećim nuklearnim arsenalom na svijetu godinama ostala zaglavljena u ratu protiv zemlje čiju je vlast predstavljala kao istorijsku grešku i zapadnu marionetu.
Odgovor se već proizvodi: Rusija se, prema toj verziji stvarnosti, nikada zapravo nije borila protiv Ukrajine, nego protiv cijelog Zapada, NATO-a, Berlina, Londona, Pariza i Vašingtona. Tako vojni neuspjeh dobija epsku scenografiju, stotine hiljada mrtvih i ranjenih postaju žrtve nekakvog konačnog civilizacijskog obračuna, a Putin od čovjeka koji je poveo katastrofalan osvajački rat postaje vođa imperije koja se navodno sama suprotstavila čitavom svijetu.
U tome je Evropa Putinu dragocjena. Treba mu kao neprijatelj, ali još više kao alibi.
Poraz ili beskonačni zastoj pred Ukrajinom teško se prodaje društvu kojem je godinama objašnjavano da Ukrajina zapravo i nema pravo na sopstveno postojanje. Sukob sa čitavim NATO-om već je druga stvar; tu čak i poraz može postati epopeja, sveta ruska žrtva pred hordama dekadentnog Zapada i novi imperijalni mit kojim će se hraniti generacije poslije Putina. Ako ne možeš pobijediti Ukrajinu, objasni da si od prvog dana ratovao protiv NATO-a; ako ne možeš priznati poraz, proizvedi mitsku bitku protiv Evrope; ako Donbas osvajaš godinama preko planina sopstvenih leševa, objasni narodu da si zapravo branio čovječanstvo od Berlina, Londona i Pariza.
To je perverzna logika Kremlja u kojoj se neuspjeh ne liječi mirom, nego širenjem ratnog požara.
Putin pritom savršeno razumije evropski strah od završnog koraka. Nuklearno oružje za njega ima političku vrijednost možda veću od vojne, jer je dovoljno povremeno spomenuti nuklearnu eskalaciju pa da se po evropskim televizijama pojavi čitava industrija „realista“, mirotvoraca bez tuđe krvi na rukama i političara spremnih da mir plate teritorijom države u kojoj sami ne žive. Ta cijena nekim čudom uvijek završi u ukrajinskom dvorištu, na ukrajinskoj zemlji, među ukrajinskim mrtvima i pod ruševinama ukrajinskih gradova.
Zato Kremlj testira granice mnogo pažljivije nego što bi ih testirao tenkovima. Lajpcig je u tom smislu mnogo korisniji od kolone oklopnih vozila prema Poljskoj, jer otvoreni napad ujedinjuje protivnika, dok serija sabotaža proizvodi deset nacionalnih istraga, deset političkih rasprava i deset različitih pragova tolerancije. NATO danas može sasvim opravdano da procjenjuje da nema neposredne prijetnje klasičnog ruskog napada, ali problem nastaje onog trenutka kada rat zamišljamo isključivo kao tenk koji ruši graničnu rampu. Putin može godinama da napada Evropu u komadima upravo zato da Evropa nikada ne dobije jedan veliki trenutak u kojem će svi istovremeno moći da kažu: počelo je.
A onda dolazi možda i najvažniji dio tog rata, onaj koji se vodi unutar evropskih društava. Rusiji odgovara strah koji proizvodi političku polarizaciju, rast stranaka koje kapitulaciju prodaju kao mirotvorstvo, umor od Ukrajine i građanin kome će nakon dovoljno sabotaža, ekonomskih troškova i propagande neko objasniti da bi život bio jednostavniji kada bi Kijev prihvatio ruske uslove. Što je veći račun evropske odbrane, lakše je Putinu preko njegovih evropskih političkih i medijskih posrednika da objasni da račun zapravo ispostavlja Ukrajina, a ne Rusija koja ju je napala.
Rusija tako pokušava da Evropu pobijedi evropskim rukama.
Nama na Balkanu taj model ne bi smio da bude nikakva egzotika. Ovdje smo već gledali njegovu laboratorijsku verziju: rusku propagandu, lokalne političke posrednike, Vagnerovsku ikonografiju, mitove o „malim Rusima“, destabilizacijske strukture i društvo u kojem dio stanovništva tuđu imperiju doživljava kao sopstvenu metafizičku domovinu. Kampovi za obuku o kojima su govorile evropske istrage, veze sa strukturama koje su pripremale destabilizaciju Moldavije i višegodišnja rusifikacija političkog prostora Srbije i Republike Srpske pokazuju koliko je kratka udaljenost između zastave, Telegram kanala, propagande i stvarne infrastrukture za destabilizaciju.
Zato evropski problem sa Putinom više ne staje u pitanje hoće li ruska vojska jednoga dana napasti članicu NATO-a. Mnogo neugodnija mogućnost odvija se pred našim očima: Evropa može godinama biti napadana u komadima, taman toliko da svaki pojedinačni napad ostane ispod praga velikog odgovora, dok njihov zbir postepeno mijenja evropsku političku, bezbjednosnu i društvenu stvarnost.
Putinov idealan rat protiv Evrope zato nema datum početka, formalnu objavu, jednu frontu ni kadar ruskog tenka koji ruši poljsku graničnu rampu. Ima Lajpcig, eksploziv, sabotere, dronove, zapaljenu infrastrukturu, političke ekstremiste koji Moskvu predstavljaju kao alternativu Briselu i društva koja se svađaju oko toga postoji li uopšte neprijatelj dok taj neprijatelj već ispituje njihove aerodrome, fabrike, željeznice i dalekovode.
Prije nekoliko mjeseci pitao sam hoće li Putin, satjeran u ćošak, krenuti na Evropu. Danas bih to pitanje postavio drugačije.
Koliko još Lajpciga Evropa treba da vidi da bi shvatila da je Putin već krenuo?
Dragan Bursać. Professor of philosophy, columnist and journalist (BiH).
Članci objavljeni u rubrici „Stavovi“ odražavaju lično mišljenje autora i ne moraju se podudarati sa stavom Centra
