Vetëm qasja populiste e “Listës së Studentëve” mund ta mposhtë koalicionin populist të Aleksandar Vuçiçit.
Zgjedhjet e parakohshme parlamentare të shpallura nga presidenti Aleksandar Vuçiç për datën 25 tetor nuk do të përcaktojnë nëse Serbia do ta ndryshojë kursin e saj të politikës së jashtme. Ato gjithashtu nuk do të vendosin për marrëdhëniet me fqinjët në rajon, e as nuk do të përcaktojnë nëse Serbia do ta ndryshojë kornizën e saj ideologjike politiko-nacionaliste.
Nga deklaratat e studentëve dhe kandidatëve të tyre, e veçanërisht nga një intervistë me emrin e parë në listën “Lista e Studentëve – Studentët Fitojnë” (Student List – Students Win) – kardiologun nga Novi Sadi, Ilija Srdanoviç – mësojmë se Kosova konsiderohet pjesë integrale e Serbisë, se qytetarët do të vendosin për anëtarësimin në BE dhe se Rusia shihet si “një vend i madh dhe me ndikim në botë” dhe një partner ndërkombëtar i rëndësishëm për Serbinë. Kandidati kryesor i “Listës së Studentëve” beson se çështja e krimeve të luftës të kryera në ish-Jugosllavi dhe dënimi i glorifikimit të Ratko Mlladiçit nuk përbëjnë prioritet për qytetarët e Serbisë.
Qëndrime të tilla politike e renditin “Listën e Studentëve” në mesin e lëvizjeve populiste. Megjithatë, është fakt i padiskutueshëm se vetëm një lëvizje e tillë studentore mund të mobilizojë mjaftueshëm votues në zgjedhje për të mposhtur koalicionin populist të vetë Aleksandar Vuçiçit.
Shumë votues pro-evropianë dhe liberalë në Serbi besojnë se misioni i vetëm i studentëve është rrëzimi i Vuçiçit dhe janë të gatshëm që në këto zgjedhje t’i lënë mënjanë parimet e tyre për të mbështetur “Listën e Studentëve”, e cila përfshin një spektër të gjerë qëndrimesh. Kjo ndodh sepse, sipas të gjitha gjasave, vetëm lëvizja studentore mund t’i japë fund jo vetëm autokracisë së Partisë Progresive Serbe, por edhe sundimit shumëdekadësh të elitave politike dhe strukturave të kriminalizuara që datojnë nga periudha e luftës dhe e shpërbërjes së ish-Jugosllavisë.
Është e vështirë të imagjinohet se një listë e vetme, e përbërë nga njerëz pa përvojë politike, do të ketë kapacitet të mjaftueshëm – nëse fiton – për të përmbushur premtimet zgjedhore dhe për të zbatuar ndryshimet e nevojshme në një shoqëri të shkatërruar dhe në institucione të rrënuara. Megjithatë, shumë emra të rinj nga “Lista e Studentëve” padyshim që do të sjellin një frymë të re dhe me siguri do të jenë ambasadorë të ardhshëm të ndryshimit në Serbi. Një rezultat më realist është se, nëse regjimi i Partisë Progresive Serbe mundet në zgjedhje, do të krijohen kushtet për mbajtjen e zgjedhjeve të reja të lira e të ndershme dhe për të nisur sërish ndërtimin e institucioneve demokratike në Serbi.
Situata lidhur me “Listën e Studentëve” paraqitet disi ndryshe për ata që e kanë lexuar Planin me 11 Pika të Studentëve; pikërisht këtu qëndron kontrasti kryesor me qëndrimet e tyre të krahut të djathtë të shprehura në paraqitjet publike dhe në media. Ky plan me 11 pika dominohet nga temat e eliminimit të partitokracisë dhe konfiskimit të pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme, nën sloganin që të kujton referendumet: “Serbia apo Mafia”.
Njëkohësisht, ky përbën një moment kthese potencialisht revolucionar midis periudhës “para” dhe “pas” ardhjes në pushtet të Partisë Progresive Serbe. Bërthama e majtë e programit të studentëve është mjaft konkrete: lufta kundër lobit të importit, shfuqizimi i institucioneve që shfrytëzojnë krahun e lirë të punës, mbrojtja e burimeve natyrore dhe vënia e theksit te arsimi, kujdesi shëndetësor dhe liria e medias.
Sondazhet e opinionit publik – të cilat janë të pabesueshme dhe ndryshojnë vazhdimisht – tregojnë përgjithësisht se studentët dhe Vuçiçi posedojnë nivele të ngjashme mbështetjeje, çka pasqyron ndarjen dhe polarizimin e thellë të shoqërisë serbe. Bëhet fjalë për një ndarje midis atyre që duan ndryshim dhe kërkojnë llogaridhënie nga regjimi i kriminalizuar, dhe atyre që janë të gatshëm të mbrojnë pozicionin e tyre me çdo kusht, pasi në të kundërt do të duhet të përgjigjen para gjykatës ose drejtpërdrejt “në rrugë”.
Dihet mirë se zgjedhjet kanë qenë jodemokratike që në fillim, pasi rekomandimet kyçe të organizatave ndërkombëtare (si ODIHR) lidhur me ndryshimet në kuadrin ligjor zgjedhor nuk janë zbatuar siç duhet (këtu përfshihen abuzimi me resurset shtetërore, mbrojtja e votuesve nga presioni dhe intimidimi, mbikëqyrja transparente e financimit të fushatës, mbulimi i balancuar mediatik dhe çështja e regjistrit të votuesve); madje, në disa zona situata është përkeqësuar krahasuar me zgjedhjet e kaluara (siç shihet te rastet e mbledhjes së nënshkrimeve në mbështetje të “listave fantazmë”).
Nëse do të ketë një transferim pushteti dhe nëse ai do të ndodhë në mënyrë paqësore, kjo varet në masë të madhe nga dy faktorë. Së pari, nëse studentët dhe mbështetësit e tyre janë të gatshëm ta mbrojnë fizikisht vullnetin zgjedhor të qytetarëve në rrugë. Dhe së dyti, nëse Perëndimi – BE-ja dhe SHBA-ja – janë të gatshëm të mbyllin sërish sytë para të gjitha parregullsive, mashtrimeve zgjedhore dhe dhunës, në rast se fiton Partia Progresive Serbe.
Këto çështje nuk kanë të bëjnë vetëm me paqen në Serbi, por edhe me një precedent të mundshëm ndërkombëtar mes shteteve demokratike. Në vitet e ardhshme, Evropa do të përballet me një sërë sfidash zgjedhore që përfshijnë forca antidemokratike, ku një rëndësi të veçantë kanë edhe precedentët në vendet kandidate për në BE.
Qëndrimi në pushtet i Partisë Progresive Serbe përmes mashtrimit dhe dhunës do të konsolidonte trajektoren autoritare të Serbisë; në një rast të tillë, vendi mund të quhej fare lehtë një “Bjellorusi e Ballkanit”. Një fitore bindëse e studentëve do të përbënte një “revolucion zgjedhor” – të arritur në kushtet zgjedhore të një regjimi autokratik – dhe do të vijonte trendin e ndryshimit paqësor të qeverisë që u pa së fundmi në Hungari.
Një gjendje status-quo, në të cilën të dyja palët gëzojnë një nivel të barabartë mbështetjeje dhe nuk i njohin rezultatet e zgjedhjeve, do të përbënte skenarin më të rrezikshëm për sigurinë e Serbisë – një situatë ku do të nevojitej një ndërmjetësim më i gjerë ndërkombëtar për zgjidhjen e krizës.
Boris Varga. Serbian political scientist and journalist.
Materialet e publikuara në rubrikën “Opinionet” pasqyrojnë mendimin personal të autorit dhe mund të mos përkojnë me qëndrimin e Qendrës
