- Mali i Zi zgjidhi dy nga tetë çështjet e kontestuara me Kroacinë
Qeveria e Malit të Zi e riemërtoi pishinën komunale në Kotor për nder të Petar II Petroviç-Njegoshit; që nga viti 2021 pishina mbante emrin e ish-vaterpolistit Zoran “Xhimi” Gopçeviç. Zagrebi e kundërshtonte emërtimin e mëparshëm, duke pretenduar se Gopçeviç kishte shërbyer si roje në kampin Morinj, ku gjatë luftës në fillim të viteve 1990 mbaheshin civilë kroatë dhe robër lufte.
Qeveria miratoi gjithashtu zyrtarisht vendosjen e pllakës përkujtimore pranë hyrjes së ish-objektit ushtarak në Morinj, e cila u përurua solemnisht me pjesëmarrjen e zyrtarëve malazezë dhe kroatë në tetor 2022. Vendimi lejon që pllaka të mbetet në vendin e saj aktual, pa ndryshime në dizajn dhe mbishkrim.
Riemërtimi i pishinës dhe miratimi zyrtar i pllakës përbënin dy nga tetë kërkesat e Zagrebit ndaj Podgoricës në procesin e anëtarësimit të Malit të Zi në BE.
Gjashtë kërkesat e tjera të Kroacisë kanë të bëjnë me kompensimin e ish-të burgosurve në Morinj, kërkimin e 14 shtetasve kroatë të zhdukur, ndëshkimin e kriminelëve të luftës, kthimin e pronave familjeve kroate në Mal të Zi, zgjidhjen e çështjes së kufirit kroato-malazez dhe kthimin në Kroaci nga Mali i Zi të anijes shkollore me vela “Jadran”.
* * *
Me kusht që të përfundojnë reformat e nevojshme dhe të zgjidhen mosmarrëveshjet e hapura me Kroacinë në frymën e marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë, Mali i Zi mund të nënshkruajë traktatin e anëtarësimit në BE deri në verën e vitit 2027, deklaroi komisionerja evropiane Marta Kos gjatë vizitës së saj dyditore në Mal të Zi. Në një intervistë për Radio Televizionin e Malit të Zi (RTCG), ajo theksoi se Mali i Zi kishte përfunduar pothuajse të gjithë punën teknike të nevojshme, por se për përparim të mëtejshëm i duhet drita e gjelbër nga secili shtet anëtar i BE-së. Sipas saj, kërkesat e Kroacisë formalisht nuk janë pjesë e negociatave të Malit të Zi për anëtarësim në BE, por çështjet e pazgjidhura me Zagrebin duhet të zgjidhen, sepse përparimi i mëtejshëm kërkon pëlqimin e të 27 shteteve. Kos vuri në dukje se hapat e fundit tregojnë se të dy vendet po lëvizin drejt zgjidhjes së mosmarrëveshjeve.
- Në Shqipëri vazhdojnë protestat e të rinjve
Në Shqipëri vazhdojnë protesta masive të të rinjve, të cilat nisën me kërkesa lidhur me gjendjen e arsimit, por u shndërruan në një lëvizje më të gjerë kundër qeverisë.
Protestat nisën në Tiranë më 13 tetor. Ndër kërkesat fillestare të studentëve ishin përmirësimi i kushteve të studimit, ulja e kostos së arsimit, rritja e mbështetjes financiare dhe mundësi më të mira punësimi pas përfundimit të studimeve. Që ditën e parë, protesta pranë Ministrisë së Arsimit u shndërrua në përplasje: disa protestues hodhën gurë dhe sende të tjera, ndërsa policia përdori gaz lotsjellës dhe topa uji.
Më pas protesta studentore mori një karakter më të theksuar kundër qeverisë dhe u bë më masive. Pjesëmarrësit nisën të kërkonin dorëheqjen e Edi Ramës, ndërsa protestave iu bashkuan nxënës dhe të rinj nga qytete të tjera.
Disa ditë protestash u shoqëruan me përplasje serioze. Gjatë protestave në Tiranë, demonstruesit dëmtuan ndërtesat e disa ministrive dhe një komisariat policie dhe u vunë zjarrin automjeteve të policisë. Protestuesit hodhën gurë dhe “kokteje Molotov” dhe përdorën mjete piroteknike, ndërsa policia i shpërndau demonstruesit me gaz lotsjellës dhe topa uji.
Më 22 tetor, deputetët e opozitës u përpoqën të bllokonin punën e parlamentit pasi drejtuesit e tij refuzuan kërkesën e tyre për të diskutuar protestat studentore. Deputetët e opozitës shfaqën fotografi të studentëve që, sipas tyre, ishin lënduar nga policia dhe bllokuan foltoren e parlamentit. Mes deputetëve të mazhorancës dhe opozitës shpërtheu një përleshje.
Ndërkohë, kryeministri Edi Rama hedh poshtë kërkesat për dorëheqjen e tij dhe i quan protestat “luftë hibride”. Në deklaratat e ditëve të fundit, Rama ka folur për një ndikim të mundshëm rus – pas publikimit në X të një postimi në mbështetje të protestave nga ideologu i Kremlinit Aleksandër Dugin. Megjithatë, versioni më i fundit i kreut të qeverisë është se në protestat studentore në Shqipëri është përfshirë lëvizja e së majtës radikale Antifa.
Mediat ndërkombëtare i shohin protestat në Shqipëri si pjesë të demonstratave masive të të rinjve në vende të tjera evropiane, kryesisht në Francë dhe Itali, duke theksuar se në themel të lëvizjes protestuese qëndron kërkesa për drejtësi sociale.
- Presidentja e Kosovës nuk i nënshkroi ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara në Hagë
Presidentja e Kosovës Justina Shiroka-Pula i ktheu parlamentit për rishqyrtim ndryshimet e miratuara më herët në Ligjin për Dhomat e Specializuara në Hagë. Vendimi u mor me kërkesë zyrtare të Partisë Demokratike të Kosovës (PDK), e cila kishte propozuar vetë këto ndryshime.
Sipas përfaqësuesve të PDK-së, ata i kërkuan presidentes ta kthente ligjin për të hequr elementet juridike që mund ta vështirësonin ose bllokonin zbatimin e tij praktik. Sipas partisë, nisma e tyre nuk përbën tërheqje “nga qëllimi fillestar”, por parashikon përfshirjen e “ekspertëve dhe Avokatit të Popullit për të zgjidhur çështjet juridike të kontestuara”.
Zyra e Presidentes tha se rishqyrtimi lidhet para së gjithash me çështjet e juridiksionit dhe mandatit të Dhomave të Specializuara, si dhe me garantimin e të drejtave kushtetuese të të akuzuarve. Në të njëjtën kohë, Shiroka-Pula theksoi qëndrimin e saj për mbrojtjen e “karakterit çlirimtar të luftës” së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) dhe nënvizoi se po vazhdon konsultimet për mbështetje diplomatike dhe ndërinstitucionale të ish-udhëheqësve të UÇK-së.
Polemikat rreth Dhomave të Specializuara të Kosovës (gjykatës dhe prokurorisë) në Hagë u intensifikuan pas 16 shtatorit 2026, kur Dhomat e Specializuara shpallën fajtorë katër ish-drejtues të UÇK-së: Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi. Për krime lufte, ata u dënuan gjithsej me 81 vjet burg.
Në përgjigje të këtij vendimi, në sfondin e protestave në Prishtinë në mbështetje të udhëheqësve të UÇK-së, Partia Demokratike e Kosovës nisi ndryshime ligjore që Kuvendi i Kosovës i miratoi më 6 tetor. Ndryshimet synonin të ngushtonin juridiksionin e Dhomave të Specializuara, të ulnin dënimin maksimal të mundshëm dhe të krijonin një mekanizëm për falje presidenciale të të dënuarve.
Miratimi i ligjit për ndryshimet në funksionimin e Dhomave të Specializuara në Hagë shkaktoi kritika të ashpra nga partnerët perëndimorë të Prishtinës.
Bashkimi Evropian deklaroi zyrtarisht se ndryshimet e miratuara nga Kuvendi i Kosovës bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të vendit ndaj BE-së. Në Bruksel u theksua nevoja për të garantuar pavarësinë e sistemit gjyqësor, për të ruajtur mandatin e Dhomave të Specializuara dhe për të mbrojtur dëshmitarët, duke paralajmëruar se hapa të tillë mund ta dëmtojnë seriozisht rrugën e Kosovës drejt integrimit evropian.
Paralajmërime të ngjashme bënë edhe Shtetet e Bashkuara, duke u bërë thirrje autoriteteve të Kosovës të respektojnë detyrimet juridike ndërkombëtare dhe të mos minojnë legjitimitetin e institucioneve gjyqësore të themeluara me mbështetjen e Perëndimit.
Presioni ndërkombëtar, pasiguria juridike dhe mosmarrëveshjet brenda vetë partisë shkaktuan tronditje në politikën e brendshme.
Një ditë para tërheqjes së ligjit, më 21 tetor, kryetari i Partisë Demokratike të Kosovës Bedri Hamza njoftoi dorëheqjen nga posti i udhëheqësit të partisë. Megjithëse Hamza e kishte drejtuar PDK-në për më pak se një vit, ai tha se merr përgjegjësinë për situatën e krijuar rreth nismës së diskutueshme ligjore dhe hap rrugën për zgjedhje të brendshme partiake.
Kryetari i nderit i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, ish-komandant i UÇK-së dhe deputet Ramush Haradinaj e quajti kthimin e ligjit një lojë politike dhe një goditje serioze për reputacionin e vendit. “Kthimi i Ligjit për Dhomat e Specializuara në Kuvend është një turp i madh dhe një goditje e rëndë për Kosovën”, tha Haradinaj.
- Në Serbi filloi ndërtimi i gazsjellësit për transportin e gazit nga SHBA-ja
Në Serbi ka nisur ndërtimi i një interkonektori që do të lidhë sistemet e transmetimit të gazit të Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut. Tubat e parë janë dorëzuar tashmë në Vranjska Banja dhe ka nisur saldimi i tyre, njoftoi qeveria e Serbisë më 21 tetor.
Ushtruesja e detyrës së ministres së Minierave dhe Energjisë së Serbisë Dubravka Gjedoviç Handanoviç deklaroi se deri tani janë dorëzuar tubat për 20 kilometrat e parë të gazsjellësit. Gjatësia totale e gazsjellësit në territorin e Serbisë do të jetë 147 kilometra.
Sipas qeverisë serbe, vlera totale e investimeve në ndërtimin e gazsjellësit dhe infrastrukturës shoqëruese do të arrijë në 153 milionë euro. Kapaciteti i projektuar i interkonektorit do të jetë 1,5 miliardë metra kub gaz në vit. Ndërtimi si në Serbi, ashtu edhe në Maqedoninë e Veriut, planifikohet të përfundojë në vitin 2028.
Në Beograd theksojnë se rëndësia e projektit nuk qëndron vetëm në krijimin e kapaciteteve shtesë, por edhe në uljen e varësisë së Serbisë nga një rrugë e vetme furnizimi me gaz – gazsjellësi TurkStream / Balkan Stream, përmes të cilit gazi rus furnizohet në Ballkan.
Për Serbinë, diversifikimi mbetet veçanërisht i rëndësishëm për shkak të varësisë së madhe nga gazi rus. Në vitin 2025, vendi importoi rreth 2,76 miliardë metra kub gaz natyror përmes tubacioneve, prej të cilave afërsisht 2,45 miliardë metra kub erdhën nga Rusia.
Pas lidhjes me rrjetin e gazit të Maqedonisë së Veriut, Serbia potencialisht do të fitojë qasje në gaz natyror të lëngshëm (LNG) që importohet përmes terminalit në Aleksandrupolis, Greqi. Kryeministri i Maqedonisë së Veriut Hristijan Mickoski kishte deklaruar më herët se kjo rrugë mund të përdoret për transportimin e LNG-së amerikane nga Aleksandrupolisi përmes Maqedonisë së Veriut dhe Serbisë më tej drejt Hungarisë dhe Austrisë. Në të njëjtën kohë, infrastruktura nuk do të kufizohet vetëm në gazin amerikan: përmes saj do të mund të kalojë edhe gaz nga burime të tjera.
Projekti përfshihet në konceptin më të gjerë të Korridorit Vertikal të Gazit, i cili synon të lidhë infrastrukturën e gazit të Greqisë, Bullgarisë dhe vendeve të tjera të Evropës Juglindore dhe Qendrore.
