Da li u Srbiji postojo spremnost da se zatvore oči i proguta žaba populizma zarad pobjede nad autokratskim i kriminalizovanim režimom?
Studenti u blokadi objavili su memorandum u kojem su decidno naveli da je Kosovo i Metohija sastavni dio Republike Srbije. Među rijetkim političkim stavovima koje studenti javno iznose na društvenim mrežama, u tom memorandumu se navodi da „ta činjenica nije samo ustavna kategorija, već istorijski i moralni imperativ koji nije podložan pregovorima o suštini“, te da je „očuvanje ustavnog poretka Srbije na teritoriji Kosova i Metohije temelj opstanka srpske države i zalog pravednog mira u regionu“.
Studenti, koji već godinu i po dana vode proteste i političku borbu protiv predsjednika Aleksandra Vučića i njegovog režima, izrazili su ovaj stav sedmicu uoči velikog protesta najavljenog za 23. maj, koji nakon duže pauze organizuju u Beogradu.
Takođe, studentski Memorandum o Kosovu i Metohiji objavljen je uoči 40. godišnjice Memoranduma Srpske akademije nauka i umjetnosti (SANU), koji je faktički mobilizirao srpski nacionalizam u regionu i bio jedan od okidača za krvavi raspad SFR Jugoslavije.
Populistički stav studenata izazvao je burne reakcije u Srbiji. Predsjednik Vučić, osjećajući se prozvanim, odmah je optužio studente, nazivajući ih bahatim neznalicama koje rade protiv svoje države. Oni kojima od samog početka principijelno smetaju desničarski i antievropski stavovi studenata oštro su reagovali.
Studentskim stavom o Kosovu može biti zadovoljna značajna većina u Srbiji, koja je neophodna za pobjedu nad bivšim srpskim radikalima, koji se godinama predstavljaju kao da imaju monopol na nacionalizam.
Treba li ovaj studentski memorandum shvatiti kao taktički potez važan za buduće izbore ili bismo trebali biti zabrinuti za stabilnost u regionu i budućnost Srbije, budući da njena omladina usvaja dokumente koji se mogu ostvariti samo ratom i izolacijom? A to je već viđena slika iz 90-ih, kada oni nisu ni bili rođeni.
Obje dileme su podjednako relevantne. U Srbiji samo „Vučić“ može da pobijedi „Vučića“. Odnosno, na sljedećim parlamentarnim izborima najviše glasova osvojit će oni koji koketiraju s desnim populizmom. Problem obnovljivosti desnice i njenog destruktivnog potencijala u Srbiji uskoro će obilježiti pola vijeka. Suštinski problem je što čak i oni koji sebe smatraju ljevicom, poput SPS-a i nacionalista jugonostalgičara, u suštini zastupaju velikosrpske ideje, koje propagiraju autoritarizam i antizapadnjaštvo.
Da li u Srbiji postoji spremnost da se zatvore oči i proguta kokarda zarad pobjede nad autokratskim i kriminaliziranim režimom Aleksandra Vučića? To je cijena pobjede na izborima, ali istovremeno i potencijalni ulazak u novu krizu.
Sva ova strahovanja dijeli opoziciono biračko tijelo, i o njima je neophodno javno govoriti i upozoravati na njih zbog promjene međunarodnih okolnosti.
Kosovo se ni mirnim putem ni ratom ne može vratiti Srbiji. „Moralni imperativ“ studenata a priori postaje civilizacijski poraz, jer se želi teritorija bez ljudi – albanske većine.
Sudeći po posljednjem istraživanju javnog mnjenja o veoma visokoj podršci integraciji u EU u Crnoj Gori (75 odsto), memorandumi i programi „srpskog sveta“ više ni tu ne funkcionišu.
Problem se jedino nazire u Bosni i Hercegovini, koja je, povratkom Donalda Trampa, izgubila kišobran zaštite Sjedinjenih Američkih Država, uostalom, kao i cijela Zapadna Evropa. Vašington energentima pokušava da pridobije secesioniste.
Nepoželjan scenario je da bi se velikosrpske ideje mogle proširiti među mladim nacionalistima. Desničarska avangarda sada popularnih majica „Gavrilo Princip“ mogla bi da završi u nekom novom memorandumu o rješavanju „srpskog pitanja“.
Postoji i optimističniji scenario, u kojem se zatvaraju oči i guta samo žaba populizma. To bi mogao da bude politički trik, jer su se studenti izvještili na lokalnim izborima i govore ono što većinsko biračko tijelo želi da čuje. Uostalom, oni se sve vrijeme formalno drže onoga što piše u Ustavu, a to je da je Kosovo i Metohija dio Republike Srbije.
EU će podržati promjene u Srbiji, jer se studentski zahtjevi uglavnom poklapaju s agendom Brisela. Obnova demokratskih institucija u Srbiji trebala bi da obuzda ekspanzionističke ideje u regionu. Kao i u slučaju pokreta Otpora 2000. godine, nakon pada Aleksandra Vučića, studentski pokret će se podijeliti na razne frakcije koje će iznjedriti buduće lidere i nosioce različitih ideologija. Svi Srbi na Zapadnom Balkanu će ponovo moći da se okupe pod jednim krovom, u jednoj (nad)državi – Evropskoj uniji.
Boris Varga. Serbian political scientist and journalist.
Članci objavljeni u rubrici “Stavovi” odražavaju osobno mišljenje autora i ne trebaju se smatrati službenim stavom Centra
