- Skandal Diplomatik Midis Podgoricës dhe Moskës
Ambasadori rus në Mal të Zi, Aleksandër Lukashik, u thirr në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Malit të Zi për një takim. Ministria e Punëve të Jashtme e Malit të Zi shpjegoi se kjo u nxit nga një artikull i shkruar nga diplomati dhe i botuar me rastin e 20-vjetorit të vendosjes së marrëdhënieve diplomatike midis Malit të Zi dhe Rusisë, si dhe nga një koment nga Ambasada Ruse në lidhje me vendimin e Qeverisë së Malit të Zi për të harmonizuar politikën e vizave të vendit me atë të Bashkimit Evropian. (Sipas këtij vendimi, u futën vizat për qytetarët e Federatës Ruse.)
Në artikullin e tij për revistën ruse International Affairs, Lukashik shkruan për “subvencionet” dhe “grantet” e dhëna Malit të Zi nga carët rusë dhe për mbështetjen e Rusisë për Malin e Zi në arenën ndërkombëtare. Sipas tij, Rusia nuk ishte “thjesht një donatore për Malin e Zi, por garantuese e ekzistencës së tij”. Ambasadori kritikon ashpër politikën e jashtme aktuale të Podgoricës, duke pretenduar se që nga viti 2014 autoritetet malazeze kanë vepruar sipas udhëzimeve të “mbikëqyrësve të tyre perëndimorë” në përputhje me parimin: “Dëgjoni udhëzimet nga jashtë dhe zbatojini ato”. Diplomati rus veçoi për kritika mbështetjen e Malit të Zi për sanksionet kundër Federatës Ruse dhe pjesëmarrjen e saj në misionet e NATO-s dhe BE-së që ofrojnë ndihmë ushtarake për Ukrainën.
Përveç kësaj, duke komentuar futjen e vizave për qytetarët rusë, Ambasada Ruse në Podgoricë kritikoi gjithashtu politikën e jashtme të Malit të Zi, duke deklaruar se “e konsideron futjen e një regjimi vizash për rusët si provë të mëtejshme të varësisë ekstreme të politikës së jashtme të Podgoricës nga ndikimi i patronëve të saj të huaj”.
Në deklaratën e saj pas takimit me Ambasadorin Rus, Ministria e Punëve të Jashtme e Malit të Zi raportoi: “Gjatë takimit, Ambasadori u informua se artikulli dhe komenti në fjalë përmbajnë vlerësime dhe deklarata që shkojnë përtej kufijve të komunikimit të zakonshëm diplomatik”. U theksua veçanërisht se deklaratat që vënë në pikëpyetje pavarësinë, autoritetin dhe aftësinë e institucioneve të Malit të Zi për të marrë vendime sovrane dhe për të kryer politikë shtetërore, si dhe pretendimet që sfidojnë legjitimitetin e vendimeve të miratuara në përputhje me Kushtetutën, ligjet dhe procedurat demokratike, janë të papranueshme.
“Lidhur me reagimin e Ambasadës së Federatës Ruse ndaj vendimit për politikën e vizave, u vu re se harmonizimi i plotë me politikën e vizave të Bashkimit Evropian është një nga kriteret përfundimtare për mbylljen e Kapitullit 24 të negociatave dhe një nga angazhimet kryesore në kuadër të Axhendës së Reformës. Ky është një vendim sovran i Qeverisë së Malit të Zi, i miratuar në përputhje me interesat kombëtare, angazhimin e saj strategjik për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe detyrimet e ndërmarra në procesin e integrimit evropian, dhe jo një masë e drejtuar kundër qytetarëve të Federatës Ruse”, deklaroi Ministria e Punëve të Jashtme.
Në kontekstin e agresionit të Rusisë kundër Ukrainës, u deklarua se qëndrimi i Malit të Zi bazohet në respektimin e vazhdueshëm të së drejtës ndërkombëtare, Kartës së Kombeve të Bashkuara, parimeve të integritetit territorial dhe sovranitetit të shteteve, si dhe detyrimeve ndërkombëtare që ka marrë përsipër vullnetarisht.
Vëmendja e Ambasadorit u tërhoq te detyrimet e përcaktuara në Nenin 41 të Konventës së Vjenës mbi Marrëdhëniet Diplomatike, sipas të cilit të gjithë personat që gëzojnë privilegje dhe imunitete diplomatike duhet të respektojnë ligjet dhe rregulloret e shtetit pritës dhe të mos ndërhyjnë në punët e tij të brendshme.
- Maqedonia e Veriut zhvillon bisedime konfidenciale për zhbllokimin e integrimit evropian
Ministri i Punëve të Jashtme dhe Tregtisë së Jashtme i Maqedonisë së Veriut, Timço Mucunski, deklaroi se Qeveria po bënte përpjekje konfidenciale për të gjetur një “zgjidhje të qëndrueshme dhe të qëndrueshme” për mosmarrëveshjen e gjatë me Bullgarinë, e cila po bllokon fillimin e negociatave të pranimit në BE. “Po punojmë për një zgjidhje, por jo për një zgjidhje me çdo kusht, as për një zgjidhje që do të jetë e paqëndrueshme dhe do të na kthejë në situatën në të cilën ndodhemi sot”, tha Mucunski në një intervistë me një agjenci lajmesh, duke shtuar se zbulimi i detajeve mund të rrezikojë negociatat. Ai theksoi se Shkupi nuk do të kalojë “vijat e kuqe” të vendosura në këto negociata dhe po kërkon garanci nga shtetet anëtare të BE-së se procesi i pranimit të saj do të bëhet më i parashikueshëm sapo të kapërcehet bllokimi aktual.
Duke komentuar deklaratën e Ministrit të Jashtëm, Bashkimi Social Demokrat i Maqedonisë (SDSM) i opozitës akuzoi autoritetet për arritjen e marrëveshjeve të fshehta që përfshijnë lëshime për palën bullgare. “Qeveria e Hristijan Mickoskit po përgatit terrenin për pranimin e propozimit francez. Informacioni ynë nga Brukseli tregon se Qeveria tashmë është pajtuar me të, dhe këto janë sinjale të qarta që kanë ardhur nga Brukseli, Berlini dhe Parisi”, deklaroi në një konferencë për shtyp Andrej Žernovski, anëtar i Bordit Ekzekutiv të SDSM-së dhe Sekretari për Bashkëpunim Ndërkombëtar i partisë.
“Propozimi francez” është një paketë diplomatike e propozuar nga Franca në vitin 2022 për të zhbllokuar veton e Bullgarisë për hapjen e negociatave të pranimit të Maqedonisë së Veriut në BE. Ndër të tjera, ai parashikon përfshirjen e bullgarëve në Kushtetutën e Maqedonisë së Veriut si popull përbërës; zbatimin e Traktatit të Miqësisë, Fqinjësisë së Mirë dhe Bashkëpunimit midis Sofjes dhe Shkupit, duke përfshirë punën efektive të komisionit historik dypalësh; dhe garanton se integrimi evropian i Maqedonisë së Veriut nuk do të kërkojë që Bullgaria të njohë gjuhën maqedonase.
Autoritetet maqedonase, të udhëhequra nga VMRO-DPMNE, e kishin kritikuar më parë “propozimin francez” dhe kishin deklaruar se nuk do të pranonin të përmbushnin kushtet që përmbante pa garanci të qarta nga Brukseli në lidhje me pranimin e vendit në BE. Opozita e konsideroi deklaratën e fundit të Ministrit të Jashtëm si një largim nga partia në pushtet nga parimet e saj të deklaruara më parë.
Megjithatë, Ministria e Punëve të Jashtme dhe Tregtisë së Jashtme e Maqedonisë së Veriut hodhi poshtë pretendimet e LSDM-së se kishte marrëveshje ose lëshime të fshehura në procesin e negociatave.
Pretendimet për një marrëveshje të fshehtë ose negociata të fshehta janë thjesht një tjetër trillim që LSDM po përhap në publik, deklaroi Ministria e Punëve të Jashtme. “Fakti është se institucionet komunikojnë rregullisht me shtetet anëtare të Bashkimit Evropian, institucionet evropiane, Bullgarinë dhe partnerë të tjerë ndërkombëtarë. Këto bisedime zhvillohen në mënyrë transparente dhe qëndrimi i Qeverisë është i qartë dhe është riafirmuar publikisht në shumë raste. Nuk ka lëshime në lidhje me interesat kombëtare, identitetin, gjuhën ose historinë. Anëtarësimi i plotë në Bashkimin Evropian mbetet vendimi strategjik dhe objektivi përfundimtar i kësaj Qeverie”, deklaroi Ministria.
- Operacioni Stuhia – 31 Vjet Më Vonë
Më 5 Gusht, Kroacia shënoi Ditën e Falënderimeve të Fitores dhe Atdheut, Ditën e Veteranëve Kroatë dhe 31 vjetorin e operacionit ushtarak dhe policor Stuhia.
Në fjalimin e tij në ceremoninë në Knin, Kryeministri Andrej Plenković theksoi se operacioni ushtarak dhe policor Stuhia kishte qenë një operacion i ligjshëm çlirimtar. Ai theksoi se fitorja në Operacionin Stuhia kishte shpëtuar Bihacin, një qytet në Bosnjë dhe Hercegovinë që dyshohet se po përballej me të njëjtin fat si Srebrenica, kishte ndryshuar ekuilibrin e pushtetit në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe kishte bërë të mundur riintegrimin paqësor të rajonit kroat të Danubit.
Më 4 gusht, Republika e Serbisë dhe Republika Srpska, Bosnjë dhe Hercegovinë, shënuan Ditën e Përkujtimit për të Gjitha Viktimat dhe të Dëbuarit e Operacionit Ushtarak Kroat Stuhia (Dan sećanja na sve stradale u hrvatskoj vojnoj akciji “Oluja”).
Në fjalimin e tij në një tubim të madh në Mrkonjić Grad, Republika Srpska, Bosnjë dhe Hercegovinë, Presidenti i Republikës së Serbisë Aleksandar Vuçiç deklaroi se Serbia nuk do të lejonte më kurrë që Operacioni Stuhia të përsëritet dhe se vendi ishte mjaftueshëm i fortë për të mbrojtur popullin e tij.
Ai fajësoi jo vetëm kroatët, por edhe Perëndimin për ngjarjet e 31 viteve më parë. Sipas vërejtjeve të tij, të cituara nga Tanjug, kroatët sulmuan “Republikën e Krajinës Serbe” nga të gjitha anët me mbështetje logjistike, politike, ekonomike dhe çdo formë tjetër mbështetjeje amerikane dhe evropiane.
Duke shprehur një pikëpamje të ngjashme, Ambasada Ruse në Beograd deklaroi se Operacioni Stuhia ishte kryer nga Forcat e Armatosura Kroate “me mbështetjen e Perëndimit”, duke shtuar se “përgjegjësia e veçantë për gjakderdhjen në ish-Jugosllavi bie mbi shtetet e NATO-s dhe Bashkimit Evropian, ndërhyrja e të cilave kontribuoi në shpërbërjen e vendit dhe përshkallëzimin e konflikteve ndëretnike”.
- Kosova Heton Krimet e Mundshme të Luftës në Zubin Potok
Në fund të korrikut, Zyra e Prokurorisë Speciale dhe Policia e Kosovës kryen një operacion në komunën e Zubin Potokut me dyshimin për krime lufte kundër popullatës civile. Në atë kohë, dy serbë u lanë në paraburgim për një muaj me vendim gjykate. Disa ditë më vonë, një i dyshuar i tretë u arrestua gjithashtu dhe u la në paraburgim për 30 ditë.
Gërmimet në vende filluan paralelisht me arrestimet. Zhvarrimet e para u kryen në fshatin Mala Kaludra (shqip: Kalludër e Vogël), ku hetuesit kërkuan mbetjet e personave që u zhdukën gjatë luftës. Puna u zgjerua më pas në fshatin Jabuka, ku Komisioni Qeveritar për Personat e Zhdukur njoftoi zhvarrimin e mbetjeve të katër personave. Ato u dërguan në Institutin e Mjekësisë Ligjore për ekzaminim mjeko-ligjor dhe identifikim të ADN-së.
Në fillim të gushtit, Zyra e Prokurorisë Speciale raportoi se hetimi po zhvillohej edhe në një vendndodhje të tretë. Disa ditë pasi autoritetet e Kosovës filluan gërmimet në Zubin Potok me dyshimin se atje ekzistonte një varr masiv, u bë e ditur se një burrë që dyshohet se kishte punuar për inteligjencën e Kosovës ishte arrestuar në Kraljevo të Serbisë. R.T., i lindur në vitin 1980, u arrestua më 30 korrik me urdhër gjykate si pjesë e një çështjeje spiunazhi që po hetohej nga prokuroria. I ndaluari dyshohet se ka bashkëpunuar për një kohë të gjatë me “Shërbimin e Inteligjencës Shqiptare” që vepronte në Kosovë. U tha se disa serbë etnikë ishin arrestuar në Kosovë si rezultat i aktiviteteve të tij. Sipas këtyre akuzave, i arrestuari R.T. akuzohet për mbledhjen dhe ofrimin e të dhënave dhe informacioneve në lidhje me aktivitetet e ish-anëtarëve dhe aktualëve të Forcave të Armatosura Serbe, Ministrisë së Brendshme Serbe dhe agjencive të tjera të sigurisë shtetërore.
Sipas raportimeve të medias, në fillim të vitit 2013, R.T. u tha mediave të Kosovës për vrasjen e supozuar të 23 civilëve shqiptarë dhe varrimin sekret të trupave të tyre pranë fshatit Mala Kaludra dhe dha dëshmi para hetuesve nga Misioni i Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK) dhe Policia e Kosovës. Në Kosovë, ndalimi i R.T. u përshkrua si një përpjekje për të sabotuar përpjekjet për të përcaktuar fatin e personave të zhdukur. Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, akuzoi Serbinë jo vetëm për refuzimin e bashkëpunimit në kërkimin e personave të zhdukur duke ofruar qasje në arkiva, por edhe për ndalimin e personave që japin informacione rreth vendndodhjeve të mundshme të varreve masive.
Kreu i ekipit negociator të Kosovës në dialogun e lehtësuar nga BE-ja, Agron Bajrami, i ka dërguar tashmë dy letra Përfaqësuesit Special të Bashkimit Evropian për Dialogun Beograd-Prishtinë, Peter Sørensen. Ai i kërkoi Bashkimit Evropian të sigurojë zbatimin e plotë të angazhimeve të përfshira në Deklaratën për Personat e Zhdukur nga Serbia, duke përfshirë qasjen në arkiva dhe mbrojtjen e personave që zotërojnë informacione rreth personave të zhdukur.
