Serbia po përgatitet të ndërmarrë një hap të ri në zhvillimin e industrisë së saj të mbrojtjes — që në shtator, vendi planifikon të hapë një fabrikë prodhimi dronësh luftarakë së bashku me partnerët izraelitë. Ky projekt synon jo vetëm të forcojë Forcat e Armatosura Serbe, por edhe të zgjerojë mundësitë e eksportit të Beogradit dhe të thellojë bashkëpunimin e tij teknologjik me Perëndimin.
Njoftim për shtatorin
Më 8 gusht, Aleksandar Vuçiç njoftoi hapjen e planifikuar në Serbi të një fabrike prodhimi dronësh së bashku me “partnerët izraelitë”. Njoftimi u bë në një konferencë të përbashkët për shtyp me Volodymyr Zelenskyy. Siç deklaroi Vuçiç, në shtator, “rreth 15-20 shtatorit”, “ne do të hapim një fabrikë prodhimi dronësh këtu, por së bashku me izraelitët”.
Projekti i përbashkët serbo-izraelit ishte i njohur më parë. Në prill, Vuçiç deklaroi se Serbia dhe Izraeli do të prodhonin së bashku dronë ushtarakë. Që atëherë, siç mund ta shohim, projekti i shpallur ka përparuar me shpejtësi dhe fabrika e dronëve së shpejti do t’i prezantohet publikut. Sipas raporteve të medias, operacioni i prodhimit të përbashkët do të krijohet me kompaninë izraelite Elbit Systems. Është një prodhues i madh ndërkombëtar i teknologjisë ushtarake dhe pajisjeve mbrojtëse që specializohet, ndër të tjera, në zhvillimin e mjeteve ajrore pa pilot taktike dhe zbuluese.
Raportet e medias tregojnë se uzina e planifikuar thuhet se po ndërtohet në Šimanovci, afërsisht 25 kilometra larg Beogradit. Sipas informacionit të disponueshëm, Elbit do të zotërojë 51% të kompanisë, ndërsa kompania shtetërore serbe Yugoimport–SDPR do të zotërojë 49%.
“Një përmirësim i madh”
Sipas raporteve të medias serbe, fabrika e re do të prodhojë LANIUS-X, një mjet ajror pa pilot kërkim-sulm me rreze të shkurtër veprimi, me pamje nga personi i parë (FPV), të tipit kuadkopter, me inteligjencë artificiale të integruar, i projektuar për misione luftarake në mjedise urbane. UAV është i aftë të kryejë zbulim brenda ndërtesave, të zbulojë dhe klasifikojë kërcënimet e mundshme dhe të reagojë shpejt, duke përfshirë identifikimin dhe ndjekjen autonome të objektivave.
“Duket fjalë për fjalë si një lodër, ka katër rotorë për të hyrë në hapësira të mbyllura, dhe aty mbaron pjesa ‘lodër’ e përshkrimit, sepse është një armë shumë e rrezikshme në kontekstin e përdorimit nga forcat speciale, pasi kur ka situata pengjesh ose kur një person duhet të eliminohet, për shembull një snajper, ka këtë ngarkesë eksplozive të drejtuar, e cila është e mjaftueshme për të eliminuar një person”, u tha gazetarëve në një intervistë Petar Vojinović, një ekspert i aviacionit dhe redaktor i portalit Tango Six.
Sipas Vojinović, LANIUS-X përdor teknologji të përparuar që u lejon dronëve të tjerë në “tufa”, nëse humbet frekuenca e lidhjes së kontrollit, të marrin kontrollin dhe, me ndihmën e inteligjencës artificiale, të vazhdojnë të gjurmojnë një person specifik të caktuar nga komandanti i njësisë që e përdor atë.
Eksperti tha se një ushtrim nga Forcat e Armatosura Serbe në fillim të këtij viti demonstroi se si, si pjesë e një operacioni të simuluar të shpëtimit të pengjeve, droni hyn në një dhomë dhe kryen detyrën e caktuar.
Duke komentuar mbi stërvitjen e UAV-ve të mbajtur në fund të qershorit, Vuçiç e përshkroi LANIUS-X si një përmirësim të madh për Forcat e Armatosura Serbe.
Mushkonja në luftë
Forcat e Armatosura Serbe tashmë kanë më shumë se 30 lloje sistemesh pa pilot të pothuajse çdo kategorie të mundshme në shërbim – municione të lëvizshme, dronë interceptues dhe mjete ajrore taktike pa pilot, si platforma sulmi ashtu edhe zbuluese. Sipas Radio Televizionit të Serbisë (RTS), këto përfshijnë UAV serbe të prodhuara në vend, si dhe dronë kinezë dhe izraelitë.
Sistemet pa pilot të prodhuara në Serbi përfshijnë dronët kamikaze Komarac dhe Osica FPV, UAV-in taktik shumërolësh Pegaz të zhvilluar në partneritet me specialistë kinezë, dronin zbulues Vrabac, si dhe municionin e lëvizshëm Gavran.
Përveç kësaj, Instituti Teknik Ushtarak i Serbisë (VTI) aktualisht po zhvillon sistemin e zbulimit dhe bllokimit të UAV-ve Kobac dhe dronin interceptues Vihor. Sipas Vojinović, Vihor është një kopje e konceptit interceptues-dron të përdorur nga ushtria ukrainase. Siç shpjegoi eksperti, VTI e prezantoi sistemin në ushtrime në qershor së bashku me një sistem zbulimi dhe bllokimi të UAV-ve të quajtur Kobac, i cili zbulon kanalet e kontrollit të UAV-ve armike dhe transmeton të dhënat në sistemin Vihor për shënjestrimin dhe fazën terminale, domethënë shkatërrimin e objektivit.
Ndër sistemet kineze, Serbia ka pasur në shërbim dronin taktik me rreze të mesme zbulimi dhe sulmi CH-92A për disa vite. Në vitet e fundit, atij i është bashkuar edhe CH-95 më i fuqishëm.
Izraeli e furnizon Serbinë me mjetin ajror taktik pa pilot Hermes 900, i destinuar për zbulim dhe vëzhgim, si dhe dronë goditës SkyStriker (municione bredhëse). Prodhuesi është Elbit Systems.
Raportet e mediave pretendonin më parë se sistemet Hermes dhe SkyStriker do të prodhoheshin në objektin e përbashkët të prodhimit të dronëve serbo-izraelit, por aktualisht nuk ka asnjë konfirmim të këtij informacioni.
Llogaritja Pragmatike
Qëllimi kryesor i pajisjes së Forcave të Armatosura Serbe me lloje të ndryshme dronësh është modernizimi dhe fuqizimi i tyre. Aleksandar Vuçiq, siç dihet, ngritjen e fuqisë ushtarake të vendit e ka bërë një nga drejtimet kryesore të kursit të tij politik dhe po ecën hap pas hapi në këtë drejtim.
Në të njëjtën kohë, hapja e objektit të ri të prodhimit të dronëve ndjek edhe objektiva thjesht ekonomikë. Duke zhvilluar një nga sektorët me rritje më të shpejtë të industrisë moderne të mbrojtjes, Serbia dëshiron të rrisë të ardhurat e saj nga eksportet e sistemeve të armëve.
“Ky [prodhim i përbashkët i dronëve], para së gjithash, duhet të ndihmojë ushtrinë tonë. Atë që nuk ia shesim ushtrisë sonë, do ta shesim si tepricë në treg diku tjetër. Sigurisht që ka një treg për këtë,” beson Vuçiq. RTS, duke cituar Presidentin, shton se kompania izraelite (domethënë Elbit Systems) ka tashmë një rrjet të gjerë objektesh dhe zyrash prodhimi në të gjithë Evropën, ndërsa sistemet e saj janë në shërbim me forca të shumta të armatosura evropiane dhe të NATO-s.
Duke zhvilluar bashkëpunimin me Izraelin, Beogradi, edhe sikur të mos ishte ky objektivi i tij i deklaruar, po bën një hap të rëndësishëm drejt integrimit të industrisë së tij të mbrojtjes në sistemin perëndimor, “NATO” dhe duke u larguar nga standardet sovjetike dhe partnerët e tij tradicionalë në bashkëpunimin ushtarak-teknik, Pekini dhe Moska. Ky është më shumë gjasa një llogaritje thjesht pragmatike sesa rezultat i një zgjedhjeje gjeopolitike, megjithëse nuk duhet të përjashtohet as ndikimi i Uashingtonit në vendimet e autoriteteve serbe në sferën e mbrojtjes.
Grupi Analitik i CWBS
