- Presidenti i Ukrainës vizitoi Serbinë
Më 7–8 gusht, Presidenti i Ukrainës Volodymyr Zelenskyy zhvilloi vizitën e tij të parë në Serbi, ku u takua me Presidentin Aleksandar Vučić dhe Kryeministrin Đuro Macut.
Gjatë bisedimeve në Beograd, palët diskutuan krijimin e një zone të tregtisë së lirë mes dy vendeve. Marrëveshja përkatëse mund të lidhet deri në fund të vitit 2026.
Çështjet e furnizimit të Ukrainës me armë ose municione, si dhe nisja e prodhimit të përbashkët ushtarak, nuk u diskutuan në takime. “Sot nuk diskutuam për asnjë lloj bashkëpunimi ushtarak”, tha Presidenti i Serbisë në konferencën përmbyllëse për shtyp.
Ndër marrëveshjet e arritura në Beograd ishte një paketë mbështetjeje humanitare nga Serbia për Ukrainën, veçanërisht në fushat e shëndetësisë dhe energjetikës. Vučić tha se Serbia kishte ndarë ndihmë të konsiderueshme në barna dhe planifikonte ta mbështeste Ukrainën me pajisje të nevojshme për sektorin energjetik para dimrit. Sipas Zelenskyyt, Serbia do të ndajë dy milionë euro për mbështetjen e sektorit energjetik të Ukrainës.
Përveç zhvillimit të marrëdhënieve dypalëshe, vizita kishte edhe rëndësi të konsiderueshme gjeopolitike. Beogradi, siç dihet, ruan lidhje të ngushta me Moskën dhe refuzon t’u bashkohet sanksioneve që Bashkimi Evropian i ka vendosur Rusisë. Në të njëjtën kohë, Presidenti i Serbisë ka theksuar vazhdimisht mbështetjen për integritetin territorial të Ukrainës dhe gjatë viteve të fundit e ka vizituar Ukrainën dy herë në samitet “Ukrainë – Evropë Juglindore”.
Në konferencën për shtyp, Presidenti i Serbisë shprehu gjithashtu mbështetje për integritetin territorial të Ukrainës: “Ne mbështesim Kartën e OKB-së, rezolutat e OKB-së, dhe kjo nënkupton integritetin territorial të të gjithë anëtarëve të OKB-së, pra edhe integritetin territorial të Ukrainës. …Ne do të vazhdojmë këtë politikë parimore. Nuk ka asnjë ‘por’ në këtë çështje.”
Nga ana e tij, Presidenti i Ukrainës mbështeti integritetin territorial të Serbisë. Në konferencën për shtyp ai theksoi se qëndrimi i Ukrainës për “pavarësinë e shpallur njëanshëm të Kosovës mbetet i pandryshuar”. “Ne gjithmonë e kemi theksuar këtë dhe politika e Ukrainës nuk ka ndryshuar”, nënvizoi Zelenskyy.
- Kryeministri i Shqipërisë bëri thirrje për mbështetje të Ukrainës pavarësisht qëndrimit të Kyiv-it për Kosovën
Deklarata e Presidentit të Ukrainës Volodymyr Zelenskyy gjatë vizitës së tij në Beograd lidhur me mosnjohjen e pavarësisë së Kosovës shkaktoi reagime të forta në rajon. Në Prishtinë dhe Tiranë u shpreh mospajtim me qëndrimin zyrtar të Kyiv-it për Kosovën, ndërsa zyrtarë shtetërorë, politikanë dhe ekspertë shprehën mbështetjen e tyre për Ukrainën në luftën e saj kundër agresionit rus.
Kryetari i Prishtinës Përparim Rama urdhëroi heqjen nga fasada e një ndërtese në qendër të qytetit të një baneri të madh me flamurin e Ukrainës, i cili ishte vendosur në shenjë mbështetjeje për Ukrainën që nga fillimi i pushtimit rus në shkallë të plotë. Ai deklaroi: “Empatia dhe solidariteti ynë do të jenë gjithmonë me popujt që përballen me luftë, dhunë dhe përndjekje. …Por asnjë kauzë dhe asnjë politikë nuk mund të ndërtohen mbi minimizimin e shtetësisë së Kosovës dhe sakrificës së popullit të saj!”, shkroi Kryetari i Prishtinës në Facebook.
Ministri i Punëve të Jashtme i Kosovës Glauk Konjufca theksoi se “Kosova mbetet e palëkundur në mbështetjen e sovranitetit, pavarësisë dhe integritetit territorial të Ukrainës”, ndërsa “me respekt, por me vendosmëri” kundërshton “çdo interpretim të Republikës së Kosovës përmes prizmit të integritetit territorial të Serbisë”.
Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e Shqipërisë publikoi një deklaratë në të cilën shprehu në mënyrë diplomatike mospajtimin me deklaratat e Presidentit të Ukrainës në Beograd për Kosovën dhe deklaroi mbështetjen e saj të qartë si për pavarësinë e Kosovës, ashtu edhe për sovranitetin, pavarësinë, integritetin territorial dhe të ardhmen evropiane të Ukrainës.
Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama, në një postim në rrjetin X, kritikoi ashpër ata që bënë thirrje për ndërprerjen e mbështetjes për Ukrainën për shkak të qëndrimit të saj ndaj Kosovës. “Çfarë turpi – të humbasësh nga sytë një të vërtetë të thjeshtë: liria nuk funksionon me parimin e cashback-ut”, shkroi ai. Sipas tij, Ukraina gabon në çështjen e Kosovës, por e drejta e saj për të qenë e lirë mbetet e padiskutueshme. “Ukraina mund të gabojë – dhe po, ajo gabon për Kosovën – por e drejta e saj për të qenë e lirë mbetet e padiskutueshme. Lufta për këtë të drejtë do të thotë luftë për Evropën dhe për ne vetë”, theksoi Edi Rama.
- KFOR-i optimizon praninë e tij në Kosovë
Pas gati tri dekadash, prania e KFOR-it, forcës ndërkombëtare në Kosovë të udhëhequr nga NATO-ja, ka filluar të zvogëlohet. Ndryshimet u paralajmëruan që në fillim të verës, kur Aleanca njoftoi për një “optimizim” gradual të pranisë së KFOR-it në Kosovë.
Më 10 gusht, KFOR-i njoftoi kalimin gradual të përgjegjësive për sigurinë te Policia e Kosovës në dy lokacione me peshë të madhe politike dhe simbolike: në Manastirin e Visoki Deçanit të Kishës Ortodokse Serbe dhe në urën kryesore mbi lumin Ibër në Mitrovicë, e cila lidh pjesën veriore të qytetit, ku jetojnë kryesisht serbë, me pjesën jugore, ku jetojnë shqiptarë.
KFOR-i theksoi se kjo nuk do të thotë se po largohet nga Mitrovica dhe veriu i Kosovës. Forcat ndërkombëtare do të vazhdojnë të ruajnë praninë në të dy anët e urës dhe në të gjithë veriun e Kosovës, duke mbetur të gatshme të reagojnë ndaj çdo përkeqësimi të situatës së sigurisë.
E njëjta qasje graduale po zbatohet edhe për sigurinë e manastirit. Më 10 gusht, KFOR-i konfirmoi zyrtarisht se kishte nisur përfshirjen graduale të pjesëtarëve të Policisë së Kosovës në strukturën e sigurisë rreth Manastirit të Visoki Deçanit, duke theksuar se procesi do të jetë gradual dhe do të varet nga kushtet e sigurisë. “Ky proces do të jetë gradual dhe i bazuar në kushte, si dhe do të zhvillohet në koordinim të ngushtë me një sërë palësh të interesuara, përfshirë përfaqësues të Kishës Ortodokse Serbe dhe institucioneve në Kosovë, si dhe përfaqësues të Policisë së Kosovës dhe Misionit të Bashkimit Evropian për Sundimin e Ligjit në Kosovë – EULEX”, deklaroi KFOR-i.
“Lista Serbe”, partia më e madhe politike serbe në Kosovë, kundërshtoi fuqishëm çdo zvogëlim të pranisë së KFOR-it, duke theksuar se Policia e Kosovës nuk e ka fituar besimin e komunitetit serb dhe se prania e KFOR-it ofron një ndjenjë të rëndësishme sigurie dhe stabiliteti.
Më 11 gusht, me nismën e “Listës Serbe”, u mbajt një takim i drejtuesve të partisë me komandantin e KFOR-it Özkan Ulutaş.
Özkan Ulutaş tha se procesi i ndryshimeve në praninë e KFOR-it në urën kryesore mbi Ibër është vetëm në fazën fillestare, por se edhe pas përfundimit të tij KFOR-i do të ruajë një “prani të fortë” në Mitrovicën e Veriut dhe në veriun e Kosovës. Sa i përket Manastirit të Visoki Deçanit, ai theksoi se KFOR-i do të vazhdojë të jetë i pari që reagon ndaj kërcënimeve të sigurisë.
Komandanti i KFOR-it konfirmoi se procesi i “optimizimit” ishte nisur për shkak të përmirësimit të situatës së sigurisë në Kosovë, duke theksuar se bëhet fjalë për një proces gradual, që varet nga kushtet në terren dhe që mund të kthehet mbrapsht nëse zhvillimet kërcënojnë sigurinë afatgjatë dhe stabilitetin rajonal.
- Propozimet e Vučićit për ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër kritikohen në Prishtinë dhe Tiranë
Presidenti i Serbisë Aleksandar Vučić deklaroi më 9 gusht se autoritetet serbe po shqyrtojnë mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër, i cili buron në Mal të Zi dhe kalon nëpër Serbi dhe Kosovë.
Ibri furnizon rezervuarin Gazivodë/Ujman dhe sistemin Ibër–Lepenc, të cilat janë thelbësore për furnizimin me ujë, energjetikën, industrinë dhe bujqësinë e Kosovës.
Deklarata e fundit e Presidentit të Serbisë erdhi pas shembjes së pothuajse njëzet objekteve në pronësi të serbëve në bregun e Liqenit Gazivodë. Autoritetet e Kosovës deklaruan se shtëpitë private dhe një hotel ishin ndërtuar pa leje.
Ideja e Vučićit për ndryshimin e rrjedhës së lumit erdhi si përgjigje ndaj asaj që në Beograd e përshkruajnë si përndjekje të popullsisë serbe në Kosovë. “Meqë ata po abuzojnë kështu me popullin tonë, ne kemi arsye të ndryshme për ta ndryshuar rrjedhën e Ibrit, dhe pastaj do të shohim se çfarë do të bëjnë shqiptarët dhe si do të sillen”, deklaroi Presidenti i Serbisë. Ai tha se tashmë ishin ftuar “ekspertë, njerëz nga sektori i ndërtimit, inxhinierë dhe të tjerë”, të cilët duhet ta shqyrtojnë çështjen dhe të propozojnë zgjidhje të mundshme.
Të nesërmen, Vučić e përsëriti deklaratën e tij, duke shtuar se po “shqyrton çështjen e rrugëve ujore në territorin e Republikës së Serbisë në përputhje me legjislacionin e brendshëm”. “Ne kemi interesat tona dhe kujdesemi për to”, tha ai.
Ushtruesja e detyrës së Presidentes së Kosovës Albulena Haxhiu e quajti idenë e Vučićit për Ibrin “absurde”, “kërcënuese” dhe “shoviniste”.
Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama reagoi ndaj deklaratave nga Beogradi, duke theksuar: “Territori i Republikës së Kosovës nuk është territor serb dhe burimet natyrore që ndodhen atje nuk janë burime të Republikës së Serbisë.” Për më tepër, sipas tij, lumi do të vazhdojë të rrjedhë sipas gjeografisë, jo folklorit, dhe pikërisht për situata të tilla ekziston e drejta ndërkombëtare e ujërave.
