- Samiti Ukrainë-Evropë Juglindore u mbajt në Kiev
Në samit morën pjesë Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen; presidentët e Shqipërisë, Moldavisë, Rumanisë, Serbisë dhe Greqisë, kjo e fundit duke marrë pjesë në internet; kryeministrat e Sllovenisë dhe Kroacisë; Zëvendëskryeministrja e Parë dhe Ministri i Çështjeve Evropiane të Maqedonisë së Veriut; Zëvendëskryeministrja për Çështjet e Jashtme dhe Evropiane të Malit të Zi; dhe Ministri i Punëve të Jashtme të Bullgarisë.
U miratua Deklarata e Kievit, në të cilën pjesëmarrësit e samitit, ndër të tjera:
- theksuan se “nuk mund të ketë paqe, siguri, stabilitet dhe prosperitet të qëndrueshëm në Evropë pa një Ukrainë sovrane dhe të pavarur” dhe pohuan “angazhimin e tyre të palëkundur për t’i ofruar Ukrainës mbështetje gjithëpërfshirëse”;
- riafirmuan “dënimin e tyre të agresionit të armatosur të paligjshëm, të paprovokuar dhe të pajustifikuar të Rusisë kundër Ukrainës” dhe i bënë thirrje Rusisë të “përfundojë luftën menjëherë”;
- dënuan “sulmet masive të intensifikuara të rregullta ndaj Kievit dhe vendeve të tjera në të gjithë Ukrainën, në shkelje flagrante të së drejtës ndërkombëtare”;
- riafirmuan “mbështetjen e tyre të palëkundur për pavarësinë, sovranitetin dhe integritetin territorial të Ukrainës brenda kufijve të saj të njohur ndërkombëtarisht, duke përfshirë edhe detin e saj territorial”;
- mbështetën “përpjekjet ndërkombëtare për të siguruar llogaridhënie për krimet e kryera kundër Ukrainës, duke përfshirë edhe përmes Tribunalit Special për Krimin e Agresionit kundër Ukrainës”;
- bënë thirrje “për forcim të mëtejshëm të presionit të sanksioneve mbi Federatën Ruse”;
- riafirmuan “gatishmërinë e tyre për të kontribuar në mënyrë aktive në rimëkëmbjen dhe rindërtimin e Ukrainës”.
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç ishte i vetmi person i pranishëm në takimin në Kiev që nuk e nënshkroi Deklaratën. Ai nuk e shpjegoi vendimin e tij dhe, pas samitit, sugjeroi që gazetarët ta lexonin vetë tekstin, pas së cilës, ai nënkuptoi se shpjegimi i tij nuk do të ishte më i nevojshëm. Siç vunë re vëzhguesit, kjo pasqyronte mosgatishmërinë e Beogradit për të përkeqësuar marrëdhëniet me Moskën dhe për të nënshkruar një dokument që dënon drejtpërdrejt agresionin rus, kërkon që Rusia të mbahet përgjegjëse për shkeljet e së drejtës ndërkombëtare dhe bën thirrje për sanksione më të forta kundër Federatës Ruse.
Deklarata gjithashtu nuk ka nënshkrime nga përfaqësuesit e Bosnjës dhe Hercegovinës ose Kosovës, por asnjëri prej tyre nuk mori pjesë në samit këtë herë. Nuk u publikuan shpjegime zyrtare, por ka të ngjarë që në Bosnjë dhe Hercegovinë nuk u arrit konsensus për pjesëmarrjen në takimin në Kiev, ndërsa përfaqësuesit e Prishtines nuk u ftuan nga pala ukrainase sepse Kievi nuk e njeh Kosovën.
Samiti Ukrainë-Evropë Juglindore, i nisur në vitin 2023 për të mbështetur Ukrainën dhe për të adresuar së bashku pasojat e agresionit rus, u mbajt për herë të pestë. Takimet e mëparshme u zhvilluan në Athinë, Tiranë, Dubrovnik dhe Odesa. Samiti i ardhshëm do të mbahet në Slloveni në vitin 2027.
- Filloi Dialogu Strategjik SHBA-Serbi
Dialogu i parë Strategjik midis Shteteve të Bashkuara dhe Serbisë u drejtua në Uashington më 17 korrik nga Sekretari i Shtetit i SHBA-së Marco Rubio dhe Ministri i Jashtëm serb Marko Gjuriç. Takimi u zhvillua ndërsa Uashingtoni dhe Beogradi shënuan 145 vjet marrëdhënie diplomatike.
Pas takimit, të dy vendet lëshuan një deklaratë të përbashkët duke theksuar objektivin e tyre të përbashkët për forcimin e partneritetit dhe zgjerimin e bashkëpunimit dypalësh për të promovuar paqen, sigurinë dhe prosperitetin.
U njoftua nënshkrimi i një Memorandumi Mirëkuptimi dypalësh mbi infrastrukturën energjetike dhe sigurinë rajonale të energjisë. Si projekti i parë i identifikuar sipas Marrëveshjes Ndërqeveritare për Energjinë, Serbia do të vazhdojë me projektin e hidrocentralit Đerdap III, i njohur edhe si Porta e Hekurt III.
Telekom Srbija Group do të marrë një garanci kredie prej 50 milionë dollarësh amerikanë nga Banka e Eksport-Importit e Shteteve të Bashkuara për vendosjen e një rrjeti 5G në Serbi duke përdorur furnizues të besuar, që do të thotë furnizues jo-kinezë.
Në sektorin e sigurisë, Shtetet e Bashkuara dhe Serbia u zotuan të përshpejtojnë ritmin e angazhimit ushtarak, duke përgëzuar njëzet vjet bashkëpunim midis Gardës Kombëtare të Ohajos dhe Forcave të Armatosura Serbe. Përveç kësaj, Beogradi paraqiti një kërkesë për të blerë produkte nga industria e mbrojtjes amerikane, e cila do të ndihmonte në përmirësimin e ndërveprimit midis forcave të armatosura të dy vendeve.
U tha se Departamenti i Shtetit do të ndante 1.5 milionë dollarë amerikanë për të vazhduar bashkëpunimin në çminimin humanitar.
Në fushën e shkencës dhe teknologjisë, Serbia shprehu gatishmërinë e saj për të nënshkruar Marrëveshjet Artemis, një sërë parimesh për eksplorimin dhe përdorimin civil transparent, të sigurt dhe të përgjegjshëm të hapësirës së jashtme, të cilat do të bënin të mundur zgjerimin e bashkëpunimit paqësor përmes shkëmbimit të njohurive dhe të dhënave shkencore.
Shtetet e Bashkuara dhe Serbia nënshkruan gjithashtu një Memorandum Mirëkuptimi mbi ndarjen e kostove për Programin Fulbright. Beogradi u zotua të kontribuonte 300,000 dollarë amerikanë çdo vit për të mbështetur zgjerimin e këtij programi historik.
Serbia njoftoi gjithashtu qëllimin e saj për të hapur konsullata të reja në Miami dhe San Francisko.
Në Uashington dhe Bruksel, nisja e Dialogut Strategjik u vlerësua si një fazë e re në marrëdhëniet midis dy vendeve.
Analistët vërejnë se, për Beogradin, zhvillimi i marrëdhënieve serbo-amerikane përfaqëson një vazhdim të politikës së saj të jashtme shumëvektoriale, ndërsa për Uashingtonin, intensifikimi i marrëdhënieve me Serbinë mund të tregojë një ndryshim në prioritetet e politikës së saj për Ballkanin Perëndimor.
Kroacia bllokon Malin e Zi nga mbyllja e Kapitullit 14 në negociatat me BE-në
Në Konferencën Ndërqeveritare në Bruksel më 14 korrik, Mali i Zi mbylli dy kapituj të rinj negociues – Kapitulli 8 (Politika e Konkurrencës) dhe Kapitulli 29 (Bashkimi Doganor). Një kapitull i tretë që ishte teknikisht gati për mbyllje – Kapitulli 14 (Politika e Transportit) – nuk mori mbështetje sepse u bllokua nga Kroacia. Kroacia deklaroi se, ndër të tjera, kishte rezerva në lidhje me kabotazhin – të drejtën e transportuesve të huaj për të ofruar shërbime transporti vendas në një vend tjetër. Sipas pikëpamjes së palës kroate, kompanitë malazeze mund të ofronin shërbime më të lira dhe të merrnin një pjesë të tregut nga transportuesit kroatë, gjë që u bë arsyeja zyrtare për bllokimin.
Arsyeja e dytë për bllokimin ishte një mosmarrëveshje mbi hartat aeronautike. Kroacia beson se konfigurimi i tyre aktual mund ta dobësojë pozicionin e saj në përcaktimin e ardhshëm të kufirit me Malin e Zi. Megjithëse kufijtë e rajonit të informacionit të fluturimit nuk janë as kufij shtetërorë dhe as detarë, Zagrebi kërkon të shmangë një situatë në të cilën këto harta mund të bëhen një argument për Malin e Zi në një mosmarrëveshje të mundshme ndërkombëtare kufitare.
Kroacia më parë ka bllokuar mbylljen e kapitujve individualë. Në dhjetor 2025, Zagrebi bllokoi mbylljen e Kapitullit 31, që ka të bëjë me politikën e jashtme, të sigurisë dhe të mbrojtjes, ndërsa paraqiti një numër kërkesash dypalëshe. Këto përfshinin kompensimin për ish-të burgosurit e kampit Morinj, ndryshimin e emrit të pishinës në Kotor, kthimin në Kroaci të anijes stërvitore me vela Jadran, e cila aktualisht përdoret nga Mali i Zi, dhe çështje të tjera, kryesisht të lidhura me luftën në ish-Jugosllavi në fillim të viteve 1990.
- Shqipëria do të ndryshojë legjislacionin që lejonte ndërtimin në zonat e mbrojtura
Shqipëria do të shfuqizojë Ligjin e diskutueshëm për Investimet Strategjike, ndërsa Ligji për Zonat e Mbrojtura do të rishikohet dhe do të përshtatet me standardet e Bashkimit Evropian. Kryeministri shqiptar Edi Rama e njoftoi këtë gjatë një konference për shtyp në Bruksel pas Konferencës Ndërqeveritare Shqipëri-BE, në të cilën Shqipëria mbylli tre kapituj negociues për herë të parë.
Vendimi i autoriteteve shqiptare për të rishikuar urgjentisht legjislacionin mjedisor dhe të investimeve u mor në sfondin e një vale protestash masive publike dhe kritikash nga Bashkimi Evropian. Kriza u shkaktua nga një projekt i madh turistik luksoz në një zonë të mbrojtur natyrore, i cili është planifikuar të zbatohet nga kompania në pronësi të Jared Kushner, dhëndrit të Donald Trump. Për të krijuar kushtet për zbatimin e këtij projekti, Parlamenti i Shqipërisë miratoi ndryshime urgjente në ligjet përkatëse në fillim të vitit 2024, duke lejuar ndërtimin e hoteleve me pesë yje në zonat e mbrojtura.
Në sfondin e protestave në Shqipëri, Parlamenti Evropian miratoi një rezolutë të posaçme duke theksuar nevojën për të përafruar legjislacionin mjedisor të vendit me standardet e BE-së.
Tirana i është përgjigjur kërkesave të BE-së. Siç deklaroi Edi Rama në konferencën për shtyp në Bruksel, Ligji për Investimet Strategjike “duhet të shfuqizohet” dhe qeveria aktualisht po “punon ngushtë” me Komisionin Evropian për hartimin e një ligji të ri. Në të njëjtën kohë, Ligji për Zonat e Mbrojtura nuk do të shfuqizohet, por do të rishikohet në bazë të standardeve evropiane. “Ne do të ndryshojmë gjithçka që nuk përputhet me to”, deklaroi Kryeministri shqiptar.
- Kroacia Nxit Ndryshime në Ligjin Zgjedhor të Bosnjës dhe Hercegovinës për të Mbrojtur të Drejtat e Kroatëve në BeH
Parlamenti Kroat (Sabor) miratoi një Rezolutë mbi Forcimin e Pozicionit Politik të Kroatëve në Bosnjë dhe Hercegovinë. Iniciativa erdhi nga Lëvizja e Atdheut (Domovinski pokret, DP), një anëtare e koalicionit qeverisës, ndërsa teksti përfundimtar ishte rezultat i një kompromisi midis partnerëve të koalicionit, Lëvizjes së Atdheut dhe Bashkimit Demokratik Kroat (HDZ).
Objektivi kryesor i dokumentit është mbrojtja e të drejtave kushtetuese të kroatëve si një nga tre popujt përbërës të Bosnjës dhe Hercegovinës.
Dispozita kryesore e Rezolutës është një thirrje për krijimin e një zone zgjedhore të veçantë për zgjedhjen e anëtarit kroat të Presidencës së Bosnjës dhe Hercegovinës. Sipas palës kroate, sistemi aktual zgjedhor i Bosnjës dhe Hercegovinës i lejon popullsisë më të madhe boshnjake të Federatës së Bosnjës dhe Hercegovinës të zgjedhë sistematikisht një përfaqësues që nuk përfaqëson interesat e kroatëve. Kështu, Željko Komšiq, zyrtarisht anëtari kroat i Presidencës së Bosnjës dhe Hercegovinës, ka fituar zgjedhjet katër herë falë kryesisht votave të votuesve boshnjakë.
Disa ditë pas miratimit të Rezolutës, Kryetari i Parlamentit Kroat Gordan Jandrokoviq u takua me Kryetarin e Dhomës së Popujve të Asamblesë Parlamentare të Bosnjës dhe Hercegovinës dhe udhëheqësin e Bashkimit Demokratik Kroat të Bosnjës dhe Hercegovinës (HDZ BeH), Dragan Çoviq, i cili ishte në një vizitë pune në Kroaci. Gjatë takimit, Jandrokoviq theksoi: “Është jashtëzakonisht e rëndësishme për ne të mbështesim me vendosmëri barazinë dhe të drejtën e popullit kroat për të zgjedhur përfaqësuesit e vet, dhe që përfaqësuesit legjitimë të popullit kroat të zgjidhen në zgjedhjet që do të mbahen në tetor 2026”.
Çoviq shprehu “mirënjohjen e tij të thellë” ndaj Parlamentit Kroat “për miratimin e kësaj Rezolute në mënyrë që të tregojë qartë se sa i rëndësishëm është respekti për barazinë e popujve për rrugën evropiane të Bosnjës dhe Hercegovinës dhe stabilitetin e saj të brendshëm”, duke shprehur bindjen e tij se edhe boshnjakët e kuptojnë se kjo është themeli i stabilitetit të vendit.
Megjithatë, Rezoluta e Parlamentit Kroat mbi Forcimin e Pozicionit Politik të Kroatëve në Bosnjë dhe Hercegovinë shkaktoi zemërim midis politikanëve boshnjakë.
Kryetari i Presidencës së Bosnjës dhe Hercegovinës dhe anëtari boshnjak i Presidencës, Denis Beqiroviq, e përshkroi vendimin e Parlamentit Kroat si “ndërhyrje të papranueshme nga Kroacia në punët e brendshme të një shteti sovran dhe të pavarur”. Sipas tij, miratimi i rezolutave të tilla shkel parimet e së drejtës ndërkombëtare dhe Kartën e OKB-së, ndërsa çështjet që kanë të bëjnë me sistemin kushtetues dhe zgjedhor të vendit mund të zgjidhen ekskluzivisht brenda institucioneve të vetë Bosnjës dhe Hercegovinës.
Ministri i Punëve të Jashtme i Bosnjës dhe Hercegovinës, Elmedin Konakoviq, deklaroi se kroatët në Bosnjë dhe Hercegovinë “kanë më shumë të drejta sesa u takojnë sipas ligjit” dhe se ata e fituan këtë status në kurriz të kufizimit të të drejtave të popullit boshnjak. Ai njoftoi një konferencë të posaçme që do të mbahet në Sarajevë më 5 gusht, e cila synon të ofrojë një përgjigje thelbësore ndaj pretendimeve të palës kroate.
- Gjykata në Maqedoninë e Veriut liron Gruevskin dhe i rikthen pronën VMRO-DPMNE-së
Gjykata Themelore Penale në Shkup dha vendime lirimi në çështjet penale të profilit të lartë “Talir 1” dhe “Talir 2”.
Rasti “Talir 1” kishte të bënte me akuzat për financim sistematik të paligjshëm të partisë VMRO-DPMNE midis viteve 2009 dhe 2015 në shumën prej afërsisht 4.6 milionë eurosh. Sipas hetimit, fondet u depozituan në llogaritë e partisë në emrat e individëve që shpesh as nuk ishin në dijeni të kësaj. Megjithatë, gjykata dha një vendim lirimi.
Rasti “Talir 2” kishte të bënte me një marrëveshje midis VMRO-DPMNE dhe kompanisë së ndërtimit Beton për ndërtimin e selisë së partisë në Shkup, të ashtuquajturit “Pallati i Bardhë” (Belata palata). Sipas vendimit të ri, vendimi i mëparshëm për konfiskimin e ndërtesës në favor të shtetit u rrëzua dhe të gjitha pretendimet kundër VMRO-DPMNE u tërhoqën plotësisht. Përveç kësaj, ish-kryeministri dhe ish-lideri i VMRO-DPMNE-së, Nikola Gruevski, u lirua nga akuzat në rastin “Talir 2”. Më parë, në qershor 2022, Gruevski ishte dënuar nga gjykata e shkallës së parë në rastin “Talir 2” me gjashtë vjet burgim. Lirimi i ri nga akuzat erdhi si rezultat i ndryshimeve në Kodin Penal të miratuara në vitin 2023, ndërsa qeveria e mëparshme ishte ende në pushtet. Duhet të kujtojmë se Nikola Gruevski aktualisht ndodhet në Hungari, ku iu dha azil politik ndërsa Viktor Orbán ishte tashmë në pushtet.
Kryeministri i Maqedonisë së Veriut dhe lideri i VMRO-DPMNE-së, Hristijan Mickoski, i përshëndeti vendimet, duke i quajtur rastet “Talir 1” dhe “Talir 2” të sajuara dhe duke akuzuar qeverinë e mëparshme për përndjekje politike. Sipas tij, vendimi i gjykatës në lidhje me VMRO-DPMNE-në “është një vendim që është në përputhje me drejtësinë dhe me të gjitha pritjet e qytetarëve”. “Drejtësia më në fund ka triumfuar”, theksoi ai.
Lidhur me lirimin e Gruevskit nga akuzat, Mickoski vuri në dukje se vendimi ishte bërë i mundur nga ndryshimet legjislative të miratuara nën qeverinë e mëparshme, e cila drejtohej nga LSDM.
Lidhja Social Demokratike e Maqedonisë (SDSM), tani në opozitë, e vlerësoi lirimin nga akuzat të ish-kryeministrit Nikola Gruevski në këtë rast dhe anulimin e konfiskimit të aseteve të VMRO-DPMNE si prova të mëtejshme se gjyqësori është nën kontroll politik. “Gjyqësori dhe prokuroria, nën kontrollin e Mickoskit, e shpëtuan Nikola Gruevskin nga përgjegjësia në rastin ‘Talir 2’ dhe i zhbllokuan asetet kriminale të VMRO-së”, deklaroi zëdhënësi i SDSM-së.
Analistët e pavarur vunë në dukje se lirimi nga akuzat për korrupsion i ish-kryeministrit Nikola Gruevski është një sinjal alarmues se politikanët që abuzojnë me pushtetin në Maqedoninë e Veriut nuk do të mbahen kurrë përgjegjës.
