Për vite me radhë, shërbimet e inteligjencës perëndimore dhe ekspertët e sigurisë kanë paralajmëruar për rrezikun që paraqesin aktivitetet e shërbimeve të inteligjencës ruse në Serbi për Ballkanin Perëndimor dhe Evropën, si dhe për kërcënimin që vendi të bëhet një “trampolinë” për operacionet hibride ruse në rajon dhe BE. Edhe pse autoritetet serbe me sa duket po bashkëpunojnë me shërbimet e inteligjencës perëndimore për të parandaluar incidente të mundshme, kërcënimi nuk është zhdukur. Rasti i fundit që përfshin zbulimin e përfshirjes së dyshuar të qytetarëve serbë në një akt të planifikuar sabotimi në Gjermani tregon se problemi ende nuk është zgjidhur.
Arrestime në Kufi
Në fillim të qershorit, policia serbe ndaloi dy burra në kufirin me Hungarinë, të cilët mund të kenë qenë duke përgatitur një akt sabotimi në Gjermani në emër të shërbimeve të inteligjencës ruse. Një pajisje e rrezikshme eksplozive u gjet në bagazhin e të ndaluarve. Nuk dihet se cili objektiv specifik në Gjermani mund të ketë qenë objektivi i synuar i sabotimit, megjithëse ka dyshime se ishte një vend i lidhur me prodhimin ose furnizimin e pajisjeve ushtarake për Ukrainën. Parandalimi i sulmit terrorist dhe arrestimi i të dyshuarve u publikuan në gazetën gjermane BILD, e cila e raportoi këtë çështje më 7 korrik.
Sipas gazetarëve, të ndaluarit në Serbi janë të ashtuquajturit “agjentë një-përdorimësh”, domethënë individë të rekrutuar nga një shërbim inteligjence për të kryer një detyrë të vetme, zakonisht me njohuri shumë të kufizuara për operacionin në tërësi.
BILD raportoi se operacioni për ndalimin e agjentëve u krye në bazë të informacionit të dhënë autoriteteve serbe nga shërbimet partnere të inteligjencës, përfshirë ato gjermane.
Që në mesin e qershorit, Ministri Federal i Brendshëm Gjerman Alexander Dobrindt deklaroi se shërbimet e sigurisë kishin parandaluar përgatitjet për një sulm që përfshinte një pajisje shpërthyese kundër një objekti të vendosur në Gjermani. Sipas tij, autoritetet ishin në gjendje ta pengonin planin duke i vënë nën mbikëqyrje individët e përfshirë në përgatitjen e sulmit. Më 19 qershor, Die Welt raportoi se sulmi i dështuar ishte planifikuar të zhvillohej në Bavari. Shërbimet e sigurisë i thanë gazetës se shërbimet ruse të inteligjencës ishin përfshirë në përgatitjen e aktit të sabotimit.
Më 10 korrik, Radio Evropa e Lirë (RFE/RL) raportoi se Gjykata e Lartë në Suboticë kishte urdhëruar ndalimin e dy individëve (B.D. dhe Đ.S.) që ishin arrestuar më parë nën dyshimin për planifikimin e një akti sabotimi në Gjermani.
Të dyshuarit do të mbahen në paraburgim deri më 10 gusht.
Të arrestuarve u janë ngritur akuza për prodhim, mbajtje dhe tregtim të paautorizuar të armëve dhe lëndëve plasëse, si dhe për falsifikim të dokumenteve.
Nuk është raportuar asgjë për origjinën e të ndaluarve, megjithëse, siç vërejnë gazetarët serbë, “nuk do të ishte për t’u habitur nëse ata do të ishin shtetas serbë”.
Kokat e derrave dhe kampet paraushtarake
Mediat kujtojnë se shërbimet e inteligjencës ruse kanë përdorur më parë si agjentë shtetas serbë, duke përfshirë të ashtuquajturit “agjentë të disponueshëm”.
Në shtator të vitit të kaluar, 11 persona u arrestuan në Smederevo, afër Beogradit, nën dyshimin se ishin përfshirë në aktivitete të paligjshme në Gjermani dhe Francë. Tre nga të njëmbëdhjetët nënshkruan marrëveshje për pranimin e fajësisë, duke marrë dënime me arrest shtëpiak që varionin nga gjashtë muaj deri në një vit e gjysmë. Rastet e tetë të pandehurve të tjerë janë ende nën hetim.
Sipas gjetjeve të gjykatës, grupi kreu disa aksione të drejtuara kundër komuniteteve fetare hebreje dhe myslimane me qëllim të rritjes së tensioneve në Gjermani dhe Francë. Kështu, nga prilli deri në shtator 2025, grupi spërkati bojë jeshile në Muzeun e Holokaustit dhe tre sinagoga në Paris, la kokat e derrit përpara nëntë xhamive në qytet dhe periferitë e tij përreth dhe vendosi skelete plastike në Berlinin qendror pranë Memorialit të Hebrenjve të Vrarë të Evropës. Siç theksohet në gjetjet e gjykatës, grupi mori urdhrat, udhëzimet dhe financimin e tij nga “strukturat e shërbimit inteligjent të Federatës Ruse”.
Një shembull tjetër i përfshirjes së qytetarëve serbë në operacionet e kryera nga shërbimet e inteligjencës ruse ishte ngritja e një kampi trajnimi paraushtarak pranë qytetit serb të Loznicës për shtetasit moldavë dhe rumunë përpara zgjedhjeve parlamentare të vitit të kaluar në Moldavi. Qëllimi i trajnimit, i kryer nga rusët, ishte t’u mësonte pjesëmarrësve se si t’i rezistonin në mënyrë efikase policisë moldave në ditën e zgjedhjeve. Pritshmëria ishte që duke organizuar trazira, do të ishte e mundur të parandalohej ardhja e partisë pro-evropiane në pushtet në Moldavi.
Në shtator të vitit të kaluar, disa ditë para zgjedhjeve, në Moldavi u arrestuan më shumë se 70 persona që dyshohet se kishin marrë trajnime për organizimin e trazirave në Serbi. Policia moldave publikoi një video, e cila, sipas deklaratës së saj, tregonte kampe paraushtarake në Serbi “të organizuara nga shërbimi inteligjent rus”.
Përafërsisht në të njëjtën kohë, dy shtetas serbë u arrestuan në Serbi dhe u akuzuan për organizimin e kampit të trajnimit për qytetarët e Moldavisë dhe Rumanisë. Sipas mediave serbe, pas marrjes në pyetje në Prokurorinë e Shabacit, ata janë liruar, ndërsa rasti vazhdon të hetohet.
Pavarësisht kërkesave të vazhdueshme drejtuar organeve të rendit, gazetarët ende nuk kanë informacion të mjaftueshëm për ecurinë e këtyre rasteve, të cilat kanë të bëjnë me pjesëmarrjen e shtetasve serbë në operacionet hibride ruse në Evropë.
Një terren testimi për operacionet speciale ruse
Pas publikimit të artikullit të BILD për ndalimin e dy diversantëve të dyshuar në kufirin hungarez, gazetarët serbë theksuan se, po të mos ishte ky publikim, në Serbi nuk do të dihej asgjë për arrestimin e “agjentëve rusë”. Ministria e Punëve të Brendshme e Serbisë dhe institucionet e tjera shtetërore kanë heshtur për rastin, duke mos lëshuar as një deklaratë të shkurtër.
Më 9 korrik, Lëvizja e Qytetarëve të Lirë në opozitë lëshoi një deklaratë duke kërkuar që Ministria e Punëve të Brendshme, Agjencia e Sigurisë dhe Inteligjencës (BIA) dhe Qeveria e Serbisë të japin “një shpjegim urgjent dhe gjithëpërfshirës në lidhje me pretendimin e bërë nga gazeta gjermane BILD se, në fillim të qershorit, dy individë të dyshuar se vepronin si ‘agjentë të disponueshëm’ rusë u arrestuan në kufirin serbo-hungarez dhe se në posedim të tyre u gjetën eksplozivë të destinuar për sabotim të mundshëm në Gjermani”. “Është e papranueshme që qytetarët e Serbisë mësuan për një ngjarje të kësaj madhësie vetëm një muaj më vonë nga media gjermane, ndërsa institucionet e vendit të tyre heshtën”, theksuan autorët e deklaratës.
Lëvizja e Qytetarëve të Lirë shprehu “shqetësim të veçantë” për “pretendimin se operacioni u krye në bazë të informacionit të ofruar nga shërbimet partnere, përfshirë shërbimet gjermane të inteligjencës”. “Publiku duhet të dijë se kur u arrestuan të dyshuarit, cilat institucione serbe morën pjesë në operacion, nëse Zyra e Prokurorit ishte e informuar, mbi çfarë bazash ligjore po zhvillohen procedurat, nëse të dyshuarit mbeten në paraburgim dhe kush vendosi të mos zbulojë as informacionin më themelor në lidhje me rastin. Detajet e një hetimi në vazhdim mund të jenë konfidenciale, por sekreti nuk mund të shërbejë si justifikim për papërgjegjshmëri politike dhe institucionale”, theksoi organizata.
“Nëse udhëheqja e vendit e dinte për javë të tëra se individë të dyshuar për lidhje me shërbimet e inteligjencës ruse dhe për përgatitjen e akteve të sabotimit brenda Bashkimit Evropian ishin ndaluar në Serbi, atëherë Aleksandar Vuçiç, i cili kryeson Këshillin e Sigurisë Kombëtare, duhet të shpjegojë personalisht pse publiku nuk ishte i informuar. Kjo nuk është thjesht çështje e një arrestimi të vetëm, por pasojë e lidhjeve të gjata politike, të sigurisë dhe propagandës midis regjimit të Vuçiç dhe regjimit të Vladimir Putin, të cilat e kanë shndërruar Serbinë në një territor të përshtatshëm për aktivitetet e strukturave të inteligjencës ruse në rajon dhe në të gjithë Evropën”, thuhet në deklaratë.
Deklarata thekson më tej se “pikërisht për këtë arsye Lëvizja e Qytetarëve të Lirë nisi një iniciativë për të shfuqizuar të ashtuquajturën Qendër Humanitare Serbo-Ruse në Nish” (e cila në Perëndim ka reputacionin si një “fole spiunësh”). “Serbia nuk duhet të krijojë një themel institucional për struktura të errëta ndërsa mbeten dyshime serioze në lidhje me shkallën e inteligjencës ruse dhe aktiviteteve hibride në vendin tonë. Akuzat e fundit vetëm sa tregojnë më tej se sa e rrezikshme është politika që lidh Serbinë me regjimin e Putinit”, theksoi organizata, duke shtuar se “një politikë e tillë tashmë ka një çmim”.
“Afërsia e regjimeve në Beograd dhe Moskë, bashkëpunimi midis shërbimeve tona dhe strukturave ruse dhe refuzimi për të përafruar plotësisht politikën e Serbisë me politikën e jashtme dhe të sigurisë të Bashkimit Evropian kanë kontribuar në izolimin në rritje të Serbisë. Mesazhet që qeveria ka marrë nga Strasburgu dhe Brukseli përmes Rezolutës së Parlamentit Evropian dhe dështimi për të hapur Grupin 3 nuk mund të ndahen nga politika e gjatë e balancimit, sipas së cilës Vuçiç flet për integrimin para Evropës, ndërsa njëkohësisht mban lidhje të ngushta me regjimin e Vladimir Putinit”, përfundon deklarata. Sipas Lëvizjes së Qytetarëve të Lirë, “Serbia duhet të bëjë një zgjedhje të qartë në favor të rrugës evropiane”, e cila “kërkon harmonizim të plotë të politikës së saj të jashtme dhe të sigurisë me atë të Bashkimit Evropian, duke përfshirë vendosjen e sanksioneve kundër Federatës Ruse, një luftë të vendosur kundër ndikimit të huaj keqdashës dhe bashkëpunim të plotë me partnerët evropianë të sigurisë”. Siç theksuan autorët e deklaratës, “qytetarët e Serbisë meritojnë një shtet që mbron interesat e tyre, jo një shtet që, përmes heshtjes së tij, lë hapësirë për dyshime se është bërë një terren prove për operacionet gjeopolitike të dikujt tjetër”.
Përfundime
Raportet e fundit në lidhje me ndalimin në Serbi të individëve të dyshuar për përgatitjen e një akti sabotimi në Gjermani konfirmojnë se aktiviteti hibrid rus në Ballkanin Perëndimor mbetet një sfidë serioze sigurie jo vetëm për vetë Serbinë dhe rajonin, por edhe për Evropën në tërësi. Në të njëjtën kohë, mungesa e transparencës nga ana e autoriteteve serbe ngre pyetje të reja si në lidhje me efektivitetin e institucioneve shtetërore të vendit ashtu edhe në lidhje me natyrën e marrëdhënies së sigurisë midis Beogradit dhe Moskës.
Edhe pse dihet mirë se Serbia refuzon kategorikisht të vendosë sanksione kundër Federatës Ruse, duke vepruar në kundërshtim me politikën e jashtme dhe të sigurisë të Bashkimit Evropian dhe me detyrimet që priten nga vendet kandidate, nuk mund të përjashtohet që “marrëdhënia speciale” midis shërbimeve të inteligjencës serbe dhe ruse të drejtohet jo aq shumë nga konsideratat gjeopolitike sesa nga ato të brendshme politike. Në vitet e fundit, autoritetet serbe kanë treguar një interes në ruajtjen e marrëdhënieve të ngushta me shërbimet e inteligjencës ruse, kryesisht për të kundërshtuar atë që ata e përshkruajnë si një “revolucion me ngjyra”. Shembulli më i qartë është raporti i lëshuar nga Shërbimi Federal i Sigurisë (FSB), në të cilin udhëheqja serbe është mbështetur për të mohuar akuzat se një armë sonike është përdorur kundër demonstruesve. Kjo atmosferë bashkëpunimi dhe besimi në nivelin më të lartë krijon kushte në të cilat shërbimet e inteligjencës ruse mund të veprojnë në Serbi me një shkallë të konsiderueshme rehatie dhe të veprojnë në përputhje me rrethanat.
Grupi Analitik i CWBS
