- Presuda u slučaju „Banjska“
Osnovni sud u Prištini donio je prvostepenu presudu u slučaju „Banjska“, osudivši dvojicu optuženih – Blagoja Spasojevića i Vladimira Tolića – na doživotni zatvor, a Dušana Maksimovića na 30 godina zatvora. Spasojević, Tolić i Maksimović optuženi su za zločin protiv ustavnog poretka i sigurnosti Republike Kosovo. „Uz pomoć dobro organizovanog plana, pokušali su da odvoje sjeverni dio teritorije Kosova i pripoje ga Srbiji“, izjavio je sudija prilikom izricanja presude.
Slučaj „Banjska“ odnosi se na oružani sukob između grupe Srba i kosovske policije u blizini sela Banjska u opštini Zvečan na sjeveru Kosova 24. septembra 2023. godine, u kojem su ubijeni jedan pripadnik policije Kosova i tri srpska napadača. Tokom operacije u Banjskoj, policija je uhapsila Dušana Maksimovića, Blagoja Spasojevića i Vladimira Tolića, koji se od tada nalaze u pritvoru.
Trojica optuženih dio su grupe od 45 osoba, koja uključuje i Milana Radoičića, tadašnjeg potpredsjednika „Srpske liste“, najveće srpske stranke na Kosovu, koji je u optužnici imenovan kao „šef terorističke grupe“. Radoičić se trenutno nalazi u Srbiji.
Nakon što je presuda objavljena, Specijalni tužilac Kosova izjavio je da je odluka nepotpuna, jer ne obuhvata preostale optužene, uključujući Milana Radoičića, ali je dodao da tužilaštvo ulaže sve napore da ih privede pravdi.
„Srpska lista“ je odluku suda u Prištini opisala kao onu donesenu bez pružanja značajnih dokaza i kao „osvetu“, „koja dodatno ugrožava sigurnost i prava srpske nacije“.
Kancelarija za Kosovo i Metohiju Vlade Srbije opisala je presudu u slučaju „Banjska“ kao „drakonsku“ i donesenu pod „direktnim političkim pritiskom Albina Kurtija i antisrpskog režima u Prištini“.
Advokati osuđenih već su najavili pripremu žalbe.
- EU počinje rad na Ugovoru o pristupanju Crne Gore
Ambasadori država članica Evropske unije su 22. aprila odobrili osnivanje posebne radne grupe za izradu Ugovora o pristupanju s Crnom Gorom. Ovo će biti prvi Ugovor o pristupanju nakon 13 godina od posljednjeg proširenja Evropske unije, kada se Hrvatska pridružila EU.
Crnogorska ministarka za evropske poslove, Maida Gorčević, izjavila je da je ovo „istorijski trenutak i posljednji korak ka punopravnom članstvu Crne Gore u EU“. „Osnivanje radne grupe za pripremu Ugovora o pristupanju Crne Gore EU je dodatna potvrda da smo na pravom putu da Crna Gora postane 28. članica Evropske unije do 2028. godine“, izjavila je Gorčević.
Zadatak radne grupe će biti koordinacija finalne pravne i tehničke pripreme Ugovora, uključujući određivanje prelaznih perioda i zaštitnih mehanizama, s ciljem osiguranja postepene i održive integracije Crne Gore u pravni i institucionalni okvir Evropske unije.
Ugovor o pristupanju se tehnički priprema paralelno sa završnom fazom pregovaračkog procesa, ali se njegovo konačno prilagođavanje vrši tek nakon zatvaranja svih pregovaračkih poglavlja.
Crna Gora je trenutno zatvorila 14 od 33 pregovaračka poglavlja sa EU.
- Delfi deklaracija o evropskoj integraciji Zapadnog Balkana
Na marginama Delfi ekonomskog foruma, 22. aprila, usvojena je Delfi deklaracija o evropskoj integraciji Zapadnog Balkana. Dokument naglašava odlučnost zemalja regije da se kreću ka članstvu u EU i postignu konkretne rezultate tokom predstojećeg grčkog predsjedavanja Savjetom EU.
Delfi deklaraciju potpisali su grčki ministar vanjskih poslova Jorgos Gerapetritis, zamjenik ministra vanjskih poslova i vanjske trgovine Sjeverne Makedonije Zoran Dimitrovski, ministar za Evropu i vanjske poslove Albanije Ferit Hodža, ministar dijaspore Kosova Glauk Konjufca, ministar evropskih integracija Srbije Nemanja Starović, zamjenik ministra za poslove EU Crne Gore Ivan Ivanišević i ambasador Bosne i Hercegovine u Grčkoj, Dragan Vuković.
Deklaracija se odnosi na „Solunsku agendu“, usvojenu 2003. godine na Samitu EU-Zapadni Balkan u Solunu, „koja je postavila temelje za evropsku perspektivu Zapadnog Balkana“, i naglašava da budućnost Zapadnog Balkana leži u Evropskoj uniji. Potpisnici Deklaracije pozdravljaju „ponovnu pažnju EU prema procesu proširenja i integracije Zapadnog Balkana u EU“ i pozivaju na „obnovu posvećenosti“ evropskim integracijama na osnovu vlastitih zasluga kandidata u ispunjavanju kriterijuma za pristup.
Analitičari ocjenjuju Deklaraciju kao pokušaj Grčke da, još jednom, kao i prije 23 godine u Solunu, pokaže liderstvo u promovisanju pristupanja zemalja Zapadnog Balkana EU. U Deklaraciji je naglašeno da će proširenje EU na Zapadni Balkan biti prioritet za Atinu tokom grčkog predsjedavanja Savjetom EU u drugoj polovini sljedeće godine.
- Delegacija Ministarstva vanjskih poslova Rusije posjetila Banju Luku i Beograd
Zamjenik ministra vanjskih poslova Ruske Federacije Aleksandar Gruško boravio je u višednevnoj posjeti Republici Srpskoj (Bosni i Hercegovini) i Srbiji, s ciljem da se naglasi važnost balkanskog pravca vanjske politike za ruske vlasti i još jednom potvrdi namjera Moskve da razvija veze s Banjom Lukom i Beogradom, da ojača svoje prisustvo u ekonomskoj, energetskoj, sigurnosnoj i humanitarnoj sferi, a istovremeno spriječi jačanje zapadnog uticaja u ovom regionu.
U Banjoj Luci su održani pregovori između ruske delegacije i rukovodstva Republike Srpske, kao i forum posvećen aktuelnim geopolitičkim događajima u Evropi. Ruska delegacija, koju je predvodio zamjenik ministra, posjetila je i Srpsko-ruski hram Preobraženja Gospodnjeg u Banjoj Luci.
Sa strane Republike Srpske, pregovorima su prisustvovali predsjednik Republike Srpske Siniša Karan, premijer Republike Srpske Savo Minić, predsjednik Narodne skupštine Republike Srpske Nenad Stevandić i lider SNSD-a Milorad Dodik.
***
U Beogradu je zamjenik ministra vanjskih poslova Rusije Aleksandar Gruško učestvovao na 21. sjednici Međuvladinog rusko-srpskog komiteta za trgovinu, ekonomsku i naučno-tehničku saradnju, sastao se sa zamjenikom premijera i ministrom unutrašnjih poslova Ivicom Dačićem i ministrom bez portfelja zaduženim za međunarodnu ekonomsku saradnju i društveni položaj crkve u zemlji i inostranstvu Nenadom Popovićem.
Među temama o kojima se razgovaralo na sastancima bili su „razvoj svestrane saradnje između Rusije i Srbije“ na osnovu „principijelnog i dosljednog“ odbijanja Srbije da se pridruži režimu sankcija Evropske unije, kao i dalje korištenje potencijala Srpsko-ruskog humanitarnog centra u gradu Nišu.
Zamjenik šefa Ministarstva vanjskih poslova Ruske Federacije takođe je učestvovao na ceremoniji otvaranja počasnog konzulata Ruske Federacije u Novom Sadu. Generalni direktor kompanije Srbijagas, Dušan Bajatović, imenovan je za počasnog konzula Rusije. Prema Bajatovićevim riječima, u okviru aktivnosti konzulata planirano je otvaranje ruske škole i proširenje obrazovne i kulturne razmjene između dvije zemlje.
- Republika Srpska povećava zavisnost Bosne i Hercegovine od ruskog gasa
Vlada Republike Srpske (Bosna i Hercegovina) je 1. aprila odobrila izdvajanje nešto više od milijardu konvertibilnih maraka za izgradnju gasovoda kroz Republiku Srpsku. U Banjoj Luci je 17. aprila potpisan ugovor sa konzorcijem iz Srbije za projektovanje i izgradnju magistralnog gasovoda Šepak–Novi Grad vrijedan milijardu i 29 miliona konvertibilnih maraka (približno 530 miliona eura).
Nedeljko Elek, direktor kompanije „Sarajevo-gas“ iz Istočnog Sarajeva, izjavio je da je ovo najveći energetski projekat u istoriji Republike Srpske. Izgradnjom novog gasovoda biće gasifikovano više od 65 posto teritorije Republike Srpske, naglasio je.
Novi plinovod biće dug 500 kilometara sa 18 gasnih stanica. Biće povezan plinskom interkonekcijom Bosne i Hercegovine sa Srbijom, preko koje se ruski plin isporučuje u Bosnu i Hercegovinu.
Ranije je Evropska komisija upozorila da planirani plinovod neće doprinijeti smanjenju ovisnosti Bosne i Hercegovine o ruskom plinu, već će je dodatno produbiti.
Bosna i Hercegovina trenutno u potpunosti ovisi o ruskom plinu, koji se putem „Turskog toka/Balkanskog toka“ isporučuje u Srbiju, a zatim transportuje u Bosnu i Hercegovinu.
- U Srbiji osnovana nova mađarska organizacija
U Srbiji je 18. aprila osnovana nova organizacija – „Vojvođanski mađarski novi početak“, koja je okupila nekoliko postojećih mađarskih udruženja u Srbiji, uključujući „Tisa ostrva“ – mrežu građanskih ćelija koju su stvorile pristalice mađarske stranke TISA koju predvodi Peter Mađar.
Učesnici pokreta „Vojvođanski mađarski novi početak“ objavili su i manifest u kojem oštro kritikuju trenutno vodeću stranku mađarske manjine u Srbiji, „Savez vojvođanskih Mađara“ (SVM), koji je saveznik Orbanovog Fideza i Srpske napredne stranke Aleksandra Vučića. Napominje se da je rukovodstvo SVM-a „manipulisalo mađarskim biračima u Vojvodini, obmanjivalo ih i služilo autoritarnim politikama tokom protekle dvije decenije i u Budimpešti i u Beogradu“.
Određene tačke dokumenta odnose se na zahtjeve za osiguranje nezavisnosti mađarskih medija u Srbiji, depolitizaciju kulturnih, obrazovnih i akademskih institucija, te provođenje revizije Fondacije Prosperitati, koja je godinama bila ključni kanal za finansiranje mađarskih projekata u Srbiji.
Autori manifesta takođe zahtijevaju ostavku rukovodstva „Saveza vojvođanskih Mađara“.
SVM, koju predvodi Balint Pastor, godinama je održavao monopol nad političkim predstavljanjem Mađara u Srbiji zahvaljujući podršci Orbanove vlade, posebno kroz programe Fondacije Prosperitati i finansiranje medija putem Fonda Betlen Gabor. Sada, nakon promjene vlasti u Budimpešti, mađarski aktivisti u Vojvodini nadaju se da će stati na kraj politički motivisanoj, netransparentnoj raspodjeli sredstava mađarske vlade namijenjenih dijaspori.
