- Vendimi i dhënë në Rastin “Banjska”
Gjykata Themelore në Prishtinë dha një vendim të shkallës së parë në rastin “Banjska”, duke dënuar dy të pandehur – Blagoje Spasojeviq dhe Vladimir Toliq – me burgim të përjetshëm, dhe Dušan Maksimoviq me 30 vjet burgim. Spasojeviq, Toliq dhe Maksimoviq akuzohen për një krim kundër rendit kushtetues dhe sigurisë së Republikës së Kosovës. “Me ndihmën e një plani të organizuar mirë, ata u përpoqën të ndanin pjesën veriore të territorit të Kosovës dhe ta aneksonin atë me Serbinë”, deklaroi gjyqtari gjatë shpalljes së vendimit.
Çështja “Banjska” ka të bëjë me një përleshje të armatosur midis një grupi serbësh dhe policisë së Kosovës pranë fshatit Banjska në komunën e Zveçanit në veri të Kosovës më 24 shtator 2023, si rezultat i së cilës u vranë një oficer policie i Kosovës dhe tre sulmues serbë. Gjatë operacionit në Banjska, policia arrestoi Dušan Maksimoviq, Blagoje Spasojeviq dhe Vladimir Toliq, dhe që atëherë ata janë mbajtur në paraburgim.
Të tre të pandehurit janë pjesë e një grupi prej 45 personash, përfshirë Milan Radoiçiq, atëherë nënkryetar i “Listës Serbe”, partisë më të madhe serbe në Kosovë, i cili përmendet në aktakuzë si “kreu i grupit terrorist”. Radoiçiq aktualisht është në Serbi.
Pas shpalljes së vendimit, Prokurori Special i Kosovës deklaroi se vendimi është i papërsosur, pasi nuk i mbulon të pandehurit e mbetur, përfshirë Milan Radoiçiq, por shtoi se prokuroria po bën çdo përpjekje për t’i sjellë ata para drejtësisë.
“Lista Serbe” e përshkroi vendimin e gjykatës së Prishtinës si një vendim të miratuar pa ofruar prova të konsiderueshme dhe si “hakmarrje”, “i cili kërcënon më tej sigurinë dhe të drejtat e popullit serb”.
Zyra për Kosovën dhe Metohinë e Qeverisë së Serbisë e përshkroi vendimin në rastin “Banjska” si “drakonian” dhe të miratuar nën “presion të drejtpërdrejtë politik nga Albin Kurti dhe regjimi anti-serb në Prishtinë”.
Avokatët e të dënuarve kanë njoftuar tashmë përgatitjen e një ankese.
- BE-ja fillon punën për Hartimin e Traktatit të Pranimit të Malit të Zi
Ambasadorët e Shteteve Anëtare të Bashkimit Evropian më 22 prill miratuan krijimin e një grupi të posaçëm pune për të hartuar Traktatin e Pranimit me Malin e Zi. Ky do të jetë Traktati i parë i Pranimit pas 13 vjetësh që nga zgjerimi i fundit i Bashkimit Evropian, kur Kroacia iu bashkua BE-së.
Ministrja e Çështjeve Evropiane e Malit të Zi, Maida Gorçeviq, deklaroi se ky është një “moment historik dhe hapi i fundit drejt anëtarësimit të plotë të Malit të Zi në BE”. “Themelimi i grupit të punës për përgatitjen e Traktatit për pranimin e Malit të Zi në BE është një konfirmim i mëtejshëm se jemi në rrugën e duhur që Mali i Zi të bëhet anëtari i 28-të i Bashkimit Evropian deri në vitin 2028”, deklaroi Gorçeviq. Detyra e grupit të punës do të jetë koordinimi i përgatitjes përfundimtare ligjore dhe teknike të Traktatit, duke përfshirë përcaktimin e periudhave kalimtare dhe mekanizmave mbrojtës, me qëllim sigurimin e integrimit gradual dhe të qëndrueshëm të Malit të Zi në kuadrin ligjor dhe institucional të Bashkimit Evropian.
Traktati i Anëtarësimit përgatitet teknikisht paralelisht me fazën përfundimtare të procesit të negociatave, por përshtatja e tij përfundimtare kryhet vetëm pas mbylljes së të gjithë kapitujve negociues.
Mali i Zi aktualisht ka mbyllur 14 nga 33 kapitujt negociues me BE-në.
- Deklarata Delfi mbi Integrimin Evropian të Ballkanit Perëndimor
Në margjinat e Forumit Ekonomik Delfi më 22 prill, u miratua Deklarata Delfi mbi integrimin evropian të Ballkanit Perëndimor. Dokumenti thekson vendosmërinë e vendeve të rajonit për të ecur drejt anëtarësimit në BE dhe për të arritur rezultate konkrete gjatë presidencës së ardhshme të Greqisë në Këshillin e BE-së.
Deklarata Delfi u nënshkrua nga Ministri i Punëve të Jashtme Grek Giorgos Gerapetritis, Zëvendësministri i Punëve të Jashtme dhe Tregtisë së Jashtme i Maqedonisë së Veriut Zoran Dimitrovski, Ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme i Shqipërisë Ferrit Hoxha, Ministri i Diasporës i Kosovës Glauk Konjufca, Ministri i Integrimit Evropian i Serbisë Nemanja Staroviq, Zëvendësministri për Çështjet e BE-së i Malit të Zi Ivaniševiq dhe Ambasadori i Bosnjës dhe Hercegovinës në Greqi Dragan Vukoviq. Deklarata i referohet “Axhendës së Selanikut”, të miratuar në vitin 2003 në Samitin BE-Ballkani Perëndimor në Selanik, “i cili hodhi themelet për perspektivën evropiane të Ballkanit Perëndimor”, dhe thekson se e ardhmja e Ballkanit Perëndimor qëndron në Bashkimin Evropian. Nënshkruesit e Deklaratës mirëpresin “vëmendjen e ripërtërirë të BE-së ndaj procesit të zgjerimit dhe integrimit të Ballkanit Perëndimor në BE” dhe bëjnë thirrje për një “ripërtëritje të angazhimit” ndaj integrimit evropian bazuar në meritat e vetë kandidatëve në përmbushjen e kritereve të pranimit.
Analistët e vlerësojnë Deklaratën si një përpjekje nga Greqia, edhe një herë, si 23 vjet më parë në Selanik, për të demonstruar lidership në promovimin e pranimit të vendeve të Ballkanit Perëndimor në BE. Deklarata theksoi se zgjerimi i BE-së në Ballkanin Perëndimor do të jetë një përparësi për Athinën gjatë presidencës greke të Këshillit të BE-së në gjysmën e dytë të vitit të ardhshëm.
- Delegacioni i Ministrisë së Punëve të Jashtme të Rusisë viziton Banjallukën dhe Beogradin
Zëvendësministri i Punëve të Jashtme i Federatës Ruse, Alexander Grushko, zhvilloi një vizitë disa-ditore në Republikën Serbe (Bosnje dhe Hercegovinë) dhe Serbi, e cila kishte për qëllim të theksonte rëndësinë e drejtimit ballkanik të politikës së jashtme për autoritetet ruse dhe të konfirmonte edhe një herë qëllimin e Moskës për të zhvilluar lidhje me Banjallukën dhe Beogradin, për të forcuar praninë e saj në sferat ekonomike, energjetike, të sigurisë dhe humanitare, duke parandaluar njëkohësisht forcimin e ndikimit perëndimor në këtë rajon.
***
Në Banjallukën u zhvilluan negociata midis delegacionit rus dhe udhëheqjes së Republikës Serbe, si dhe një forum kushtuar ngjarjeve aktuale gjeopolitike në Evropë. Delegacioni rus, i udhëhequr nga zëvendësministri, vizitoi gjithashtu Kishën Serbe-Ruse të Shpërfytyrimit të Zotit në Banjallukën.
Nga ana e Republikës Srpska, në negociata morën pjesë Presidenti i Republikës Srpska Siniša Karan, Kryeministri i Republikës Srpska Savo Miniq, Kryetari i Asamblesë Kombëtare të Republikës Srpska Nenad Stevandiq dhe kreu i SNSD Milorad Dodik.
Në Beograd, Zëvendësministri i Punëve të Jashtme i Rusisë Grushko mori pjesë në sesionin e 21-të të Komitetit Ndërqeveritar Ruso-Serb për Bashkëpunim Tregtar, Ekonomik dhe Shkencor-Teknik, u takua me Zëvendëskryeministrin dhe Ministrin e Punëve të Brendshme Ivica Daçiq dhe Ministrin pa Portofol përgjegjës për bashkëpunimin ekonomik ndërkombëtar dhe pozicionin shoqëror të Kishës në vend dhe jashtë vendit Nenad Popoviq.
Ndër temat e diskutuara në takime ishin “zhvillimi i bashkëpunimit gjithëpërfshirës midis Rusisë dhe Serbisë” në bazë të refuzimit “parimor dhe konsistent” të Serbisë për t’u bashkuar me regjimin e sanksioneve të Bashkimit Evropian, si dhe shfrytëzimi i mëtejshëm i potencialit të Qendrës Humanitare Ruso-Serbe në qytetin e Nishit.
Zëvendëskryetari i Ministrisë së Punëve të Jashtme të Federatës Ruse mori pjesë gjithashtu në ceremoninë e hapjes së Konsullatës së Nderit të Federatës Ruse në qytetin e Novi Sadit. Drejtori i Përgjithshëm i kompanisë Srbijagas, Dušan Bajatoviq, u emërua Konsull Nderi i Rusisë. Sipas Bajatoviq, në kuadër të aktiviteteve të konsullatës është planifikuar të hapet një shkollë ruse dhe të zgjerohen shkëmbimet arsimore dhe kulturore midis dy vendeve.
- Republika Srpska rrit varësinë e Bosnjës dhe Hercegovinës nga gazi rus
Më 1 prill, Qeveria e Republikës Srpska (Bosnja dhe Hercegovina) miratoi ndarjen e pak më shumë se një miliard markave për ndërtimin e një gazsjellësi përmes Republikës Srpska. Më 17 prill në Banja Luka, u nënshkrua një kontratë me një konsorcium nga Serbia për projektimin dhe ndërtimin e gazsjellësit kryesor Shepak-Novi Grad me vlerë një miliard e 29 milionë marka të konvertueshme (afërsisht 630 milionë euro).
Nedeljko Elek, drejtor i kompanisë “Sarajevo-gas” nga Sarajeva Lindore, deklaroi se ky është projekti më i madh energjetik në historinë e Republikës Srpska. Me ndërtimin e gazsjellësit të ri, më shumë se 65 përqind e territorit të Republikës Srpska do të gazifikohet, theksoi ai.
Gazsjellësi i ri do të ketë një gjatësi prej 500 kilometrash me 18 stacione pompimi. Ai do të lidhet me ndërlidhjen e gazit të Bosnjës dhe Hercegovinës me Serbinë, përmes së cilës furnizohet gazi rus në Bosnjë dhe Hercegovinë.
Më parë, Komisioni Evropian paralajmëroi se gazsjellësi i planifikuar nuk do të kontribuonte në uljen e varësisë së Bosnjës dhe Hercegovinës nga gazi rus, por do ta thellonte atë më tej.
Bosnja dhe Hercegovina aktualisht është plotësisht e varur nga gazi rus, i cili furnizohet nëpërmjet “TurkStream / Balkan Stream” në Serbi dhe më pas transportohet në Bosnjë dhe Hercegovinë.
- Një organizatë e re hungareze krijohet në Serbi.
Më 18 prill, në Serbi u krijua një organizatë e re — “Vojvodina Hungarez Relaunch”, e cila bashkoi disa shoqata ekzistuese hungareze në Serbi, përfshirë “Ishujt Tisza” — një rrjet qelizash qytetare të krijuara nga mbështetësit e partisë hungareze TISZA të udhëhequr nga Péter Magyar.
Pjesëmarrësit e lëvizjes “Vojvodina Hungarez Relaunch” publikuan gjithashtu një manifest në të cilin kritikojnë ashpër partinë aktuale kryesore të pakicës hungareze në Serbi, “Aleancën e Hungarezëve të Vojvodinës” (VMSZ), e cila është aleate e Fidesz të Viktor Orbán dhe Partisë Progresive Serbe të Aleksandar Vuçiq. Vërehet se udhëheqja e VMSZ “manipuloi votuesit hungarezë në Vojvodinë, i mashtroi ata dhe i shërbeu politikave autoritare gjatë dy dekadave të fundit si në Budapest ashtu edhe në Beograd”.
Disa pika të dokumentit kanë të bëjnë me kërkesat për të siguruar pavarësinë e medias hungareze në Serbi, depolitizimin e institucioneve kulturore, arsimore dhe akademike, si dhe kryerjen e një auditimi të Fondacionit Prosperitati, i cili për vite me radhë ka qenë një kanal kyç për financimin e projekteve hungareze në Serbi. Autorët e manifestit kërkojnë gjithashtu dorëheqjen e udhëheqjes së “Aleancës së Hungarezëve të Vojvodinës”.
VMSZ, e udhëhequr nga Bálint Pásztor, ka ruajtur për vite me radhë monopolin mbi përfaqësimin politik të hungarezëve në Serbi falë mbështetjes së qeverisë së Orbán-it, veçanërisht përmes programeve Prosperitati dhe financimit të medias përmes Fondit Bethlen Gábor. Tani, pas ndryshimit të pushtetit në Budapest, aktivistët hungarezë në Vojvodinë shpresojnë t’i japin fund shpërndarjes së fondeve të qeverisë hungareze të destinuara për diasporën, të motivuara politikisht dhe jo transparente.
