„Novonastale teritorije Ruske Federacije na bivšem tlu Ukrajine” – tako je crnogorska Demokratska narodna partija (DNP) opisala ukrajinske teritorije koje je okupirala Rusija, u izjavi svog lidera Milana Kneževića nakon ruskih parlamentarnih izbora održanih od 18. do 20. septembra.
Knežević je 21. septembra čestitao ruskom narodu, stranci Jedinstvena Rusija, Vladimiru Putinu i ruskom ambasadoru u Crnoj Gori Aleksandru Lukašiku na rezultatima glasanja. Prema navodima DNP-a, izbori su navodno pokazali podršku javnosti „afirmaciji Rusije u svijetu”, kako na njenoj sopstvenoj teritoriji, tako i na pomenutim „novonastalim teritorijama”. Knežević je govorio i o obnovi međunarodnog ugleda Rusije, „mirnoj atmosferi” tokom izbora i podršci Rusa Putinovoj unutrašnjoj i vanjskoj politici.
Kneževićev pozitivan stav prema Moskvi nije nikakva novost u crnogorskoj politici. On se dugo protivio sankcijama protiv Rusije, oštro kritikovao politiku Podgorice u vezi sa ratom u Ukrajini i nije krio svoje kontakte sa ruskim političkim krugovima. Ovog puta se, međutim, pojavio još jedan element. Element koji je kvalitativno nov i veoma neprijatan za Ukrajinu. Više nije riječ o ocjeni ruske politike, simpatijama prema ruskom političkom rukovodstvu ili stavovima o sankcijama, već o teritorijalnom statusu okupiranih ukrajinskih regija.
Izraz „bivše tlo Ukrajine” praktično preslikava ruski pristup anektiranim teritorijama. Moskva je organizovala glasanje na okupiranom Krimu i u Sevastopolju, kao i u okupiranim dijelovima Donjecke, Luganske, Zaporoške i Hersonske oblasti. Još prije početka glasanja, Ministarstvo vanjskih poslova Ukrajine naglasilo je da njegovo održavanje na okupiranim teritorijama ne stvara pravni osnov za proširenje ruske jurisdikcije na ta područja. Evropska unija je 21. septembra iznijela sličan stav, navodeći da ne priznaje ni održavanje ruskih „izbora” na tim teritorijama, niti njihove rezultate.
U međuvremenu, Ambasada Ukrajine u Crnoj Gori reagovala je na izjavu DNP-a gotovo odmah – ujutro 22. septembra. Ukrajinska diplomatska misija naglasila je da se načelno suzdržava od komentarisanja unutrašnjopolitičkih rasprava u zemlji domaćinu, ali da ovoga puta nije mogla ostati nijema. Izraz „novonastale teritorije Ruske Federacije na bivšem tlu Ukrajine” u saopštenju Ambasade okarakterisan je kao otvoreno negiranje teritorijalnog integriteta Ukrajine i opravdavanje ruske okupacije. Takođe je posebno ponovljen stav Kijeva o pravnoj ništavnosti glasanja na okupiranim teritorijama i potrebi poštovanja međunarodno priznatih granica Ukrajine.
Kneževićeva izjava, naravno, ne utiče na državnu politiku Crne Gore. Podgorica ostaje jedan od najdosljednijih partnera EU u regionu kada je riječ o zajedničkoj vanjskoj i bezbjednosnoj politici. U svom najnovijem godišnjem izvještaju, Evropska komisija je konstatovala potpunu usklađenost Crne Gore sa izjavama o vanjskoj politici i odlukama o sankcijama EU, uključujući sve restriktivne mjere protiv Rusije i Bjelorusije u vezi sa ratom protiv Ukrajine. Vlada je u julu 2026. godine usvojila novu Strategiju vanjske politike za period 2026–2029, kojom je Evropski i euroatlantski pravac ponovo utvrđen kao temelj kursa zemlje.
Ono što je zanimljivije jeste što ova priča govori o samoj političkoj sceni Crne Gore.
Od januara 2026. godine DNP više ne podržava vladu Milojka Spajića i djeluje iz opozicije. Stranka je povukla podršku vladi nakon sukoba oko niza unutrašnjopolitičkih pitanja, dok su njeni predstavnici Milun Zogović i Maja Vukićević najavili ostavke na vladine funkcije. Među zahtjevima DNP-a bile su promjene koje se tiču statusa srpskog jezika, državljanstva i upotrebe istorijske trobojke.
To je Kneževiću dalo znatno više slobode nego Andriji Mandiću i njegovoj Novoj srpskoj demokratiji, koja se u javnosti u posljednje vrijeme nastoji pozicionirati kao formalno proevropska stranka, iako zadržava jasnu srpsku nacionalnu orijentaciju. Obje stranke su proizašle iz istog, nekadašnjeg proruskog i prosrpskog Demokratskog fronta i godinama su zajednički predstavljale prosrpski politički blok. Međutim, njihovi stavovi više nisu identični. Kao predsjednik parlamenta i jedan od ključnih partnera aktuelne većine, Mandić sve više djeluje u okviru zvaničnog kursa evropskih integracija. Knežević, koji je napustio vladajuću koaliciju, suočava se s manje takvih ograničenja.
Ova razlika postaje posebno uočljiva s obzirom na to da se Crna Gora približava završnoj fazi pregovora s EU. Do jula je zemlja već imala 18 privremeno zatvorenih pregovaračkih poglavlja, a vlasti i dalje izražavaju namjeru da pregovore okončaju do kraja 2026. godine. Za dio političke elite, evropski proces je postao ograničenje: svaka oštra vanjskopolitička inicijativa odmah se procjenjuje i kroz prizmu mogućih posljedica po odnose s Briselom.
DNP se sada nalazi u drugačijoj poziciji. Stranka može agresivnije da djeluje među pro-srpskim i pro-ruskim dijelom biračkog tijela, a da pritom ne snosi direktnu odgovornost za pregovore s Evropskom unijom. Zbog toga je izjava o „bivšem tlu Ukrajine” zanimljiva ne samo u kontekstu ukrajinsko-crnogorskih odnosa. Ona ukazuje na moguću liniju nadmetanja unutar samog srpskog političkog bloka u Crnoj Gori.
Ovdje postoji još jedan aspekt koji mnogo toga otkriva. Kada je riječ o granicama Ukrajine, Knežević je ovog puta otišao dalje čak i od zvaničnog stava Beograda.
Srbija zaista nije uvela sankcije Rusiji i nastavlja da održava posebne političke i ekonomske odnose s Moskvom. To ostaje jedna od ključnih kontradiktornosti u njenim odnosima s EU. Istovremeno, međutim, Beograd formalno ne priznaje rusku aneksiju ukrajinskih teritorija. Aleksandar Vučić je 8. avgusta, tokom zvanične posjete Volodimira Zelenskog Srbiji, ponovo javno izjavio da njegova zemlja podržava teritorijalni integritet svih država članica UN-a – „a to znači i teritorijalni integritet Ukrajine”.
Stoga stav DNP-a ne bi trebalo automatski objasniti jednostavno kao „pro-srpsku politiku”. Beograd sebi ostavlja prostor da balansira između Moskve, Brisela i Kijeva, te, barem formalno, ne dovodi u pitanje granice Ukrajine. U svojoj izjavi od 21. septembra, Knežević je upotrijebio mnogo nedvosmisleniju formulaciju.
Na Zapadnom Balkanu, međutim, takva retorika nije bez presedana. Najistaknutiji njen predstavnik je Milorad Dodik.
Lider bosanskih Srba već dugo govori o ratu jezikom koji je gotovo identičan zvaničnoj ruskoj retorici. U aprilu je izjavio da Republika Srpska neće pristati na uvođenje sankcija Rusiji, te da „razumije” ruske poteze u takozvanoj specijalnoj vojnoj operaciji kao opravdane. Dodik je 8. septembra govorio još direktnije: Republika Srpska, kako je naveo, podržava „specijalnu vojnu operaciju” jer razumije ruske „legitimne motive”, s obzirom na to da je Rusija navodno bila primorana da reaguje.
Naravno, postoji značajna razlika između slučajeva Dodika i Kneževića. Dodikova politička težina u Bosni i Hercegovini je neuporedivo veća, i on već godinama koristi odnose s Rusijom kao jedan od svojih aduta u sukobima sa Sarajevom, visokim predstavnicima međunarodne zajednice i zapadnim državama. DNP je znatno manja stranka u zemlji članici NATO-a i ne određuje vanjsku politiku Crne Gore.
Sličnost leži drugdje. Pojedine srpske političke snage u regionu rat Rusije protiv Ukrajine sve češće ne posmatraju kao izdvojeno vanjskopolitičko pitanje, već kao pokazatelj šireg stava prema Zapadu, NATO-u, EU i samoj Rusiji. Unutar tog koordinatnog sistema, stavovi prema Moskvi postepeno postaju element unutrašnjeg političkog identiteta.
Za Crnu Goru je ovaj proces posebno kontradiktoran. Zemlja je sada možda još i najbliže članstvu u EU od početka pregovora 2012. godine. Vlada formalno ne dovodi u pitanje evropski i evroatlantski kurs. Istovremeno, unutar zemlje postoji politički prostor u kojem sankcije protiv Rusije ostaju nepopularna tema, a prijateljstvo s Moskvom važan element političkog pozicioniranja.
Kneževićeva izjava ne izaziva vanjskopolitičku krizu i sama po sebi ne mijenja ništa u politici Podgorice prema Ukrajini. Biće mnogo zanimljivije vidjeti hoće li fraza „bivše tlo Ukrajine” ostati izolovan incident ili će postati dio stalne retorike DNP-a.
I još važnije – kako će na to reagovati ostatak prosrpskog političkog bloka. Ako Mandić i NSD nastave da djeluju opreznije, u okvirima državnog kursa ka EU, dok se Knežević dosljedno kreće u suprotnom smjeru, stavovi prema Rusiji mogli bi postati jedna od stvarnih linija razdvajanja između snaga koje su donedavno djelovale gotovo kao jedinstven blok.
Za sada postoji samo jedna izjava. No, njena formulacija je dovoljno jasna da obilježi trenutak: u crnogorskoj politici spor oko Rusije više se ne svodi samo na sankcije, NATO ili tradicionalnu rusofiliju. Dosegao je pitanje gdje se tačno nalaze granice Ukrajine.
Analitička grupa CWBS-a
