- BE-ja ka pezulluar pagesat për Serbinë sipas Planit të Rritjes për shkak të ligjeve të diskutueshme të drejtësisë.
Bashkimi Evropian ka pezulluar këstet financiare për Serbinë brenda Planit të Rritjes për Ballkanin Perëndimor. Kjo u deklarua nga Komisionerja Evropiane për Zgjerimin Marta Kos. Arsyeja për këtë hap ishte regresi në sistemin gjyqësor të Serbisë për shkak të miratimit në fillim të vitit të një pakete aktesh normative të njohura si “ligjet Mrdiq”.
Në janar, Serbia miratoi një reformë gjyqësore që shkaktoi kritika të ashpra si brenda vendit ashtu edhe në nivel ndërkombëtar. Këto ndryshime u japin kryetarëve të gjykatave kompetenca dukshëm më të mëdha mbi gjyqtarët e zakonshëm dhe në fakt shfuqizojnë garancitë e pavarësisë për prokurorët. Kritikët vërejnë se “ligjet Mrdiq” u miratuan pikërisht në një kohë kur hetimet e profilit të lartë për korrupsion kundër zyrtarëve të lartë qeveritarë dhe partisë në pushtet ishin duke u zhvilluar, gjë që mund të tregojë një përpjekje për kontroll politik mbi hetimet.
Organi këshillimor i Këshillit të Evropës – Komisioni i Venedikut – publikoi një opinion në të cilin theksoi qartë mangësitë e reformës. Shqetësimet kryesore të ekspertëve: reforma u zbatua me nxitim, pa diskutim të duhur demokratik; ligjet e miratuara krijojnë rreziqe për pavarësinë e gjyqësorit. Komisioni ofroi një paketë rekomandimesh për të eliminuar këto mangësi, zbatimi i të cilave tani është një kusht i detyrueshëm për marrjen e parave nga BE-ja.
“Aktualisht kemi pezulluar të gjitha pagesat sipas Planit të Rritjes sepse sistemi gjyqësor ka rënë në regres. Derisa kjo të zgjidhet, ata nuk do të jenë në gjendje të marrin mbështetje financiare evropiane”, theksoi Marta Kos.
Nga fondet e Planit të Rritjes, Serbia ka të drejtë për një shumë totale prej 1.588 miliardë eurosh për periudhën midis viteve 2024 dhe 2027.
Edhe pse zyrtarët serbë theksojnë se nuk është marrë asnjë vendim zyrtar për të ngrirë fondet nga Plani i Rritjes i Bashkimit Evropian, ata njëkohësisht konfirmojnë se Komisioni Evropian është duke pritur zbatimin e rekomandimeve të Komisionit të Venecias në lidhje me ligjet gjyqësore kontroverse. Sipas Komisioneres Marta Kos, derisa situata në sistemin gjyqësor të “rivendoset”, nuk do të ketë pagesa të mëtejshme për Serbinë.
Siç u tha më 2 maj nga Ministri i Integrimit Evropian Nemanja Staroviq, Serbia paraqiti një kërkesë në korrik 2025 për pagesën e këstit të dytë nga Plani i Rritjes, por vendimi për këtë kërkesë është ende në pritje të shqyrtimit nga Komisioni Evropian. Sipas ministrit, arsyeja janë pikërisht ligjet gjyqësore. Staroviq theksoi se rekomandimet e Komisionit të Venedikut në lidhje me paketën e ligjeve gjyqësore do të “zbatohen plotësisht” dhe se kjo çështje do të shqyrtohet nga parlamenti deri në fund të majit. “Ne po punojmë intensivisht dhe është formuar një grup pune dhe gjatë majit të gjitha rekomandimet e Komisionit të Venedikut do të zbatohen plotësisht”.
- Zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Kosovë janë planifikuar për 7 qershor.
Presidentja në detyrë e Kosovës, Albulena Haxhiu, caktoi zgjedhjet e parakohshme parlamentare për 7 qershor. Këto do të jenë zgjedhjet e treta parlamentare në Kosovë gjatë një viti e gjysmë të kaluar.
Vendimi për shpalljen e zgjedhjeve u mor pas shpërbërjes së parlamentit, sepse deputetët nuk arritën të zgjidhnin një president brenda afatit të përcaktuar nga Kushtetuta (deri më 29 prill).
Më 28 prill, seancat u mblodhën katër herë, deri në mesnatë, por asnjë herë nuk kishte 80 deputetë në sallë, të cilët janë të nevojshëm për të siguruar kuorumin. Partitë opozitare – Partia Demokratike e Kosovës (PDK), Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK), si dhe “Lista Serbe”, refuzuan të merrnin pjesë në votim. Kryeministri Albin Kurti akuzoi partitë opozitare për bojkotimin e seancave për zgjedhjen e presidentit me qëllim bllokimin e qëllimshëm të punës së institucioneve, duke i quajtur veprime të tilla “joetike dhe anti-institucionale”.
Nga ana tjetër, përfaqësuesit e partive opozitare gjatë gjithë procesit pohuan se procesi i zgjedhjes së presidentit të Kosovës u zhvillua “në mënyrë të njëanshme dhe me një shkelje flagrante të Kushtetutës së Kosovës”.
Sipas vlerësimeve të Ministrisë së Financave, zgjedhjet e parakohshme do të çojnë në humbje të konsiderueshme financiare. Përveç 10 milionë eurove që do të kushtojë organizimi i zgjedhjeve, do të ketë humbje shumë më të mëdha për shkak të pamundësisë së parlamentit për të miratuar reformat e parashikuara nga Plani i Rritjes së BE-së. Kështu, Kosova nuk do të jetë në gjendje të marrë 882 milionë euro nga BE-ja të dhëna sipas Planit.
- Çështjet e energjisë ishin në fokus në samitin e Iniciativës së Tre Deteve
Samiti vjetor i Iniciativës së Tre Deteve (3SI) u zhvillua më 28-29 prill në Dubrovnik. Në forum morën pjesë 1,500 pjesëmarrës nga më shumë se 40 vende. Iniciativa 3SI, e nisur dhjetë vjet më parë nga Kroacia dhe Polonia, bashkon 13 shtete anëtare të BE-së të vendosura midis Detit Baltik, Detit të Zi dhe Detit Adriatik. Iniciativa merr mbështetje nga partnerë ndërkombëtarë, përfshirë Shtetet e Bashkuara, Japoninë dhe Italinë.
Presidenti i Polonisë Karol Nawrocki deklaroi në konferencë se rajoni i Tre Deteve është një nga më të shpejtët në rritje në botë. “Ky është një treg që gjeneron një total prej 2 trilion eurosh në vit, që është pothuajse 20% e PBB-së së Bashkimit Evropian. Së bashku – të 13 vendet – ne formojmë ekonominë e shtatë më të madhe në botë”, tha ai gjatë një konference të përbashkët për shtyp me Kryeministrin e Kroacisë Andrej Plenkoviq dhe Presidentin e Sllovakisë Peter Pellegrini.
Kryeministri Plenkoviq i vlerësoi rezultatet e samitit si të suksesshme, duke vënë në dukje se nëntë marrëveshje u nënshkruan në margjinat e ngjarjes. Më e rëndësishmja, tha ai, ishte marrëveshja midis Kroacisë dhe Bosnjës dhe Hercegovinës për ndërtimin e tubacionit të gazit “Interkonektori Jugor”, i cili do të lidhë infrastrukturën e gazit të dy vendeve.
Dokumenti u nënshkrua nga Kryeministri Plenkoviq dhe Kryetarja e Këshillit të Ministrave të BiH Borjana Krišto. Projekti i siguron BiH qasje në terminalin e LNG-së në ishullin kroat Krk dhe pritet të bëhet një element kyç i diversifikimit të furnizimit me gaz për vendin, i cili ka qenë plotësisht i varur nga importet ruse që nga viti 1979.
Në ceremoninë e nënshkrimit në Dubrovnik, ishte i pranishëm Sekretari i Energjisë i SHBA-së Chris Wright. Kompania amerikane AAFS Infrastructure and Energy, e cila besohet të jetë e lidhur me ekipin e Donald Trump, do të sigurojë financim për projektin dhe do të bëhet operatori i pjesës së gazsjellësit që do të kalojë nëpër territorin e BiH.
Gjatë samitit, qeveria amerikane dhe kompanitë amerikane njoftuan miliarda dollarë investime të reja amerikane në Kroaci dhe rajon. Siç u tha, kjo do të forcojë sigurinë energjetike, do të zgjerojë infrastrukturën dixhitale dhe do të hapë mundësi të reja për kompanitë amerikane.
Më i madhi nga projektet e planifikuara është investimi amerikan në një qendër përpunimi të të dhënave të gjeneratës së ardhshme (projekti Pantheon) me vlerë më shumë se 50 miliardë dollarë, i cili pritet ta çojë Kroacinë në pozicione kryesore në infrastrukturën dixhitale në rajonin e Tre Deteve.
“Presidenti Trump po nis një epokë të re bashkëpunimi për Evropën Qendrore dhe Lindore. Këto partneritete bazohen në mbështetjen tonë të ndërsjellë për axhendën e rritjes së furnizimeve me energji, krijimit të më shumë vendeve të punës, mundësive më të gjera dhe investimeve më të mëdha – e gjithë kjo konfirmohet nga marrëveshjet shumëmiliardëshe që u nënshkruan sot”, theksoi Ministri Wright.
- Shqipëria nënshkroi një marrëveshje furnizimi me LNG prej 6 miliardë dollarësh me SHBA-në dhe Greqinë
Më 28 prill, Shqipëria nënshkroi një marrëveshje afatgjatë energjie me vlerë 6 miliardë dollarë me Shtetet e Bashkuara dhe Greqinë, e cila parashikon furnizimin me gaz natyror të lëngshëm amerikan (LNG) dhe krijimin e një qendre të madhe rajonale të energjisë në Vlorë. Nënshkrimi u zhvillua më 28 prill në prani të Kryeministrit Edi Rama dhe Ambasadores së SHBA-së në Greqi Kimberly Guilfoyle, e cila mbërriti në Tiranë posaçërisht për këtë ngjarje.
Marrëveshja u arrit nga kompania shtetërore Albgaz, kompania amerikane Venture Global LNG dhe kompania greke Aktor LNG USA.
Marrëveshja e nënshkruar parashikon krijimin në Vlorë të një kompleksi të plotë infrastrukturor për marrjen dhe rigazifikimin e LNG-së, modernizimin e termocentralit ekzistues dhe ndërtimin e kapaciteteve shtesë gjeneruese. Do të ndërtohet gjithashtu një tubacion gazi Fier-Vlorë, që lidh terminalin e ri me rrjetin kombëtar dhe rajonal të transmetimit të gazit.
Sipas qeverisë shqiptare, kontrata është hartuar për 20 vjet dhe mund ta shndërrojë Vlorën në një qendër strategjike energjie të Ballkanit Perëndimor, duke siguruar akses në LNG-në amerikane për tregjet e Evropës Juglindore dhe Qendrore.
Kryeministri Edi Rama deklaroi se partneriteti me Shtetet e Bashkuara “është veçanërisht i fortë për shkak të natyrës së tij gjithëpërfshirëse, i cili kombinon sigurinë afatgjatë të furnizimit, zhvillimin e infrastrukturës kritike, ekspertizën e sektorit privat dhe një angazhim të përbashkët gjeopolitik ndaj qëndrueshmërisë së energjisë”.
Ambasadori Guilfoyle theksoi se marrëveshja “përparon axhendën e energjisë të Presidentit Donald Trump” dhe “forcon sigurinë energjetike dhe kombëtare të rajonit”.
